Chloropromazyna – działania niepożądane i skutki uboczne

Chloropromazyna – działania niepożądane i czynniki ryzyka

Stosowanie chloropromazyny, znanej także jako chlorpromazini hydrochloridum, wiąże się z możliwością wystąpienia działań niepożądanych, które – jak w przypadku każdego leku – nie muszą pojawić się u każdego pacjenta¹²³. Częstość i nasilenie tych objawów zależą m.in. od postaci leku (krople doustne, roztwór do wstrzykiwań), drogi podania, dawki, długości stosowania oraz indywidualnych cech pacjenta, takich jak wiek, ogólny stan zdrowia czy przyjmowanie innych leków¹². Najczęściej działania niepożądane dotyczą układu nerwowego, ale mogą też dotyczyć innych narządów i układów. W przypadku długotrwałego lub intensywnego leczenia ryzyko ich wystąpienia wzrasta¹³.

Działania niepożądane – częstość występowania

Profil działań niepożądanych chloropromazyny obejmuje objawy o różnej częstotliwości – od bardzo częstych do bardzo rzadkich, a niektórych nie da się dokładnie określić pod względem częstości. Warto pamiętać, że zalecając przyjmowanie tej substancji, zawsze należy rozważyć stosunek korzyści do potencjalnego ryzyka¹².

Działania niepożądane według częstości i układów narządowych

Bardzo często i często występujące działania niepożądane

• Zaburzenia układu nerwowego:
  • Drżenia rąk, sztywność mięśni, trudności z poruszaniem się (objawy parkinsonizmu), szczególnie u dorosłych i osób starszych przy dłuższym stosowaniu⁴⁵⁶.
  • Ostre zaburzenia ruchowe, takie jak mimowolne skurcze mięśni, mogą pojawić się głównie u dzieci i młodzieży, zwykle w ciągu pierwszych dni leczenia lub po zwiększeniu dawki⁴⁵⁶.
  • Bezsenność i pobudzenie⁴⁵⁶.
• Zaburzenia naczyniowe:
  • Niedociśnienie (obniżone ciśnienie krwi), często ortostatyczne, czyli pojawiające się podczas wstawania z pozycji leżącej lub siedzącej⁷⁸⁹.

Niezbyt często i rzadko występujące działania niepożądane

• Zaburzenia krwi i układu chłonnego:
  • Niewielka liczba białych krwinek (leukopenia), szczególnie przy długotrwałym stosowaniu dużych dawek¹²³.
  • Agranulocytoza (gwałtowny spadek liczby białych krwinek), niezależna od dawki, objawiająca się gorączką, osłabieniem, bólem gardła – wymaga natychmiastowej reakcji¹²³.
• Zaburzenia serca:
  • Zaburzenia rytmu serca, takie jak arytmia przedsionkowa, blok przedsionkowo-komorowy, częstoskurcz komorowy czy migotanie komór, szczególnie u osób starszych, z chorobami serca lub stosujących inne leki wpływające na serce⁷⁸⁹.
  • Zmiany w zapisie EKG (np. wydłużenie odstępu QT, zmiany załamków T i U)⁷⁸⁹.
• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Suchość w ustach¹⁰⁸¹¹.
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych:
  • Przejściowa żółtaczka, objawiająca się zażółceniem skóry i oczu; często poprzedzona gorączką po 1-3 tygodniach leczenia¹⁰¹²¹¹.
  • Rzadko – uszkodzenie wątroby, czasem prowadzące do zgonu¹³¹²¹⁴.
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej:
  • Wysypki skórne różnego rodzaju¹³¹⁵¹⁴.
  • Reakcje alergiczne, np. obrzęk naczynioruchowy, pokrzywka, kontaktowa alergia skórna¹²³.
  • Reakcje fotoalergiczne – uczulenie na światło słoneczne, zwłaszcza przy dużych dawkach¹³¹⁵¹⁴.

Bardzo rzadkie i o nieznanej częstości występowania działania niepożądane

• Zaburzenia układu immunologicznego:
  • Wstrząs anafilaktyczny – bardzo rzadko, wymaga natychmiastowej pomocy medycznej¹²³.
  • Toczeń rumieniowaty układowy – bardzo rzadko, objawia się m.in. zmianami skórnymi i bólem stawów¹²³.
• Zaburzenia układu rozrodczego i piersi:
  • Priapizm (długotrwały, bolesny wzwód) – bardzo rzadko¹⁶¹⁵¹⁷.
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania:
  • Złośliwy zespół neuroleptyczny – objawia się wysoką gorączką, sztywnością mięśni, zaburzeniami świadomości i funkcji autonomicznych. Wymaga natychmiastowej pomocy¹⁶¹⁵¹⁷.
• Zaburzenia oka:
  • Zmiany w narządzie wzroku oraz metaliczne przebarwienia skóry, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu, częściej u kobiet⁷⁵⁹.
• Inne:
  • Zespół odstawienia u noworodka, jeśli lek był stosowany w ciąży¹⁶¹⁷.
  • Depresja oddechowa, uczucie niedrożności nosa¹⁰¹²¹¹.
  • Zakrzepica żył głębokich, zator tętnicy płucnej (częstość nieznana)¹⁰¹¹.

Możliwość zgłaszania działań niepożądanych

Każde działanie niepożądane, które pojawi się w trakcie stosowania chloropromazyny, powinno być zgłoszone odpowiednim instytucjom – Urzędowi Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub bezpośrednio producentowi. Dzięki temu możliwy jest stały nadzór nad bezpieczeństwem leku i aktualizacja informacji o jego profilu działań niepożądanych¹⁸¹⁵¹⁹.

Podsumowanie – chloropromazyna a bezpieczeństwo stosowania

Chloropromazyna, niezależnie od postaci i drogi podania, może powodować różnorodne działania niepożądane, które najczęściej dotyczą układu nerwowego, ale mogą też obejmować inne narządy, jak serce, wątrobę, skórę czy krew¹²³. Większość z nich jest łagodna i przemijająca, jednak niektóre – szczególnie przy długotrwałym stosowaniu lub dużych dawkach – mogą być poważne i wymagają natychmiastowej reakcji. Profil działań niepożądanych zależy od indywidualnych cech pacjenta oraz stosowanej dawki i postaci leku. Świadomość możliwych skutków ubocznych i regularna obserwacja własnego samopoczucia to ważny element bezpiecznej terapii chloropromazyną.

Tabela: Działania niepożądane chloropromazyny według układów narządowych i częstości