Co oznacza mechanizm działania substancji czynnej?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak atorwastatyna, to sposób, w jaki wpływa ona na organizm, aby uzyskać pożądany efekt leczniczy1. W przypadku atorwastatyny chodzi głównie o obniżenie poziomu „złego” cholesterolu (LDL) oraz trójglicerydów we krwi, co ma kluczowe znaczenie dla zdrowia serca i naczyń krwionośnych2. Aby lepiej zrozumieć mechanizm działania, warto znać dwa pojęcia: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika opisuje, jak lek działa na organizm – na przykład, które procesy hamuje lub pobudza. Farmakokinetyka natomiast wyjaśnia, co dzieje się z lekiem po jego podaniu: jak jest wchłaniany, rozprowadzany, rozkładany i usuwany z organizmu3.

Jak działa atorwastatyna na poziomie komórek?

Atorwastatyna należy do grupy leków zwanych statynami. Jej głównym zadaniem jest hamowanie enzymu zwanego reduktazą HMG-CoA, który odpowiada za wytwarzanie cholesterolu w wątrobie14. Dzięki temu w organizmie powstaje mniej cholesterolu, zwłaszcza tego, który może odkładać się w naczyniach krwionośnych i prowadzić do miażdżycy. Dodatkowo, w odpowiedzi na mniejszą produkcję cholesterolu, wątroba zwiększa liczbę „łapaczy” LDL na swoich komórkach, czyli receptorów LDL, które usuwają „zły” cholesterol z krwi5.

  • Hamuje wytwarzanie cholesterolu w wątrobie6.
  • Zwiększa ilość receptorów wychwytujących LDL, czyli „zły” cholesterol7.
  • Prowadzi do spadku poziomu LDL, trójglicerydów i apolipoproteiny B8.
  • Może także nieznacznie podnosić poziom „dobrego” cholesterolu HDL9.

Wyniki tych działań przekładają się na zmniejszenie ryzyka zawału serca, udaru mózgu czy innych powikłań związanych z miażdżycą10.

Ważne: Atorwastatyna wykazuje skuteczność zarówno u dorosłych, jak i u dzieci powyżej 10 roku życia z podwyższonym cholesterolem. W badaniach klinicznych wykazano, że lek ten nie wpływa negatywnie na wzrost, masę ciała czy rozwój dzieci i młodzieży podczas długotrwałego stosowania1112. Działanie atorwastatyny utrzymuje się niezależnie od płci i wieku pacjenta13.

Co dzieje się z atorwastatyną w organizmie? (Przebieg wchłaniania, rozkładu i wydalania)

Po połknięciu tabletki z atorwastatyną, lek szybko się wchłania i już po 1-2 godzinach osiąga największe stężenie we krwi14. Większość substancji trafia do wątroby, gdzie zostaje rozłożona przez specjalne enzymy na substancje czynne i nieczynne. Około 70% działania atorwastatyny wynika z obecności jej aktywnych produktów przemiany, czyli metabolitów15.

  • Biodostępność, czyli ilość leku, która dociera do krwiobiegu, wynosi około 12%3.
  • Atorwastatyna silnie wiąże się z białkami osocza (powyżej 98%)16.
  • Metabolizowana jest głównie w wątrobie przez enzym CYP3A417.
  • Wydalana jest głównie z żółcią, nie podlega istotnej recyrkulacji wątroba-jelito18.
  • Okres półtrwania (czas, po którym stężenie leku we krwi zmniejsza się o połowę) wynosi około 14 godzin, ale aktywność lecznicza utrzymuje się nawet 20-30 godzin dzięki metabolitom18.

Sposób, w jaki organizm radzi sobie z atorwastatyną, może się różnić u osób starszych, u dzieci, u pacjentów z chorobami wątroby oraz w zależności od masy ciała i płci. U osób z chorobą nerek nie stwierdzono wpływu na skuteczność ani stężenie leku we krwi19. U osób z przewlekłą chorobą wątroby stężenie leku może być nawet kilkanaście razy wyższe niż u zdrowych osób20.

Wpływ drogi podania i leków złożonych

Atorwastatyna jest najczęściej stosowana w formie tabletek powlekanych podawanych doustnie21. Może być też składnikiem leków złożonych, np. z amlodypiną – wtedy oba leki zachowują swoje indywidualne właściwości, a mechanizmy ich działania nie wpływają na siebie wzajemnie w sposób niekorzystny22.

Wyniki badań przedklinicznych atorwastatyny

Przedkliniczne badania, czyli te przeprowadzone na zwierzętach, wykazały, że atorwastatyna nie ma działania mutagennego ani rakotwórczego u szczurów23. W bardzo wysokich dawkach, znacznie przewyższających te stosowane u ludzi, u myszy zaobserwowano pojawienie się pewnych nowotworów wątroby, jednak nie wykazano takiego efektu u ludzi. Badania wykazały także, że statyny mogą wpływać na rozwój zarodków i płodów u zwierząt, ale atorwastatyna nie powodowała wad wrodzonych ani nie wpływała na płodność w standardowych dawkach24. U szczurów lek przenikał przez łożysko i pojawiał się w mleku matki, ale nie wiadomo, czy u ludzi dzieje się podobnie25.

Wskazówka: Atorwastatyna może być stosowana w połączeniu z innymi lekami, takimi jak amlodypina, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym i podwyższonym cholesterolem. W takich przypadkach każdy składnik zachowuje swój własny mechanizm działania, a bezpieczeństwo stosowania oraz efektywność leczenia są monitorowane na podstawie badań klinicznych i obserwacji pacjentów22.

Tabela podsumowująca: mechanizm działania i farmakokinetyka atorwastatyny

Parametr Opis
Grupa leków Statyny (inhibitory reduktazy HMG-CoA)
Główne działanie Hamowanie produkcji cholesterolu w wątrobie, zwiększenie wychwytu LDL
Początek działania 1-2 godziny po podaniu doustnym
Biodostępność Około 12%
Wiązanie z białkami osocza >98%
Metabolizm Wątroba (enzym CYP3A4); aktywne metabolity
Wydalanie Głównie z żółcią, nieznacznie przez nerki
Okres półtrwania Około 14 godzin (działanie lecznicze do 30 godzin)
Działanie u dzieci i młodzieży Bez wpływu na wzrost i rozwój w badaniach trwających do 3 lat
Wpływ chorób nerek Brak istotnego wpływu na stężenie leku
Wpływ chorób wątroby Stężenie leku może być znacznie wyższe

Atorwastatyna – skuteczny sposób na obniżenie cholesterolu

Atorwastatyna, dzięki swojemu działaniu na poziomie komórkowym i sprawdzonemu przebiegowi w organizmie, jest jednym z najlepiej przebadanych i najczęściej stosowanych leków na podwyższony cholesterol oraz profilaktykę chorób sercowo-naczyniowych. Jej skuteczność i bezpieczeństwo zostały potwierdzone w licznych badaniach klinicznych zarówno u dorosłych, jak i u dzieci. Prawidłowe stosowanie atorwastatyny, zgodnie z zaleceniami lekarza, pozwala skutecznie obniżyć poziom „złego” cholesterolu i zredukować ryzyko poważnych powikłań zdrowotnych związanych z miażdżycą2627.

Pytania i odpowiedzi

Jak działa atorwastatyna na cholesterol?

Atorwastatyna hamuje produkcję cholesterolu w wątrobie i zwiększa usuwanie „złego” cholesterolu (LDL) z krwi4.

Jak długo działa atorwastatyna po przyjęciu?

Lek działa przez około 14 godzin, ale efekt obniżenia cholesterolu utrzymuje się do 20-30 godzin dzięki aktywnym metabolitom21.

Czy atorwastatyna jest bezpieczna dla dzieci?

Badania wykazały, że atorwastatyna jest skuteczna i bezpieczna u dzieci powyżej 10 lat z podwyższonym cholesterolem12.

Jak organizm wydala atorwastatynę?

Atorwastatyna jest wydalana głównie z żółcią po rozłożeniu w wątrobie, a tylko w niewielkim stopniu przez nerki20.