Cefepim – porównanie substancji czynnych

Cefepim, cefuroksym i cefotaksym to antybiotyki stosowane w leczeniu poważnych zakażeń. Różnią się zakresem działania, wskazaniami i możliwością podania u dzieci oraz kobiet w ciąży.

Cefepim, cefuroksym i cefotaksym – co je łączy i czym się różnią?

Cefepim, cefuroksym oraz cefotaksym to antybiotyki należące do grupy cefalosporyn, które stosuje się głównie w leczeniu poważnych zakażeń bakteryjnych. Wszystkie te leki wykazują działanie bakteriobójcze, polegające na hamowaniu syntezy ściany komórkowej bakterii¹²³. Z racji przynależności do tej samej grupy antybiotyków, łączą je podobne mechanizmy działania, ale różnią się spektrum aktywności, wskazaniami, drogami podania oraz profilem bezpieczeństwa w określonych grupach pacjentów.

• Cefepim jest przedstawicielem czwartej generacji cefalosporyn i wykazuje bardzo szerokie spektrum działania, obejmujące wiele bakterii Gram-dodatnich i Gram-ujemnych, w tym szczepy oporne na inne antybiotyki¹.
• Cefuroksym należy do cefalosporyn drugiej generacji i stosuje się go zarówno doustnie, jak i pozajelitowo. Ma nieco węższe spektrum działania w porównaniu do cefepimu².
• Cefotaksym to antybiotyk trzeciej generacji, o szerokim spektrum działania, skuteczny w leczeniu ciężkich zakażeń szpitalnych oraz zakażeń opornych na wiele innych antybiotyków³.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się daną substancję?

Wszystkie trzy leki są stosowane w leczeniu poważnych zakażeń bakteryjnych, ale ich zastosowanie może się różnić w zależności od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta oraz innych czynników.

• Cefepim jest wskazany w leczeniu ciężkich zakażeń, takich jak szpitalne zapalenie płuc, powikłane zakażenia dróg moczowych, zakażenia jamy brzusznej, posocznica oraz zakażenia u pacjentów z neutropenią i gorączką. Może być także stosowany u dzieci od 2 miesiąca życia, choć zakres wskazań dla najmłodszych jest ograniczony⁴.
• Cefuroksym jest stosowany w leczeniu zakażeń dróg oddechowych (np. zapalenie płuc), zakażeń układu moczowego, zakażeń tkanek miękkich, zakażeń jamy brzusznej oraz w profilaktyce zakażeń pooperacyjnych. Może być stosowany zarówno u dorosłych, jak i dzieci, nawet od okresu noworodkowego (w zależności od postaci leku i dawki)⁵.
• Cefotaksym jest przeznaczony do leczenia ciężkich zakażeń, takich jak zapalenie płuc, zakażenia układu moczowego, zakażenia jamy brzusznej, posocznica, zakażenia ośrodkowego układu nerwowego (np. zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych), zakażenia skóry, tkanek miękkich, kości i stawów oraz w profilaktyce zakażeń okołooperacyjnych. Może być stosowany u dorosłych, dzieci i noworodków⁶.

Warto zauważyć, że cefepim i cefotaksym są zwykle zarezerwowane do leczenia poważniejszych zakażeń szpitalnych, podczas gdy cefuroksym częściej stosuje się również w leczeniu mniej poważnych infekcji, także w warunkach domowych.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – jak działają te antybiotyki?

Cefepim, cefuroksym i cefotaksym mają wspólny mechanizm działania – hamują syntezę ściany komórkowej bakterii, prowadząc do ich śmierci¹²³. Różnią się jednak szczegółami dotyczącymi zakresu działania i farmakokinetyki:

• Cefepim jest bardzo odporny na rozkład przez wiele typów bakteryjnych enzymów (beta-laktamaz), dzięki czemu skutecznie zwalcza bakterie oporne na inne cefalosporyny⁷. Działa zarówno na bakterie Gram-dodatnie, jak i Gram-ujemne, w tym na niektóre szczepy Pseudomonas aeruginosa¹.
• Cefuroksym ma nieco węższe spektrum działania, ale jest skuteczny wobec wielu powszechnie występujących bakterii, także tych wywołujących zakażenia układu oddechowego, moczowego i skóry². Może być podawany doustnie (jako aksetyl cefuroksymu) lub w zastrzykach⁸.
• Cefotaksym wykazuje szerokie spektrum działania i jest szczególnie skuteczny w leczeniu ciężkich zakażeń szpitalnych, w tym wywołanych przez bakterie Gram-ujemne³.

Pod względem farmakokinetyki wszystkie trzy leki dobrze rozprzestrzeniają się w organizmie, osiągając wysokie stężenia w tkankach i płynach ustrojowych. Cefepim i cefotaksym są wydalane głównie przez nerki, podobnie jak cefuroksym⁹¹⁰¹¹. Wydłużenie okresu półtrwania tych leków obserwuje się u pacjentów z niewydolnością nerek, co wymaga dostosowania dawki.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co należy uważać?

Wszystkie trzy leki mają podobne przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na daną substancję czynną, inne cefalosporyny lub inne antybiotyki beta-laktamowe (np. penicyliny, monobaktamy, karbapenemy)¹²¹³¹⁴.
• W przypadku ciężkich reakcji alergicznych w wywiadzie na antybiotyki tej grupy, nie należy stosować tych leków¹⁵¹⁶¹⁷.

Wspólne ostrzeżenia i środki ostrożności obejmują ryzyko ciężkich reakcji alergicznych (w tym anafilaksji), możliwość wystąpienia ciężkich reakcji skórnych, nadkażenia drobnoustrojami niewrażliwymi oraz ryzyko biegunki związanej z zakażeniem Clostridioides difficile¹⁸¹⁶¹⁹. Stosowanie dużych dawek u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek może prowadzić do działań niepożądanych ze strony układu nerwowego, takich jak zaburzenia świadomości lub drgawki²⁰²¹.

W przypadku pacjentów z zaburzeniami czynności nerek dawka każdego z tych leków powinna być odpowiednio zmniejszona²²²³²⁴. Cefepim i cefotaksym mogą być stosowane w leczeniu pacjentów poddawanych dializom, ale wymagają indywidualnego dostosowania schematu dawkowania²⁵²⁴.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Porównując bezpieczeństwo stosowania cefepimu, cefuroksymu i cefotaksymu u szczególnych grup pacjentów, można zauważyć następujące różnice:

• Dzieci: Wszystkie trzy leki mogą być stosowane u dzieci, jednak zakres wskazań i dawkowanie różnią się w zależności od wieku i masy ciała. Cefepim nie jest zalecany u niemowląt poniżej 2 miesiąca życia²⁶, podczas gdy cefuroksym i cefotaksym mogą być podawane nawet noworodkom²⁷²⁸.
• Kobiety w ciąży: Stosowanie wszystkich trzech leków w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne, a potencjalne korzyści przewyższają ryzyko. Brakuje odpowiednich badań klinicznych potwierdzających ich bezpieczeństwo w tej grupie pacjentek²⁹³⁰³¹.
• Karmienie piersią: Wszystkie trzy leki przenikają do mleka matki w niewielkich ilościach. W razie konieczności ich stosowania podczas laktacji należy obserwować niemowlę pod kątem możliwych działań niepożądanych (np. biegunka, zakażenie grzybicze błon śluzowych, reakcje alergiczne)²⁹³⁰³¹.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny: Wszystkie trzy antybiotyki mogą wywoływać działania niepożądane, takie jak zawroty głowy, zaburzenia świadomości czy splątanie, które mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów³²³³³⁴.
• Osoby z zaburzeniami czynności nerek lub wątroby: Wszystkie trzy leki wymagają zmniejszenia dawki u pacjentów z niewydolnością nerek, natomiast zaburzenia czynności wątroby zazwyczaj nie wpływają na dawkowanie³⁵³⁶²⁴.

Podsumowanie – wybór odpowiedniego antybiotyku zależy od sytuacji klinicznej

Cefepim, cefuroksym i cefotaksym to skuteczne antybiotyki o szerokim spektrum działania, jednak różnią się one między sobą zakresem wskazań, profilem bezpieczeństwa oraz możliwością stosowania u określonych grup pacjentów. Poniższa tabela przedstawia najważniejsze cechy porównywanych substancji: