Czym jest benserazyd i kiedy może być przeciwwskazany?

Benserazyd należy do grupy leków stosowanych w terapii choroby Parkinsona. Zazwyczaj występuje w połączeniu z lewodopą, a jego głównym zadaniem jest zwiększenie skuteczności lewodopy poprzez hamowanie jej rozkładu poza mózgiem12. Dzięki temu więcej lewodopy dociera do mózgu, gdzie przekształca się w dopaminę, łagodząc objawy choroby12.

Stosowanie benserazydu nie zawsze jest możliwe – istnieją sytuacje, w których jego podanie jest całkowicie zakazane (przeciwwskazania bezwzględne) lub wymaga szczególnej ostrożności i oceny lekarza (przeciwwskazania względne). W niektórych przypadkach należy również zachować szczególną ostrożność, nawet jeśli lek nie jest bezpośrednio przeciwwskazany34.

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Nadwrażliwość na benserazyd, lewodopę lub inne składniki leku: Podanie leku osobie uczulonej może prowadzić do poważnych reakcji alergicznych, które mogą zagrażać życiu34.
  • Jednoczesne stosowanie nieselektywnych inhibitorów MAO: Połączenie tych leków może spowodować gwałtowny wzrost ciśnienia krwi (przełom nadciśnieniowy), co jest bardzo niebezpieczne34.
  • Niewyrównane zaburzenia endokrynologiczne: Dotyczy to np. guza chromochłonnego nadnerczy, nadczynności tarczycy czy zespołu Cushinga. Podanie leku w tych przypadkach może nasilić objawy chorób hormonalnych i prowadzić do poważnych powikłań34.
  • Poważne zaburzenia nerek lub wątroby (z wyjątkiem osób dializowanych z zespołem niespokojnych nóg): W tych przypadkach organizm może nie być w stanie prawidłowo przetwarzać leku, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych34.
  • Poważne choroby serca (np. ciężkie zaburzenia rytmu serca, niewydolność serca): Lek może dodatkowo obciążać serce i prowadzić do groźnych powikłań5.
  • Zaburzenia psychiczne z objawami psychotycznymi: Benserazyd może pogłębiać zaburzenia psychiczne, wywoływać niepożądane objawy psychotyczne lub je nasilać5.
  • Jaskra z zamkniętym kątem przesączania: Podanie leku może spowodować gwałtowne zwiększenie ciśnienia w oku, co może prowadzić do utraty wzroku5.
  • Wiek poniżej 25 lat: Lek nie powinien być stosowany u osób, u których nie zakończył się jeszcze rozwój układu kostnego5.
  • Kobiety w ciąży oraz kobiety w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji: Lek może mieć niekorzystny wpływ na płód lub rozwijające się dziecko5.
  • Dodatkowe przeciwwskazanie dla kapsułek o przedłużonym uwalnianiu (Madopar HBS): Nie wolno stosować u osób uczulonych na orzeszki ziemne lub soję, ponieważ preparat zawiera olej sojowy6.
Ważne: Przeciwwskazania do stosowania benserazydu dotyczą nie tylko samej substancji, ale także innych składników leku i chorób współistniejących. W przypadku niektórych preparatów (np. kapsułek o przedłużonym uwalnianiu) obecność oleju sojowego oznacza, że osoby uczulone na soję lub orzeszki ziemne nie powinny ich stosować. Dla kobiet w ciąży i młodzieży poniżej 25 roku życia lek jest całkowicie zakazany. Warto również pamiętać, że przeciwwskazania mogą różnić się w zależności od postaci leku i obecności innych chorób towarzyszących347.

Przeciwwskazania względne

W pewnych przypadkach benserazyd może być stosowany tylko po dokładnej ocenie przez lekarza i pod ścisłą kontrolą, gdy korzyści przewyższają ryzyko. Do tych sytuacji należą:

  • Łagodna lub umiarkowana niewydolność nerek: W takich przypadkach lek może być stosowany, ale wymaga regularnego monitorowania funkcji nerek i odpowiedniego dostosowania dawki8.
  • Pacjenci z cukrzycą: Stosowanie benserazydu wymaga częstego kontrolowania poziomu cukru we krwi i może wymagać dostosowania leków przeciwcukrzycowych9.
  • Jednoczesne stosowanie leków sympatykomimetycznych: Połączenie z lekami pobudzającymi układ współczulny wymaga bardzo dokładnej kontroli ze względu na ryzyko nasilenia działań niepożądanych związanych z układem krążenia10.
  • Stosowanie leków wpływających na ciśnienie krwi lub rytm serca: Szczególna ostrożność i monitorowanie są konieczne, ponieważ benserazyd może wpływać na pracę serca i ciśnienie11.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre stany zdrowia nie stanowią bezpośredniego przeciwwskazania do stosowania benserazydu, ale wymagają szczególnej ostrożności i częstego monitorowania przez lekarza:

  • Jaskra z otwartym kątem przesączania: Pacjenci powinni regularnie mierzyć ciśnienie w oku, ponieważ lek może teoretycznie je podnosić11.
  • Choroby serca (np. choroba wieńcowa, zaburzenia rytmu): Należy regularnie kontrolować pracę serca, zwłaszcza na początku leczenia lub podczas zwiększania dawki11.
  • Skłonność do niskiego ciśnienia (niedociśnienie ortostatyczne): Pacjenci w podeszłym wieku lub przyjmujący leki obniżające ciśnienie powinni być szczególnie monitorowani12.
  • Skłonność do zmian w obrazie krwi (anemia, trombocytopenia, leukopenia): Zalecane są regularne badania krwi, ponieważ benserazyd może wpływać na ilość krwinek12.
  • Skłonność do zaburzeń psychicznych lub depresji: Lek może pogłębiać takie stany, dlatego zaleca się szczególną obserwację pacjenta12.
  • Ryzyko czerniaka: Pacjenci z chorobą Parkinsona mają zwiększone ryzyko wystąpienia czerniaka – zaleca się regularne badania skóry13.
  • Możliwość wystąpienia nagłych napadów snu: Lek może powodować senność lub nagłe zaśnięcia, nawet podczas codziennych czynności14.
  • Zaburzenia kontroli impulsów: W trakcie leczenia mogą pojawić się takie objawy jak uzależnienie od hazardu, nadmierne kupowanie czy objadanie się15.
Warto wiedzieć:

  • Nagłe odstawienie benserazydu może prowadzić do poważnych powikłań, takich jak złośliwy zespół neuroleptyczny (objawy: gorączka, sztywność mięśni, zmiany psychiczne, zaburzenia pracy nerek)16.
  • Podczas leczenia konieczne mogą być regularne badania krwi oraz kontroli pracy wątroby, nerek i serca9.
  • U pacjentów z cukrzycą może być konieczna zmiana dawkowania leków przeciwcukrzycowych9.
  • W przypadku zaburzeń psychicznych, depresji lub zachowań impulsywnych należy skonsultować dalsze leczenie15.

Tabela podsumowująca

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na benserazyd, lewodopę lub inne składniki Przeciwwskazane
Stosowanie nieselektywnych inhibitorów MAO Przeciwwskazane
Niewyrównane zaburzenia endokrynologiczne Przeciwwskazane
Poważne zaburzenia nerek lub wątroby (z wyjątkiem dializowanych z RLS) Przeciwwskazane
Poważne choroby serca (ciężkie arytmie, niewydolność serca) Przeciwwskazane
Zaburzenia psychiczne z objawami psychotycznymi Przeciwwskazane
Jaskra z zamkniętym kątem przesączania Przeciwwskazane
Wiek poniżej 25 lat Przeciwwskazane
Kobiety w ciąży lub bez skutecznej antykoncepcji Przeciwwskazane
Nadwrażliwość na orzeszki ziemne lub soję (Madopar HBS) Przeciwwskazane
Łagodna lub umiarkowana niewydolność nerek Należy zachować ostrożność
Cukrzyca Należy zachować ostrożność
Stosowanie leków sympatykomimetycznych Należy zachować ostrożność
Choroby serca (np. choroba wieńcowa, zaburzenia rytmu) Należy zachować ostrożność
Jaskra z otwartym kątem przesączania Należy zachować ostrożność
Skłonność do niskiego ciśnienia (niedociśnienie ortostatyczne) Należy zachować ostrożność
Skłonność do zmian w obrazie krwi Należy zachować ostrożność
Skłonność do zaburzeń psychicznych lub depresji Należy zachować ostrożność
Ryzyko czerniaka Należy zachować ostrożność
Możliwość wystąpienia napadów snu Należy zachować ostrożność
Zaburzenia kontroli impulsów Należy zachować ostrożność

Benserazyd – nie dla każdego i nie w każdej sytuacji

Benserazyd jest skutecznym lekiem stosowanym w chorobie Parkinsona, jednak nie wszyscy pacjenci mogą z niego korzystać. Przeciwwskazania dotyczą zarówno poważnych chorób współistniejących, wieku, jak i szczególnych sytuacji życiowych, takich jak ciąża. Nawet jeśli lek nie jest bezpośrednio przeciwwskazany, jego stosowanie wymaga regularnych kontroli i ścisłej współpracy z lekarzem. Każda decyzja o rozpoczęciu leczenia powinna być poprzedzona indywidualną oceną ryzyka i korzyści, uwzględniającą wszystkie wymienione powyżej czynniki347.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować benserazydu?

Nie wolno stosować benserazydu m.in. przy uczuleniu na lek, ciężkich chorobach serca, wątroby, nerek, zaburzeniach psychicznych z objawami psychotycznymi, u dzieci i młodzieży poniżej 25 lat, kobiet w ciąży oraz podczas stosowania nieselektywnych inhibitorów MAO34.

Czy benserazyd można stosować u osób z cukrzycą?

Można, ale wymaga to regularnego badania poziomu cukru we krwi i dostosowania leków przeciwcukrzycowych34.

Czy benserazyd można stosować u osób z niewydolnością nerek?

W łagodnej lub umiarkowanej niewydolności nerek lek może być stosowany pod kontrolą lekarza; u osób dializowanych z RLS jest również dopuszczony33.

Czy istnieją przeciwwskazania zależne od postaci leku?

Tak, np. kapsułki o przedłużonym uwalnianiu (Madopar HBS) nie mogą być stosowane u osób uczulonych na soję lub orzeszki ziemne6.