Ogólne zasady dawkowania chlorku benzalkoniowego
Chlorek benzalkoniowy to substancja o działaniu odkażającym, która występuje w różnych preparatach leczniczych. Najczęściej spotykane postacie to pastylki do ssania, roztwory na skórę oraz aerozole do przemywania ran. Sposób i schemat dawkowania zależą od wybranej formy leku, wieku pacjenta oraz wskazania do stosowania123.
Pastylki do ssania
- Dorośli: Zazwyczaj zaleca się ssać 1 pastylkę co 2-3 godziny, maksymalnie do 8 pastylek na dobę. Kuracja trwa zwykle około tygodnia145.
- Dzieci: Dawka uzależniona jest od wieku:
- Pastylek nie należy rozgryzać ani połykać w całości, a także nie powinno się ich stosować bezpośrednio przed posiłkiem6.
Roztwory i aerozole na skórę
- Roztwór na skórę:
- Higieniczne odkażanie rąk: 3 ml wcierać w dłonie przez 30 sekund2.
- Chirurgiczne odkażanie rąk: 5 ml wcierać przez 1,5 minuty, czynność powtórzyć dwukrotnie2.
- Przy skażeniu wirusami: czas stosowania od 30 sekund do 1 minuty w zależności od rodzaju wirusa2.
- Aerozol do przemywania ran:
- Pastylki mogą zawierać znaczne ilości cukrów (glukoza, sacharoza, laktoza), co jest istotne dla osób z cukrzycą9101112.
- Niektóre preparaty zawierają słodziki, takie jak maltitol i mannitol, które w dużych ilościach mogą powodować biegunkę, zwłaszcza u dzieci13.
- Osoby z rzadkimi zaburzeniami metabolicznymi (np. nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy) nie powinny stosować niektórych postaci chlorku benzalkoniowego141112.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Preparaty do stosowania w jamie ustnej nie są zalecane u dzieci poniżej 4 lat (niektóre poniżej 7 lat)645.
- Aerozol do przemywania ran przeciwwskazany jest u dzieci poniżej 1 roku życia8.
- W pozostałych grupach wiekowych dawka jest dostosowana do wieku i formy preparatu – szczegółowe informacje powyżej67.
Pacjenci w podeszłym wieku
Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u osób starszych – stosuje się dawki takie jak u dorosłych, chyba że lekarz zaleci inaczej45.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby
Brak jest szczegółowych zaleceń dotyczących konieczności modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby w przypadku stosowania chlorku benzalkoniowego miejscowo, ponieważ wchłanianie ogólnoustrojowe jest minimalne15. W przypadku stosowania u dzieci z chorobami przewlekłymi należy zachować ostrożność i w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
Nie ma jednoznacznych danych wskazujących na bezpieczeństwo stosowania chlorku benzalkoniowego w okresie ciąży i karmienia piersią. Z tego powodu decyzję o użyciu preparatu powinna podejmować osoba prowadząca leczenie1617. U zwierząt nie wykazano działania teratogennego, ale zaleca się zachowanie ostrożności.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
Maksymalna dobowa ilość pastylek zależy od wieku i postaci leku. Dla dorosłych najczęściej nie przekracza 8 pastylek na dobę145. W przypadku stosowania preparatów do przemywania ran lub roztworów na skórę nie określono ścisłej maksymalnej dawki, ale należy trzymać się zaleceń dotyczących powierzchni skóry i liczby aplikacji32.
Przedawkowanie chlorku benzalkoniowego jest mało prawdopodobne ze względu na niewielką ilość substancji czynnej w pojedynczych dawkach i ograniczone wchłanianie181915. W razie przyjęcia większej ilości niż zalecana mogą wystąpić dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty lub biegunka1819.
- Nie przekraczaj zalecanych dawek, szczególnie u dzieci910.
- Nie stosuj preparatów z chlorkiem benzalkoniowym na duże powierzchnie skóry ani na błony śluzowe, oczy czy rany głębokie2021.
- Nie łącz stosowania z mlekiem (w przypadku pastylek), ponieważ może to zmniejszyć skuteczność działania910.
- W razie pojawienia się reakcji alergicznej, przerwij stosowanie preparatu222324.
Chlorek benzalkoniowy – podsumowanie schematów dawkowania
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (pastylki do ssania) | 1 pastylka co 2-3 godziny, maksymalnie do 8 pastylek na dobę, przez około tydzień |
| Dzieci 4-10 lat (pastylki do ssania) | Do 4 pastylek na dobę |
| Dzieci 10-12 lat (pastylki do ssania) | Do 6 pastylek na dobę |
| Dzieci powyżej 12 lat (pastylki do ssania) | 6-8 pastylek na dobę |
| Dzieci poniżej 4 lub 7 lat (w zależności od preparatu) | Nie zaleca się / Przeciwwskazane |
| Roztwór na skórę (higieniczne odkażanie rąk) | 3 ml wcierać przez 30 sekund |
| Roztwór na skórę (chirurgiczne odkażanie rąk) | 5 ml wcierać przez 1,5 minuty, powtórzyć dwukrotnie |
| Aerozol na skórę – dorośli i dzieci powyżej 12 miesięcy | 1-2 rozpylenia na ranę, raz dziennie, przez 3-5 dni |
| Dzieci poniżej 1 roku (aerozol na skórę) | Przeciwwskazane |
| Osoby starsze | Dawki jak u dorosłych |
| Pacjenci z niewydolnością nerek/wątroby | Brak konieczności modyfikacji przy stosowaniu miejscowym |
| Kobiety w ciąży i karmiące piersią | Stosowanie po konsultacji z lekarzem |


















