Ogólne zasady dawkowania chlorku benzalkoniowego

Chlorek benzalkoniowy to substancja o działaniu odkażającym, która występuje w różnych preparatach leczniczych. Najczęściej spotykane postacie to pastylki do ssania, roztwory na skórę oraz aerozole do przemywania ran. Sposób i schemat dawkowania zależą od wybranej formy leku, wieku pacjenta oraz wskazania do stosowania123.

Pastylki do ssania

  • Dorośli: Zazwyczaj zaleca się ssać 1 pastylkę co 2-3 godziny, maksymalnie do 8 pastylek na dobę. Kuracja trwa zwykle około tygodnia145.
  • Dzieci: Dawka uzależniona jest od wieku:
    • Dzieci od 4 do 10 lat: do 4 pastylek na dobę6.
    • Dzieci od 10 do 12 lat: do 6 pastylek na dobę6.
    • Dzieci powyżej 12 lat: 6-8 pastylek na dobę645.
    • Dzieci poniżej 4 lat: nie zaleca się stosowania6.
    • Dzieci poniżej 7 lat (w przypadku niektórych preparatów): przeciwwskazane45.
  • Pastylek nie należy rozgryzać ani połykać w całości, a także nie powinno się ich stosować bezpośrednio przed posiłkiem6.

Roztwory i aerozole na skórę

  • Roztwór na skórę:
  • Aerozol do przemywania ran:
    • Dorośli i dzieci powyżej 12 miesięcy: 1-2 rozpylenia na ranę, pozostawić na 5 minut, stosować raz na dobę, maksymalnie przez 3-5 dni3.
    • Dzieci od 1 do 6 lat: 1 rozpylenie na ranę, maksymalnie na 4 rany jednocześnie, raz na dobę przez 3-5 dni7.
    • Dzieci poniżej 1 roku: przeciwwskazane8.
Ważne dla pacjentów z cukrzycą i nietolerancjami:

  • Pastylki mogą zawierać znaczne ilości cukrów (glukoza, sacharoza, laktoza), co jest istotne dla osób z cukrzycą9101112.
  • Niektóre preparaty zawierają słodziki, takie jak maltitol i mannitol, które w dużych ilościach mogą powodować biegunkę, zwłaszcza u dzieci13.
  • Osoby z rzadkimi zaburzeniami metabolicznymi (np. nietolerancja fruktozy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy) nie powinny stosować niektórych postaci chlorku benzalkoniowego141112.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Preparaty do stosowania w jamie ustnej nie są zalecane u dzieci poniżej 4 lat (niektóre poniżej 7 lat)645.
  • Aerozol do przemywania ran przeciwwskazany jest u dzieci poniżej 1 roku życia8.
  • W pozostałych grupach wiekowych dawka jest dostosowana do wieku i formy preparatu – szczegółowe informacje powyżej67.

Pacjenci w podeszłym wieku

Nie ma konieczności modyfikacji dawkowania u osób starszych – stosuje się dawki takie jak u dorosłych, chyba że lekarz zaleci inaczej45.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby

Brak jest szczegółowych zaleceń dotyczących konieczności modyfikacji dawki u osób z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby w przypadku stosowania chlorku benzalkoniowego miejscowo, ponieważ wchłanianie ogólnoustrojowe jest minimalne15. W przypadku stosowania u dzieci z chorobami przewlekłymi należy zachować ostrożność i w razie wątpliwości skonsultować się z lekarzem.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Nie ma jednoznacznych danych wskazujących na bezpieczeństwo stosowania chlorku benzalkoniowego w okresie ciąży i karmienia piersią. Z tego powodu decyzję o użyciu preparatu powinna podejmować osoba prowadząca leczenie1617. U zwierząt nie wykazano działania teratogennego, ale zaleca się zachowanie ostrożności.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

Maksymalna dobowa ilość pastylek zależy od wieku i postaci leku. Dla dorosłych najczęściej nie przekracza 8 pastylek na dobę145. W przypadku stosowania preparatów do przemywania ran lub roztworów na skórę nie określono ścisłej maksymalnej dawki, ale należy trzymać się zaleceń dotyczących powierzchni skóry i liczby aplikacji32.

Przedawkowanie chlorku benzalkoniowego jest mało prawdopodobne ze względu na niewielką ilość substancji czynnej w pojedynczych dawkach i ograniczone wchłanianie181915. W razie przyjęcia większej ilości niż zalecana mogą wystąpić dolegliwości żołądkowo-jelitowe, takie jak nudności, wymioty lub biegunka1819.

Stosowanie chlorku benzalkoniowego – na co uważać?

  • Nie przekraczaj zalecanych dawek, szczególnie u dzieci910.
  • Nie stosuj preparatów z chlorkiem benzalkoniowym na duże powierzchnie skóry ani na błony śluzowe, oczy czy rany głębokie2021.
  • Nie łącz stosowania z mlekiem (w przypadku pastylek), ponieważ może to zmniejszyć skuteczność działania910.
  • W razie pojawienia się reakcji alergicznej, przerwij stosowanie preparatu222324.

Chlorek benzalkoniowy – podsumowanie schematów dawkowania

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (pastylki do ssania) 1 pastylka co 2-3 godziny, maksymalnie do 8 pastylek na dobę, przez około tydzień
Dzieci 4-10 lat (pastylki do ssania) Do 4 pastylek na dobę
Dzieci 10-12 lat (pastylki do ssania) Do 6 pastylek na dobę
Dzieci powyżej 12 lat (pastylki do ssania) 6-8 pastylek na dobę
Dzieci poniżej 4 lub 7 lat (w zależności od preparatu) Nie zaleca się / Przeciwwskazane
Roztwór na skórę (higieniczne odkażanie rąk) 3 ml wcierać przez 30 sekund
Roztwór na skórę (chirurgiczne odkażanie rąk) 5 ml wcierać przez 1,5 minuty, powtórzyć dwukrotnie
Aerozol na skórę – dorośli i dzieci powyżej 12 miesięcy 1-2 rozpylenia na ranę, raz dziennie, przez 3-5 dni
Dzieci poniżej 1 roku (aerozol na skórę) Przeciwwskazane
Osoby starsze Dawki jak u dorosłych
Pacjenci z niewydolnością nerek/wątroby Brak konieczności modyfikacji przy stosowaniu miejscowym
Kobiety w ciąży i karmiące piersią Stosowanie po konsultacji z lekarzem

Pytania i odpowiedzi

Jak dawkować chlorek benzalkoniowy w pastylkach do ssania?

Dorośli mogą ssać 1 pastylkę co 2-3 godziny, maksymalnie do 8 pastylek na dobę. Dzieciom powyżej 4 lat zaleca się mniejsze dawki, w zależności od wieku12.

Czy dzieci mogą stosować chlorek benzalkoniowy?

Tak, ale tylko w określonych dawkach i postaciach. Pastylek nie należy stosować u dzieci poniżej 4 lub 7 lat (w zależności od preparatu), a aerozol do przemywania ran jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 1 roku życia234.

Jak stosować chlorek benzalkoniowy na skórę?

Roztwory na skórę należy wcierać w dłonie przez określony czas (30 sekund do 1,5 minuty), zgodnie z zaleceniami dotyczącymi ilości i rodzaju dezynfekcji5.

Czy można przekroczyć maksymalną dawkę chlorku benzalkoniowego?

Nie należy przekraczać zalecanej liczby pastylek lub ilości roztworu. Przedawkowanie jest mało prawdopodobne, ale może powodować nudności, wymioty lub biegunkę67.