Co oznacza mechanizm działania atropiny?
Mechanizm działania substancji czynnej, jaką jest atropina, to sposób, w jaki wpływa ona na organizm, aby przynieść oczekiwany efekt terapeutyczny. Zrozumienie tego mechanizmu pomaga lepiej pojąć, jak lek działa i w jakich sytuacjach jest używany. W medycynie wyróżnia się dwa ważne pojęcia: farmakodynamikę i farmakokinetykę. Farmakodynamika to to, co lek robi w organizmie, czyli na przykład które receptory blokuje lub pobudza. Farmakokinetyka zaś opisuje losy leku w ciele – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przemieniany i usuwany z organizmu.
Jak działa atropina w organizmie?
Atropina należy do grupy leków zwanych przeciwcholinergicznymi. Oznacza to, że blokuje ona receptory muskarynowe, które są miejscem działania naturalnego neuroprzekaźnika, acetylocholiny. Receptory te występują w wielu miejscach organizmu, między innymi w mięśniach gładkich, gruczołach oraz sercu.
Dzięki temu, że atropina blokuje receptory muskarynowe, jej działanie obejmuje:
- rozkurcz mięśni gładkich przewodu pokarmowego, dróg moczowych, żółciowych i oskrzeli, co może ułatwiać przepływ i zmniejszać skurcze,
- hamowanie wydzielania większości gruczołów, na przykład potowych (ale nie mlecznych),
- wpływ na pracę serca – atropina hamuje działanie nerwu błędnego, który normalnie zwalnia rytm serca, więc po jej podaniu serce bije szybciej,
- rozszerzenie źrenicy i porażenie akomodacji oka przez działanie na mięsień zwieracz źrenicy oraz mięsień ciała rzęskowego.
- W okulistyce stosuje się ją głównie do rozszerzenia źrenicy, co ułatwia badanie oka.
- Jej działanie na serce i inne narządy musi być uwzględniane podczas stosowania.
Jak atropina jest przetwarzana w organizmie?
Po podaniu w postaci kropli do oczu, atropina siarczanowa jest wchłaniana z worka spojówkowego do krążenia ogólnego. Oznacza to, że część leku dostaje się do krwi i może działać także na inne części ciała.
W organizmie atropina jest metabolizowana, czyli przekształcana głównie w wątrobie. Następnie jest wydalana z organizmu zarówno w formie zmienionej, jak i niezmienionej. Czas działania leku jest wydłużony dzięki składnikowi pomocniczemu – hydroksyetylocelulozie, która sprawia, że krople dłużej utrzymują się na powierzchni oka.
- Metabolizm w wątrobie to proces, który pomaga eliminować lek z organizmu.
- Wydalanie odbywa się głównie przez nerki.
Co wiadomo na temat badań przedklinicznych atropiny?
Nie przeprowadzono szczegółowych badań przedklinicznych dotyczących bezpieczeństwa stosowania atropiny siarczanu. Jednak znane są wartości toksyczności ostrej, określane jako LD50 (dawka śmiertelna dla połowy badanych zwierząt). U myszy dawka ta wynosi około 75 mg na kilogram masy ciała, a u szczurów – 500 mg/kg. To oznacza, że dawki stosowane terapeutycznie są znacznie niższe i bezpieczne pod warunkiem stosowania zgodnego z zaleceniami.
Podsumowanie roli atropiny w terapii i diagnostyce
Atropina to lek, który działa poprzez blokowanie receptorów muskarynowych, co wpływa na mięśnie gładkie, wydzielanie gruczołów oraz rytm serca. Dzięki temu rozszerza źrenicę oka i ułatwia badania diagnostyczne oraz leczenie stanów zapalnych oka. Po zastosowaniu w postaci kropli do oczu lek wchłania się do organizmu, gdzie jest przetwarzany w wątrobie i wydalany. Choć nie ma szczegółowych danych przedklinicznych o bezpieczeństwie, istnieją znane wartości toksyczności, które wskazują na szeroki margines bezpieczeństwa. Dzięki temu atropina jest skutecznym i powszechnie stosowanym środkiem w okulistyce.123


















