REKLAMA

Ceftriakson, cefotaksym i cefepim to antybiotyki z grupy cefalosporyn, stosowane dożylne i domięśniowo w leczeniu ciężkich zakażeń bakteryjnych. Porównaj ich wskazania, różnice w bezpieczeństwie i grupach pacjentów.

Ceftriakson i inne cefalosporyny – podstawowe podobieństwa i różnice

Ceftriakson, cefotaksym oraz cefepim to antybiotyki należące do grupy cefalosporyn, czyli leków beta-laktamowych, stosowanych głównie w leczeniu poważnych zakażeń bakteryjnych. Wszystkie te leki podaje się dożylnie lub domięśniowo, co sprawia, że są wykorzystywane głównie w szpitalach lub w cięższych przypadkach zakażeń123.

Ceftriakson oraz cefotaksym to cefalosporyny trzeciej generacji, natomiast cefepim należy do czwartej generacji. Oznacza to, że cefepim ma nieco szersze spektrum działania i może być skuteczniejszy wobec niektórych bakterii opornych na inne antybiotyki4. Wszystkie trzy leki wykazują silne działanie bakteriobójcze, czyli niszczą bakterie, hamując syntezę ich ściany komórkowej564.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się ceftriakson, cefotaksym lub cefepim?

Ceftriakson ma bardzo szerokie zastosowanie – leczy się nim m.in. bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie płuc (zarówno szpitalne, jak i pozaszpitalne), zakażenia układu moczowego, kości, stawów, skóry i tkanek miękkich, a także rzeżączkę, kiłę, bakteryjne zapalenie wsierdzia, czy powikłane zakażenia jamy brzusznej7. Może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i dzieci (w tym noworodków od urodzenia), a także w profilaktyce zakażeń przed operacjami8.

Cefotaksym stosuje się przede wszystkim w leczeniu ciężkich zakażeń dolnych dróg oddechowych, zakażeń układu moczowego, zakażeń skóry i tkanek miękkich, zakażeń kości i stawów, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, posocznicy, a także w profilaktyce zakażeń okołozabiegowych9. Podobnie jak ceftriakson, jest używany zarówno u dorosłych, jak i u dzieci, w tym u noworodków, choć dawkowanie i ograniczenia mogą się różnić w zależności od wieku i masy ciała2.

Cefepim jest przeznaczony głównie do leczenia ciężkich zakażeń, takich jak szpitalne zapalenie płuc, powikłane zakażenia dróg moczowych, zakażenia jamy brzusznej, a także w leczeniu gorączki neutropenicznej, czyli gorączki u osób z bardzo niską liczbą białych krwinek, co często występuje np. u pacjentów onkologicznych10. Cefepim stosuje się głównie u dorosłych oraz dzieci powyżej 2 miesięcy, ale nie jest zalecany dla noworodków3.

  • Ceftriakson: szerokie spektrum, także zakażenia kości, stawów, wsierdzia, borelioza, kiła, rzeżączka7
  • Cefotaksym: podobne wskazania, lecz głównie cięższe zakażenia, w tym zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i posocznica9
  • Cefepim: zakażenia szpitalne, powikłane, zakażenia u pacjentów z obniżoną odpornością10
Ważne: Zakres wskazań i możliwość stosowania poszczególnych antybiotyków zależy nie tylko od rodzaju zakażenia, ale także od wieku pacjenta i jego stanu zdrowia. Ceftriakson i cefotaksym mogą być używane u noworodków, podczas gdy cefepim zaleca się raczej u starszych dzieci i dorosłych. Ponadto, niektóre bakterie mogą być oporne na jeden lek, a wrażliwe na inny, dlatego zawsze decyzję o wyborze antybiotyku podejmuje lekarz na podstawie szczegółowych wskazań i wyników badań710.

Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne

Wszystkie trzy leki – ceftriakson, cefotaksym i cefepim – działają poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii, co prowadzi do ich śmierci564. Cefepim, jako antybiotyk nowszej generacji, szybciej wnika do wnętrza komórek bakterii Gram-ujemnych i jest bardziej odporny na działanie enzymów bakteryjnych, które mogą unieszkodliwiać inne antybiotyki11.

Ceftriakson wyróżnia się długim okresem półtrwania, co pozwala na podawanie go raz na dobę. Jest wydalany zarówno przez nerki, jak i z żółcią, co czyni go bezpiecznym u pacjentów z niewydolnością nerek, pod warunkiem że czynność wątroby jest prawidłowa12. Cefotaksym ma krótszy okres półtrwania i zwykle wymaga częstszego podawania (co 6-12 godzin), a jego wydalanie odbywa się głównie przez nerki13. Cefepim również jest wydalany głównie przez nerki i u pacjentów z niewydolnością nerek wymaga zmniejszenia dawki14.

  • Ceftriakson: długi okres półtrwania, raz na dobę, wydalany przez nerki i wątrobę12
  • Cefotaksym: krótszy okres półtrwania, wymaga częstszego podawania, wydalany głównie przez nerki13
  • Cefepim: podawany co 8–12 godzin, wydalany przez nerki, konieczna modyfikacja dawki przy niewydolności nerek14

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co zwrócić uwagę?

Wszystkie omawiane antybiotyki są przeciwwskazane u osób z nadwrażliwością na cefalosporyny lub inne antybiotyki beta-laktamowe (np. penicyliny). Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z alergią na penicyliny, gdyż może wystąpić tzw. alergia krzyżowa151617.

Ceftriakson nie powinien być stosowany u noworodków z żółtaczką, hiperbilirubinemią lub koniecznością dożylnego leczenia preparatami wapnia, ze względu na ryzyko powikłań15. Cefotaksym i cefepim także wymagają szczególnej ostrożności u noworodków i niemowląt, a ich dawkowanie musi być precyzyjnie dostosowane do wieku i masy ciała183.

Wszystkie trzy leki mogą powodować ciężkie reakcje alergiczne, a także powikłania ze strony przewodu pokarmowego, takie jak biegunka związana z zakażeniem Clostridioides difficile192021.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Ceftriakson może być stosowany w ciąży tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko, ale badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na płód. Lek przenika do mleka matki, ale zwykle nie wywiera szkodliwego działania na dziecko, choć nie można wykluczyć biegunki lub reakcji uczuleniowych22. Cefotaksym i cefepim również mogą być używane w ciąży wyłącznie po rozważeniu ryzyka i korzyści, gdyż przenikają przez łożysko i do mleka matki2324.

W przypadku dzieci, ceftriakson i cefotaksym mogą być stosowane już od okresu noworodkowego (przy odpowiednich ograniczeniach i dostosowaniu dawkowania), natomiast cefepim nie jest zalecany u noworodków i bardzo małych dzieci83. U osób w podeszłym wieku zwykle nie trzeba modyfikować dawki ceftriaksonu, o ile funkcje nerek i wątroby są prawidłowe, natomiast w przypadku cefotaksymu i cefepimu zaleca się szczególną ostrożność i ewentualne zmniejszenie dawki przy zaburzeniach funkcji nerek2526.

  • Ciąża: wszystkie trzy leki – tylko jeśli korzyści przewyższają ryzyko222324
  • Karmienie piersią: możliwe, ale zalecana ostrożność, obserwacja dziecka222324
  • Dzieci: ceftriakson i cefotaksym od noworodków, cefepim raczej u starszych dzieci83
  • Osoby starsze: modyfikacja dawki przy niewydolności nerek lub wątroby2526
Warto wiedzieć: Cefepim, jako antybiotyk czwartej generacji, jest szczególnie przydatny w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie oporne na inne antybiotyki, ale jego stosowanie wymaga ścisłej kontroli czynności nerek, zwłaszcza u osób starszych i pacjentów z niewydolnością nerek. Niewłaściwe dawkowanie może prowadzić do poważnych działań niepożądanych ze strony układu nerwowego, takich jak zaburzenia świadomości, drgawki czy splątanie27.

Podsumowanie: ceftriakson, cefotaksym i cefepim – najważniejsze różnice

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Ceftriakson Zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, płuc, zakażenia układu moczowego, kości, stawów, skóry, wsierdzia, rzeżączka, kiła, borelioza, profilaktyka operacyjna Od urodzenia (poza wcześniakami i określonymi przeciwwskazaniami) Można stosować tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko Zalecana ostrożność (możliwe zawroty głowy)
Cefotaksym Ciężkie zakażenia dróg oddechowych, układu moczowego, skóry, kości, stawów, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, posocznica, profilaktyka operacyjna Od urodzenia (po odpowiednim dostosowaniu dawki) Można stosować tylko, gdy korzyści przewyższają ryzyko Możliwe zaburzenia koncentracji, szczególnie przy niewydolności nerek
Cefepim Szpitalne zapalenie płuc, powikłane zakażenia dróg moczowych, jamy brzusznej, zakażenia u pacjentów z neutropenią Powyżej 2 miesięcy (niezalecany u noworodków) Można stosować tylko, gdy jest to bezwzględnie konieczne Możliwe zaburzenia świadomości, ostrożność podczas prowadzenia pojazdów

Pytania i odpowiedzi

Na czym polega różnica między ceftriaksonem, cefotaksymem i cefepimem?

Ceftriakson i cefotaksym to cefalosporyny III generacji o szerokim spektrum działania, cefepim to cefalosporyna IV generacji, skuteczniejsza wobec niektórych opornych bakterii. Różnią się też wskazaniami, farmakokinetyką i bezpieczeństwem w poszczególnych grupach pacjentów.

Czy ceftriakson i cefotaksym można stosować u dzieci?

Tak, oba leki mogą być stosowane od okresu noworodkowego, przy odpowiednim dostosowaniu dawki i uwzględnieniu przeciwwskazań.

Kiedy stosuje się cefepim zamiast ceftriaksonu?

Cefepim wybiera się w leczeniu ciężkich zakażeń szpitalnych, zwłaszcza wywołanych przez bakterie oporne na inne antybiotyki, oraz w leczeniu pacjentów z neutropenią i gorączką.

Czy antybiotyki te są bezpieczne w ciąży i podczas karmienia piersią?

Wszystkie trzy leki można stosować w ciąży i podczas karmienia piersią tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Przenikają do mleka matki, więc dziecko należy obserwować pod kątem działań niepożądanych.

REKLAMA