Chlorochina – przeciwwskazania

Chlorochina – podstawowe informacje i ogólne zasady dotyczące przeciwwskazań

Chlorochina (Chloroquini phosphas) to lek z grupy 4-aminochinolonów, wykorzystywany głównie w leczeniu i profilaktyce malarii wywołanej przez określone gatunki pasożyta Plasmodium, a także w terapii niektórych chorób autoimmunologicznych, takich jak toczeń rumieniowaty czy reumatoidalne zapalenie stawów¹². Działa poprzez zakłócanie procesów zachodzących wewnątrz komórek pasożytów i wpływa również na reakcje immunologiczne organizmu².

Nie każdy jednak może przyjmować chlorochinę. Istnieją przeciwwskazania bezwzględne, czyli sytuacje, w których lek ten nie powinien być stosowany w żadnym przypadku. Są też przeciwwskazania względne, gdzie decyzję o zastosowaniu podejmuje lekarz po dokładnej ocenie ryzyka. Dodatkowo, u niektórych pacjentów należy zachować szczególną ostrożność, ponieważ istnieje większe ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lub powikłań³.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy chlorochina jest całkowicie zakazana?

• Nadwrażliwość na chlorochinę lub pochodne 4-aminochinoliny – osoby, u których wystąpiła reakcja alergiczna na chlorochinę lub podobne leki, nie powinny jej przyjmować, ponieważ może to prowadzić do poważnych reakcji uczuleniowych, w tym wstrząsu anafilaktycznego⁴.
• Zmiany w siatkówce oka lub w polu widzenia spowodowane pochodnymi 4-aminochinoliny – przyjmowanie chlorochiny przez osoby z takimi zmianami może prowadzić do pogorszenia wzroku, a nawet nieodwracalnej utraty widzenia⁴.
• Jednoczesne stosowanie z amiodaronem – kombinacja tych leków zwiększa ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca, które mogą zagrażać życiu⁴.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie chlorochiny wymaga szczególnej rozwagi?

Są sytuacje, w których chlorochina może być stosowana tylko po dokładnej analizie korzyści i ryzyka, a decyzję podejmuje lekarz. Obejmują one między innymi:

• Zaburzenia czynności wątroby lub nerek – u osób z uszkodzoną wątrobą lub nerkami lek może kumulować się w organizmie, prowadząc do działań niepożądanych³.
• Choroby siatkówki (z wyjątkiem ostrej fazy malarii) – istnieje ryzyko nasilenia zmian w oku i pogorszenia wzroku³.
• Zaburzenia w obrazie krwi – chlorochina może pogorszyć istniejące nieprawidłowości hematologiczne³.
• Niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej (G6PD) – może dojść do niedokrwistości hemolitycznej (rozpadu czerwonych krwinek)³.
• Choroby żołądka i jelit – zwłaszcza jeśli są ciężkie, gdyż mogą zwiększyć ryzyko działań niepożądanych³.
• Łuszczyca, porfiria, miastenia – chlorochina może zaostrzyć przebieg tych chorób³.
• Padaczka – lek może zwiększyć ryzyko napadów drgawkowych⁵.
• Jednoczesne stosowanie z lekami wydłużającymi odstęp QT – ryzyko groźnych arytmii serca⁶.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre grupy pacjentów wymagają zwiększonej uwagi podczas stosowania chlorochiny. Dotyczy to w szczególności:

• Osób z padaczką lub przyjmujących leki przeciwdrgawkowe – istnieje ryzyko drgawek, dlatego lekarz musi dokładnie ocenić korzyści i ryzyko leczenia⁵.
• Pacjentów długotrwale leczonych chlorochiną – zaleca się regularne badania okulistyczne i neurologiczne, by wykryć ewentualne działania niepożądane jak retinopatia lub osłabienie mięśni⁵.
• Osób z zaburzeniami psychicznymi lub skłonnościami samobójczymi – chlorochina może wywołać lub nasilić tego typu zaburzenia, nawet jeśli wcześniej nie występowały⁷.
• Pacjentów z chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi (hipokaliemia, hipomagnezemia), bradykardią lub innymi czynnikami wydłużającymi odstęp QT – należy monitorować serce, a w razie objawów arytmii natychmiast przerwać leczenie⁶.
• Pacjentów z chorobą alkoholową – większe ryzyko działań niepożądanych ze strony wątroby³.
• Osób przyjmujących inne leki, które mogą powodować zaburzenia krwi – zwiększone ryzyko powikłań hematologicznych⁸.
• Dzieci poniżej 14 lat – lek nie jest przeznaczony do stosowania w tej grupie wiekowej⁹.

W niektórych przypadkach konieczne jest dostosowanie dawki chlorochiny, zwłaszcza u osób z zaburzeniami czynności wątroby lub nerek, aby uniknąć kumulacji leku i działań niepożądanych³.

Podsumowanie: Chlorochina – nie dla każdego i nie w każdej sytuacji

Chlorochina to skuteczny lek stosowany w leczeniu malarii i niektórych chorób autoimmunologicznych, ale nie jest odpowiednia dla każdego pacjenta¹. Istnieją sytuacje, w których jej stosowanie jest całkowicie zakazane – jak alergia na lek, zmiany w siatkówce oka czy łączenie z niektórymi lekami (np. amiodaronem)⁴. W innych przypadkach, jak schorzenia wątroby, nerek, padaczka czy niektóre choroby przewlekłe, chlorochina wymaga szczególnej ostrożności i ścisłej kontroli ze strony lekarza³⁵. Regularne badania okulistyczne, neurologiczne i kontrola pracy serca są niezbędne podczas długotrwałego leczenia, by wcześnie wykryć ewentualne powikłania⁵⁶. Przestrzeganie tych zaleceń pomaga zwiększyć bezpieczeństwo terapii i zminimalizować ryzyko poważnych działań niepożądanych.