Bortezomib – mechanizm działania

Mechanizm działania substancji czynnej – co to oznacza?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak bortezomib, to sposób, w jaki lek wpływa na organizm, aby osiągnąć swoje działanie lecznicze. Rozumienie tego mechanizmu jest bardzo ważne, ponieważ pozwala zrozumieć, dlaczego bortezomib jest skuteczny w leczeniu wybranych chorób nowotworowych, a także jakie mogą być jego działania uboczne. W farmakologii często mówi się o dwóch pojęciach: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika opisuje, jak lek działa na organizm, czyli jak wywołuje swój efekt leczniczy. Farmakokinetyka natomiast dotyczy tego, co dzieje się z lekiem w organizmie – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany¹²³.

Jak bortezomib działa na poziomie komórkowym?

Bortezomib jest lekiem, który działa poprzez blokowanie specjalnych struktur białkowych w komórkach zwanych proteasomami. Proteasomy odpowiadają za rozkładanie niepotrzebnych lub uszkodzonych białek w komórkach. Ich prawidłowa praca jest niezbędna do utrzymania równowagi wewnątrz komórek. Bortezomib został zaprojektowany, aby blokować tzw. proteasom 26S, co prowadzi do zatrzymania procesu niszczenia białek oznaczonych do usunięcia¹²³.

• Hamowanie proteasomu sprawia, że w komórkach gromadzą się uszkodzone białka, co prowadzi do ich śmierci, zwłaszcza w przypadku komórek nowotworowych¹.
• Bortezomib szczególnie skutecznie działa na komórki nowotworowe, które są bardziej wrażliwe na taki sposób niszczenia niż zdrowe komórki⁴.
• Blokowanie proteasomu prowadzi do zatrzymania cyklu życia komórki i uruchomienia mechanizmu zwanej apoptozą, czyli zaprogramowaną śmiercią komórki⁵.
• Bortezomib wpływa także na tzw. czynnik jądrowy kappa B (NF-kB), który reguluje wzrost, przeżycie i rozwój komórek nowotworowych oraz powstawanie przerzutów⁵.
• W szpiczaku mnogim bortezomib utrudnia komórkom nowotworowym kontakt z otoczeniem w szpiku kostnym i wykazuje korzystny wpływ na kości, wzmacniając je poprzez pobudzanie komórek budujących kości (osteoblasty) i hamowanie tych, które je niszczą (osteoklasty)⁴.

Losy bortezomibu w organizmie – od podania do wydalenia

Farmakokinetyka bortezomibu opisuje, jak substancja ta jest wchłaniana, rozprowadzana, przetwarzana i wydalana z organizmu. Bortezomib podaje się w formie wstrzyknięcia dożylnego lub podskórnego – nie jest stosowany doustnie⁶⁷⁸.

• Wchłanianie: Po podaniu dożylnym lub podskórnym bortezomib szybko dostaje się do krwi. Maksymalne stężenie w osoczu uzyskuje się po kilku minutach do kilkunastu minut od podania. Po podaniu podskórnym najwyższe stężenie leku jest niższe niż po dożylnym, ale całkowity wpływ na organizm jest podobny w obu przypadkach⁶.
• Dystrybucja: Lek rozprowadza się szeroko w organizmie i dociera do wielu tkanek, co pozwala mu skutecznie działać na komórki nowotworowe w różnych miejscach. Wiąże się w znacznym stopniu z białkami krwi (ok. 83%)⁹.
• Metabolizm: W wątrobie bortezomib jest rozkładany głównie przez enzymy cytochromu P450. Powstają nieaktywne produkty, które nie wykazują już działania przeciwnowotworowego⁹.
• Wydalanie: Okres półtrwania, czyli czas potrzebny do usunięcia połowy leku z organizmu, waha się od 40 do nawet 193 godzin, w zależności od liczby podanych dawek. Po pierwszym podaniu bortezomib jest usuwany szybciej niż po kolejnych dawkach¹⁰.
• Wpływ na organizm pacjenta: U osób z zaburzeniami czynności wątroby konieczne może być zastosowanie mniejszych dawek, ponieważ lek wolniej się u nich rozkłada i dłużej utrzymuje w organizmie. Natomiast zaburzenia czynności nerek nie mają istotnego wpływu na losy bortezomibu, co pozwala stosować go także u pacjentów z niewydolnością nerek¹¹¹².
• Wiek i płeć: Nie ma istotnych różnic w działaniu bortezomibu u dzieci, młodzieży i dorosłych, jeśli dawka jest dostosowana do powierzchni ciała¹³.

Tabela podsumowująca: Farmakokinetyka i działanie bortezomibu

^69101112

Przedkliniczne badania bortezomibu

Badania przedkliniczne, czyli testy przeprowadzane na zwierzętach i w warunkach laboratoryjnych, wykazały, że bortezomib może powodować zmiany w strukturze chromosomów, jednak nie wykazał działania mutagennego w innych testach¹⁴. W badaniach na szczurach i królikach stosowanie wysokich dawek prowadziło do niekorzystnych skutków dla płodu, ale w niższych dawkach nie zaobserwowano bezpośredniego toksycznego działania na rozwijający się organizm¹⁴. U zwierząt leczonych bortezomibem przez dłuższy czas obserwowano zmiany w przewodzie pokarmowym, układzie krwiotwórczym i nerwowym, jednak po odstawieniu leku następował częściowy lub całkowity powrót do zdrowia¹⁵. Badania na zwierzętach sugerują także, że bortezomib nie przenika łatwo przez barierę krew-mózg¹⁶.

Bortezomib – skuteczny mechanizm w terapii nowotworów krwi

Bortezomib to substancja czynna o dobrze poznanym i nowoczesnym mechanizmie działania, który polega na blokowaniu kluczowych struktur w komórkach odpowiedzialnych za rozkładanie białek. Dzięki temu lek ten skutecznie prowadzi do śmierci komórek nowotworowych, nie zaburzając znacząco funkcjonowania zdrowych tkanek. Szeroko zakrojone badania wykazały jego wysoką skuteczność w leczeniu szpiczaka mnogiego oraz chłoniaka z komórek płaszcza, a także potwierdziły bezpieczeństwo stosowania u różnych grup pacjentów, z uwzględnieniem indywidualnych cech takich jak wiek czy stan wątroby⁴¹¹¹³. Zrozumienie mechanizmu działania bortezomibu pozwala lepiej docenić jego rolę w nowoczesnej terapii nowotworów krwi.