Bortezomib – przeciwwskazania

Czym jest bortezomib i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Bortezomib to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwnowotworowych, znana także pod nazwą Bortezomibum. Jest inhibitorem proteasomu, czyli enzymu biorącego udział w rozkładzie białek w komórkach. Dzięki temu bortezomib hamuje rozwój i namnażanie się komórek nowotworowych, co prowadzi do ich śmierci¹². Lek ten stosowany jest głównie w leczeniu szpiczaka mnogiego oraz chłoniaka z komórek płaszcza, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z innymi lekami³⁴.

Chociaż bortezomib jest skuteczny, istnieją sytuacje, w których jego stosowanie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne) lub możliwe tylko po dokładnej ocenie przez lekarza (przeciwwskazania względne). W niektórych przypadkach konieczna jest także szczególna ostrożność podczas leczenia. Warto również pamiętać, że przeciwwskazania mogą się różnić w zależności od drogi podania (dożylna lub podskórna) oraz od tego, czy lek jest stosowany samodzielnie, czy w skojarzeniu z innymi lekami⁵⁶.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować bortezomibu?

• Nadwrażliwość na bortezomib, boron lub substancje pomocnicze – Osoby, u których wystąpiła reakcja alergiczna na bortezomib, boron (składnik leku) lub jakąkolwiek substancję pomocniczą, nie powinny przyjmować tego leku. Może to prowadzić do ciężkich reakcji uczuleniowych, zagrażających życiu⁵⁷.
• Ostra rozlana naciekowa choroba płuc i osierdzia – Bortezomib jest przeciwwskazany u pacjentów z tą poważną chorobą płuc lub osierdzia, ponieważ może to prowadzić do nasilenia objawów, a nawet zagrożenia życia⁵⁸.
• Podanie dooponowe – Bortezomib nie może być podawany dooponowo (czyli bezpośrednio do płynu otaczającego rdzeń kręgowy), ponieważ takie przypadki zakończyły się zgonem pacjentów⁹⁶.
• Przeciwwskazania wynikające z terapii skojarzonej – Jeśli bortezomib jest stosowany razem z innymi lekami (np. talidomidem, melfalanem, prednizonem, rytuksymabem), należy także sprawdzić przeciwwskazania wymienione w charakterystyce tych produktów⁵⁷.

Przeciwwskazania względne – kiedy bortezomib wymaga szczególnej oceny?

W pewnych sytuacjach bortezomib można zastosować tylko po bardzo dokładnej ocenie ryzyka i korzyści przez lekarza. Są to tzw. przeciwwskazania względne. Najczęściej dotyczą one stanów, które mogą zwiększać ryzyko powikłań podczas leczenia:

• Ciężka małopłytkowość lub skłonność do krwawień – Bortezomib może powodować spadek liczby płytek krwi, co zwiększa ryzyko krwawień, zwłaszcza u osób, które już mają niską liczbę płytek lub inne czynniki ryzyka krwawienia¹⁰¹¹.
• Zaburzenia czynności wątroby – U pacjentów z umiarkowanymi lub ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby konieczne jest podanie mniejszej dawki bortezomibu oraz ścisła obserwacja pod kątem objawów toksyczności. W takich przypadkach decyzję o leczeniu podejmuje lekarz¹²¹³.
• Zaburzenia czynności nerek – W przypadku problemów z nerkami leczenie bortezomibem wymaga monitorowania i ostrożności, zwłaszcza że powikłania nerkowe są częste u pacjentów ze szpiczakiem mnogim¹²¹⁴.
• Zaburzenia czynności serca – Bortezomib może powodować lub nasilać niewydolność serca. Pacjenci z chorobami serca powinni być leczeni ze szczególną ostrożnością i pod ścisłym nadzorem¹⁵¹⁶.
• Stany zapalne płuc i osierdzia – W przypadku ostrych chorób płuc z naciekami lub zapalenia osierdzia, leczenie bortezomibem może być bardzo ryzykowne⁵¹⁷.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność podczas leczenia bortezomibem?

Niektóre sytuacje nie są bezpośrednimi przeciwwskazaniami, ale wymagają od lekarza i pacjenta zwiększonej czujności podczas terapii bortezomibem:

• Neuropatia obwodowa (uszkodzenie nerwów) – Bortezomib może wywoływać lub nasilać objawy neuropatii (mrowienie, drętwienie, ból, osłabienie). Jeśli u pacjenta występują objawy neuropatii, może być konieczne zmniejszenie dawki lub zmiana drogi podania z dożylnej na podskórną¹⁸¹⁹.
• Obniżona liczba płytek krwi – W trakcie leczenia należy regularnie kontrolować liczbę płytek krwi, ponieważ ich spadek może prowadzić do krwawień²⁰.
• Neutropenia (obniżona liczba białych krwinek) – Zwiększa to ryzyko zakażeń. Lekarz może zalecić stosowanie leków stymulujących produkcję białych krwinek lub wdrożyć odpowiednią profilaktykę²¹.
• Zaburzenia ze strony układu pokarmowego – Bardzo często pojawiają się nudności, wymioty, biegunka lub zaparcia. W razie wystąpienia poważnych objawów lekarz może zmodyfikować leczenie⁹.
• Ryzyko wystąpienia zespołu rozpadu guza – U pacjentów z dużą masą nowotworu bortezomib może spowodować gwałtowne rozpadanie się komórek nowotworowych, co wymaga ścisłej kontroli i odpowiednich środków ostrożności²².
• Jednoczesne przyjmowanie innych leków – Należy zachować ostrożność przy stosowaniu bortezomibu z lekami wpływającymi na enzymy wątrobowe (np. silne inhibitory CYP3A4) oraz doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi²³.
• Możliwość wystąpienia drgawek, niedociśnienia, niewydolności serca, chorób płuc – Osoby z czynnikami ryzyka lub już występującymi chorobami powinny być pod ścisłą kontrolą lekarza, a dawka bortezomibu może być dostosowana do indywidualnych potrzeb²⁴¹⁶.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania do stosowania bortezomibu

Bortezomib – bezpieczeństwo leczenia zależy od indywidualnej oceny pacjenta

Bortezomib jest skutecznym lekiem przeciwnowotworowym, jednak nie każdy pacjent może być nim leczony. Najważniejsze przeciwwskazania to nadwrażliwość na substancję czynną lub jej składniki oraz poważne choroby płuc i osierdzia. W wielu przypadkach, takich jak zaburzenia czynności wątroby, nerek, serca czy obecność neuropatii, decyzję o rozpoczęciu leczenia podejmuje lekarz po indywidualnej ocenie ryzyka i korzyści. Regularna kontrola stanu zdrowia oraz ścisła współpraca z zespołem medycznym są kluczowe dla bezpieczeństwa terapii bortezomibem⁵⁷²⁵.