Co to jest artykaina i do czego służy?

Artykaina to miejscowy środek znieczulający z grupy amidów, stosowany przede wszystkim w stomatologii. Działa poprzez blokowanie przewodzenia impulsów nerwowych, co powoduje znieczulenie obszaru poddanego zabiegowi. Lek jest dostępny w formie roztworu do wstrzykiwań, często w połączeniu z adrenaliną, która przedłuża czas działania znieczulenia i zmniejsza ryzyko przedawkowania substancji czynnej12.

Artykaina jest stosowana do znieczulenia nasiękowego i przewodowego podczas zabiegów stomatologicznych u dorosłych, młodzieży oraz dzieci powyżej 4 lat lub o masie ciała powyżej 20 kg34.

Przeciwwskazania do stosowania artykainy

Przeciwwskazania bezwzględne (nie stosować w żadnym przypadku)

  • Nadwrażliwość na artykainę lub inne amidowe środki znieczulające, adrenalinę lub substancje pomocnicze – podanie leku w takich przypadkach może wywołać poważne reakcje alergiczne, które zagrażają życiu56.
  • Padaczka niekontrolowana leczeniem – ze względu na potencjalne działanie drgawkowe miejscowych środków znieczulających, stosowanie artykainy u takich pacjentów jest przeciwwskazane56.
  • Ciężkie zaburzenia czynności serca, takie jak ciężka bradykardia, blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia, ostra niewyrównana niewydolność serca oraz ciężkie niedociśnienie – podanie leku może pogorszyć stan pacjenta i prowadzić do poważnych powikłań kardiologicznych78.
  • Dzieci poniżej 4 roku życia – brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u tej grupy wiekowej wyklucza podawanie artykainy78.
  • Znieczulenie zakończeń nerwowych – stosowanie artykainy z adrenaliną jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych powikłań miejscowych7.
  • Pacjenci z jaskrą z wąskim kątem przesączania – adrenalina zawarta w preparacie może nasilić objawy tej choroby7.
  • Pacjenci z nadczynnością tarczycy – zawartość adrenaliny może wywołać niekorzystne reakcje u tych pacjentów7.
  • Pacjenci z napadowym częstoskurczem lub migotaniem przedsionków z szybką akcją serca – ryzyko nasilenia zaburzeń rytmu serca7.
  • Pacjenci po niedawno przebytym zawale mięśnia sercowego lub pomostowaniu aortalno-wieńcowym (odpowiednio 3-6 miesięcy i 3 miesiące) – ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych7.
  • Pacjenci stosujący nieselektywne beta-adrenolityki (np. propranolol) – istnieje ryzyko przełomu nadciśnieniowego lub ciężkiej bradykardii7.
  • Pacjenci z guzem chromochłonnym nadnerczy – adrenalina może wywołać niebezpieczne reakcje7.
  • Pacjenci z ciężkim nadciśnieniem – stosowanie artykainy z adrenaliną jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko powikłań7.
  • Jednoczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub inhibitorów MAO – może dojść do nasilenia działania sercowo-naczyniowego adrenaliny, co jest niebezpieczne7.
  • Osoby chore na astmę oskrzelową z nadwrażliwością na siarczyny – obecność siarczynów może wywołać ciężkie reakcje alergiczne, w tym skurcz oskrzeli7.

Przeciwwskazania względne (stosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach)

Stosowanie artykainy może być rozważone jedynie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka w następujących sytuacjach:

  • Pacjenci z ostrą porfirią – artykaina może wywołać zaostrzenie choroby, dlatego stosowanie jest dopuszczalne tylko, gdy nie ma bezpieczniejszej alternatywy910.
  • Pacjenci przyjmujący halogenowe wziewne środki znieczulające – konieczne jest stosowanie najmniejszej skutecznej dawki910.
  • Pacjenci z chorobami układu krążenia w stanie ciężkim lub niestabilnym – zaleca się rozważenie odroczenia zabiegu1112.
Ważne: Artykaina zawiera adrenalinę, która może wpływać na układ krążenia, dlatego u osób z chorobami serca należy stosować najmniejszą możliwą dawkę oraz wybrać preparat o niższym stężeniu adrenaliny, aby zminimalizować ryzyko powikłań.

Zachowaj szczególną ostrożność

Choć nie są to przeciwwskazania, w niektórych sytuacjach stosowanie artykainy wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania pacjenta:

  • Choroby układu krążenia – w przypadku zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, nadciśnienia, dusznicy bolesnej, czy po przebytym zawale serca należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę i uważnie obserwować pacjenta1112.
  • Padaczka – miejscowe środki znieczulające mają potencjalne działanie drgawkowe, dlatego u pacjentów z padaczką stosuje się je bardzo ostrożnie1112.
  • Niedobór cholinesterazy osoczowej – może powodować przedłużone działanie i toksyczność artykainy, dlatego w takich przypadkach stosuje się mniejsze dawki1112.
  • Choroba nerek i wątroby – u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności tych narządów zaleca się ostrożność i stosowanie najmniejszej skutecznej dawki1112.
  • Miastenia – u pacjentów leczonych inhibitorami acetylocholinoesterazy dawkę artykainy należy ograniczyć11.
  • Pacjenci w podeszłym wieku – mogą mieć podwyższone stężenia leku we krwi po wielokrotnym podaniu, dlatego konieczne jest uważne monitorowanie i stosowanie najmniejszych dawek13.
  • Pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujący leki przeciwpłytkowe/przeciwkrzepliwe – ze względu na ryzyko krwawienia podczas zabiegu13.
  • Pacjenci z niekontrolowaną cukrzycą, nadczynnością tarczycy, guzem chromochłonnym nadnerczy oraz podatnością na ostrą jaskrę z zamkniętym kątem przesączania – stosowanie artykainy z adrenaliną wymaga ostrożności z powodu działania adrenaliny14.
  • Stan zapalny lub zakażenie w miejscu wstrzyknięcia – może osłabiać działanie znieczulające artykainy15.
  • Niedotlenienie, hiperkaliemia i kwasica metaboliczna – wymagają zmniejszenia dawki ze względu na ryzyko powikłań15.
Ważne: Przed każdym podaniem artykainy należy upewnić się, że igła nie została wprowadzona do naczynia krwionośnego, wykonując aspirację. Pominięcie tego kroku może spowodować poważne działania niepożądane, takie jak drgawki, depresja układu nerwowego i krążenia, a nawet zatrzymanie oddechu16.
Przeciwwskazanie Typ
Nadwrażliwość na artykainę, adrenalinę lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Padaczka niekontrolowana leczeniem Przeciwwskazane
Ciężkie zaburzenia czynności serca (blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia, bradykardia, ostra niewydolność serca) Przeciwwskazane
Dzieci poniżej 4 lat Przeciwwskazane
Znieczulenie zakończeń nerwowych Przeciwwskazane
Jaskra z wąskim kątem przesączania Przeciwwskazane
Nadczynność tarczycy Przeciwwskazane
Napadowy częstoskurcz, migotanie przedsionków z szybką akcją serca Przeciwwskazane
Ostatni zawał mięśnia sercowego lub pomostowanie aortalno-wieńcowe (okres 3-6 miesięcy) Przeciwwskazane
Stosowanie nieselektywnych beta-adrenolityków Przeciwwskazane
Guz chromochłonny nadnerczy Przeciwwskazane
Ciężkie nadciśnienie Przeciwwskazane
Stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub inhibitorów MAO Przeciwwskazane
Astma oskrzelowa z nadwrażliwością na siarczyny Przeciwwskazane
Ostra porfiria Należy zachować ostrożność
Choroby układu krążenia w stanie ciężkim lub niestabilnym Należy zachować ostrożność
Padaczka (kontrolowana) Należy zachować ostrożność
Niedobór cholinesterazy osoczowej Należy zachować ostrożność
Choroby nerek i wątroby Należy zachować ostrożność
Miastenia Należy zachować ostrożność
Pacjenci w podeszłym wieku Należy zachować ostrożność
Zaburzenia krzepnięcia, stosowanie leków przeciwpłytkowych/przeciwkrzepliwych Należy zachować ostrożność
Niektóre choroby metaboliczne i neurologiczne (cukrzyca, nadczynność tarczycy, jaskra, guz chromochłonny) Należy zachować ostrożność
Stan zapalny lub zakażenie w miejscu wstrzyknięcia Należy zachować ostrożność
Niedotlenienie, hiperkaliemia, kwasica metaboliczna Należy zachować ostrożność

Artykaina – bezpieczne stosowanie wymaga uwagi

Artykaina jest skutecznym i powszechnie stosowanym środkiem znieczulającym w stomatologii. Jednak ze względu na obecność adrenaliny oraz specyficzne właściwości farmakologiczne, jej stosowanie wymaga przestrzegania określonych przeciwwskazań oraz zachowania ostrożności w niektórych grupach pacjentów. Ważne jest, aby lekarz przeprowadził dokładny wywiad medyczny i ocenił ryzyko, zanim zdecyduje o zastosowaniu artykainy. Pacjenci powinni być również informowani o konieczności unikania żucia i jedzenia do czasu ustąpienia znieczulenia, aby zapobiec urazom tkanek miękkich.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie można stosować artykainy?

Nie można stosować artykainy u osób uczulonych na nią lub na składniki preparatu, u dzieci poniżej 4 lat oraz u pacjentów z niekontrolowaną padaczką i poważnymi chorobami serca.

Czy artykaina jest bezpieczna dla osób z chorobami serca?

Stosowanie artykainy u osób z chorobami serca wymaga ostrożności, stosowania najmniejszych dawek i wyboru preparatu z niższym stężeniem adrenaliny.

Czy artykaina może wywołać reakcje alergiczne?

Tak, szczególnie u osób uczulonych na artykainę, adrenalinę lub siarczyny obecne w preparatach.

Czy artykaina jest odpowiednia dla dzieci?

Artykaina jest stosowana u dzieci powyżej 4 lat lub o masie ciała powyżej 20 kg, ale wymaga nadzoru ze względu na ryzyko urazów podczas utrzymującego się znieczulenia.