Co to jest artykaina i do czego służy?
Artykaina to miejscowy środek znieczulający z grupy amidów, stosowany przede wszystkim w stomatologii. Działa poprzez blokowanie przewodzenia impulsów nerwowych, co powoduje znieczulenie obszaru poddanego zabiegowi. Lek jest dostępny w formie roztworu do wstrzykiwań, często w połączeniu z adrenaliną, która przedłuża czas działania znieczulenia i zmniejsza ryzyko przedawkowania substancji czynnej12.
Artykaina jest stosowana do znieczulenia nasiękowego i przewodowego podczas zabiegów stomatologicznych u dorosłych, młodzieży oraz dzieci powyżej 4 lat lub o masie ciała powyżej 20 kg34.
Przeciwwskazania do stosowania artykainy
Przeciwwskazania bezwzględne (nie stosować w żadnym przypadku)
- Nadwrażliwość na artykainę lub inne amidowe środki znieczulające, adrenalinę lub substancje pomocnicze – podanie leku w takich przypadkach może wywołać poważne reakcje alergiczne, które zagrażają życiu56.
- Padaczka niekontrolowana leczeniem – ze względu na potencjalne działanie drgawkowe miejscowych środków znieczulających, stosowanie artykainy u takich pacjentów jest przeciwwskazane56.
- Ciężkie zaburzenia czynności serca, takie jak ciężka bradykardia, blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia, ostra niewyrównana niewydolność serca oraz ciężkie niedociśnienie – podanie leku może pogorszyć stan pacjenta i prowadzić do poważnych powikłań kardiologicznych78.
- Dzieci poniżej 4 roku życia – brak danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u tej grupy wiekowej wyklucza podawanie artykainy78.
- Znieczulenie zakończeń nerwowych – stosowanie artykainy z adrenaliną jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko poważnych powikłań miejscowych7.
- Pacjenci z jaskrą z wąskim kątem przesączania – adrenalina zawarta w preparacie może nasilić objawy tej choroby7.
- Pacjenci z nadczynnością tarczycy – zawartość adrenaliny może wywołać niekorzystne reakcje u tych pacjentów7.
- Pacjenci z napadowym częstoskurczem lub migotaniem przedsionków z szybką akcją serca – ryzyko nasilenia zaburzeń rytmu serca7.
- Pacjenci po niedawno przebytym zawale mięśnia sercowego lub pomostowaniu aortalno-wieńcowym (odpowiednio 3-6 miesięcy i 3 miesiące) – ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych7.
- Pacjenci stosujący nieselektywne beta-adrenolityki (np. propranolol) – istnieje ryzyko przełomu nadciśnieniowego lub ciężkiej bradykardii7.
- Pacjenci z guzem chromochłonnym nadnerczy – adrenalina może wywołać niebezpieczne reakcje7.
- Pacjenci z ciężkim nadciśnieniem – stosowanie artykainy z adrenaliną jest przeciwwskazane ze względu na ryzyko powikłań7.
- Jednoczesne stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub inhibitorów MAO – może dojść do nasilenia działania sercowo-naczyniowego adrenaliny, co jest niebezpieczne7.
- Osoby chore na astmę oskrzelową z nadwrażliwością na siarczyny – obecność siarczynów może wywołać ciężkie reakcje alergiczne, w tym skurcz oskrzeli7.
Przeciwwskazania względne (stosowanie tylko w wyjątkowych przypadkach)
Stosowanie artykainy może być rozważone jedynie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka w następujących sytuacjach:
- Pacjenci z ostrą porfirią – artykaina może wywołać zaostrzenie choroby, dlatego stosowanie jest dopuszczalne tylko, gdy nie ma bezpieczniejszej alternatywy910.
- Pacjenci przyjmujący halogenowe wziewne środki znieczulające – konieczne jest stosowanie najmniejszej skutecznej dawki910.
- Pacjenci z chorobami układu krążenia w stanie ciężkim lub niestabilnym – zaleca się rozważenie odroczenia zabiegu1112.
Zachowaj szczególną ostrożność
Choć nie są to przeciwwskazania, w niektórych sytuacjach stosowanie artykainy wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania pacjenta:
- Choroby układu krążenia – w przypadku zaburzeń rytmu serca, niewydolności serca, nadciśnienia, dusznicy bolesnej, czy po przebytym zawale serca należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę i uważnie obserwować pacjenta1112.
- Padaczka – miejscowe środki znieczulające mają potencjalne działanie drgawkowe, dlatego u pacjentów z padaczką stosuje się je bardzo ostrożnie1112.
- Niedobór cholinesterazy osoczowej – może powodować przedłużone działanie i toksyczność artykainy, dlatego w takich przypadkach stosuje się mniejsze dawki1112.
- Choroba nerek i wątroby – u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności tych narządów zaleca się ostrożność i stosowanie najmniejszej skutecznej dawki1112.
- Miastenia – u pacjentów leczonych inhibitorami acetylocholinoesterazy dawkę artykainy należy ograniczyć11.
- Pacjenci w podeszłym wieku – mogą mieć podwyższone stężenia leku we krwi po wielokrotnym podaniu, dlatego konieczne jest uważne monitorowanie i stosowanie najmniejszych dawek13.
- Pacjenci z zaburzeniami krzepnięcia lub przyjmujący leki przeciwpłytkowe/przeciwkrzepliwe – ze względu na ryzyko krwawienia podczas zabiegu13.
- Pacjenci z niekontrolowaną cukrzycą, nadczynnością tarczycy, guzem chromochłonnym nadnerczy oraz podatnością na ostrą jaskrę z zamkniętym kątem przesączania – stosowanie artykainy z adrenaliną wymaga ostrożności z powodu działania adrenaliny14.
- Stan zapalny lub zakażenie w miejscu wstrzyknięcia – może osłabiać działanie znieczulające artykainy15.
- Niedotlenienie, hiperkaliemia i kwasica metaboliczna – wymagają zmniejszenia dawki ze względu na ryzyko powikłań15.
| Przeciwwskazanie | Typ |
|---|---|
| Nadwrażliwość na artykainę, adrenalinę lub substancje pomocnicze | Przeciwwskazane |
| Padaczka niekontrolowana leczeniem | Przeciwwskazane |
| Ciężkie zaburzenia czynności serca (blok przedsionkowo-komorowy II i III stopnia, bradykardia, ostra niewydolność serca) | Przeciwwskazane |
| Dzieci poniżej 4 lat | Przeciwwskazane |
| Znieczulenie zakończeń nerwowych | Przeciwwskazane |
| Jaskra z wąskim kątem przesączania | Przeciwwskazane |
| Nadczynność tarczycy | Przeciwwskazane |
| Napadowy częstoskurcz, migotanie przedsionków z szybką akcją serca | Przeciwwskazane |
| Ostatni zawał mięśnia sercowego lub pomostowanie aortalno-wieńcowe (okres 3-6 miesięcy) | Przeciwwskazane |
| Stosowanie nieselektywnych beta-adrenolityków | Przeciwwskazane |
| Guz chromochłonny nadnerczy | Przeciwwskazane |
| Ciężkie nadciśnienie | Przeciwwskazane |
| Stosowanie trójpierścieniowych leków przeciwdepresyjnych lub inhibitorów MAO | Przeciwwskazane |
| Astma oskrzelowa z nadwrażliwością na siarczyny | Przeciwwskazane |
| Ostra porfiria | Należy zachować ostrożność |
| Choroby układu krążenia w stanie ciężkim lub niestabilnym | Należy zachować ostrożność |
| Padaczka (kontrolowana) | Należy zachować ostrożność |
| Niedobór cholinesterazy osoczowej | Należy zachować ostrożność |
| Choroby nerek i wątroby | Należy zachować ostrożność |
| Miastenia | Należy zachować ostrożność |
| Pacjenci w podeszłym wieku | Należy zachować ostrożność |
| Zaburzenia krzepnięcia, stosowanie leków przeciwpłytkowych/przeciwkrzepliwych | Należy zachować ostrożność |
| Niektóre choroby metaboliczne i neurologiczne (cukrzyca, nadczynność tarczycy, jaskra, guz chromochłonny) | Należy zachować ostrożność |
| Stan zapalny lub zakażenie w miejscu wstrzyknięcia | Należy zachować ostrożność |
| Niedotlenienie, hiperkaliemia, kwasica metaboliczna | Należy zachować ostrożność |
Artykaina – bezpieczne stosowanie wymaga uwagi
Artykaina jest skutecznym i powszechnie stosowanym środkiem znieczulającym w stomatologii. Jednak ze względu na obecność adrenaliny oraz specyficzne właściwości farmakologiczne, jej stosowanie wymaga przestrzegania określonych przeciwwskazań oraz zachowania ostrożności w niektórych grupach pacjentów. Ważne jest, aby lekarz przeprowadził dokładny wywiad medyczny i ocenił ryzyko, zanim zdecyduje o zastosowaniu artykainy. Pacjenci powinni być również informowani o konieczności unikania żucia i jedzenia do czasu ustąpienia znieczulenia, aby zapobiec urazom tkanek miękkich.


















