Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneLidokaina, bupiwakaina i artykaina to leki miejscowo znieczulające typu amidowego, stosowane w różnych zabiegach. Różnią się czasem działania, wskazaniami i bezpieczeństwem.
Porównywane substancje czynne – podstawowe podobieństwa
Lidokaina, bupiwakaina i artykaina to miejscowo działające leki znieczulające, należące do grupy amidów. Wszystkie te substancje blokują przewodzenie impulsów nerwowych, dzięki czemu skutecznie znoszą odczuwanie bólu w określonym obszarze ciała123. Ich działanie polega na odwracalnym hamowaniu kanałów sodowych w błonie komórek nerwowych, co uniemożliwia przesyłanie sygnałów bólowych do mózgu145.
Wszystkie te leki są szeroko stosowane w różnych dziedzinach medycyny: stomatologii, chirurgii, anestezjologii, a także w leczeniu bólu pooperacyjnego czy zaburzeń rytmu serca (w przypadku lidokainy)12. Łączy je także fakt, że dostępne są w różnych postaciach i stężeniach, co pozwala dopasować sposób podania do konkretnej sytuacji klinicznej67.
Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się lidokainę, bupiwakainę i artykainę?
Choć wszystkie te substancje są lekami znieczulającymi, różnią się szczegółowymi wskazaniami i zakresem zastosowania:
- Lidokaina jest bardzo uniwersalna. Stosuje się ją do znieczuleń nasiękowych, przewodowych, powierzchniowych, a także do znieczulenia zewnątrzoponowego i podpajęczynówkowego18. Jest również lekiem przeciwarytmicznym, używanym do leczenia niektórych zaburzeń rytmu serca1.
- Bupiwakaina to lek o dłuższym czasie działania, często wybierany do znieczuleń podczas operacji, porodu (znieczulenie zewnątrzoponowe), a także do blokad nerwów i leczenia bólu pooperacyjnego2. U dzieci stosowana jest m.in. do blokad nerwów oraz znieczuleń regionalnych2.
- Artykaina wykorzystywana jest głównie w stomatologii do znieczuleń miejscowych – nasiękowych i przewodowych, szczególnie w zabiegach dentystycznych u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 4 lat3.
Warto zaznaczyć, że lidokaina i bupiwakaina są stosowane również u dzieci, choć dawkowanie i bezpieczeństwo wymagają szczególnej uwagi21. Artykaina natomiast jest rekomendowana u dzieci powyżej 4. roku życia lub o masie ciała powyżej 20 kg3.
Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne
Wszystkie trzy substancje blokują przewodzenie impulsów nerwowych przez hamowanie kanałów sodowych, ale różnią się czasem działania i siłą efektu:
- Lidokaina – działa szybko (kilka minut po podaniu), ale jej efekt utrzymuje się stosunkowo krótko (30–60 minut)110. Jest dobrze rozpuszczalna, łatwo przenika do tkanek, a jej metabolizm zachodzi głównie w wątrobie11.
- Bupiwakaina – działa wolniej, ale zapewnia długotrwałe znieczulenie, nawet do kilku godzin49. Jest silniejsza od lidokainy, ale też bardziej toksyczna dla serca, dlatego wymaga ostrożnego dawkowania9.
- Artykaina – charakteryzuje się szybkim początkiem działania (1,5–3 minuty) i średnim czasem działania, zwykle do 60–75 minut (w zależności od stężenia i obecności adrenaliny)5. W przeciwieństwie do innych amidów, artykaina jest częściowo metabolizowana przez esterazy w osoczu, co sprawia, że jej eliminacja z organizmu jest szybsza12.
Dzięki tym różnicom, wybór konkretnej substancji zależy od potrzeb zabiegu – krótkie procedury lepiej wykonywać z użyciem lidokainy, dłuższe operacje z użyciem bupiwakainy, a do zabiegów stomatologicznych najczęściej wybiera się artykainę.
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Podobieństwem wszystkich trzech leków jest przeciwwskazanie do stosowania w przypadku uczulenia na dany środek lub inne leki z tej samej grupy amidów131415. Jednak występują między nimi pewne różnice:
- Lidokaina nie powinna być stosowana u osób z poważnymi zaburzeniami rytmu serca, blokiem przewodzenia, ostrą niewydolnością serca czy ciężką chorobą wątroby13.
- Bupiwakaina jest przeciwwskazana u osób z ciężkimi zaburzeniami przewodnictwa w sercu, a także w tzw. blokadzie Bier’a (odcinkowe znieczulenie dożylne)14.
- Artykaina nie powinna być stosowana u osób z padaczką niekontrolowaną leczeniem oraz w przypadku nadwrażliwości na adrenalinę (jeśli preparat ją zawiera)15.
Wszystkie te leki należy stosować ostrożnie u osób z chorobami wątroby, nerek, zaburzeniami krążenia oraz u osób w podeszłym wieku161718. W przypadku artykainy zaleca się ostrożność także u osób z niedoborem cholinesterazy osoczowej16.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Bezpieczeństwo stosowania tych substancji różni się w zależności od wieku pacjenta, stanu zdrowia oraz sytuacji klinicznej:
- Dzieci: Lidokaina i bupiwakaina mogą być stosowane u dzieci, jednak wymagają ścisłego dopasowania dawki do masy ciała. U najmłodszych pacjentów (poniżej 1 roku życia) bupiwakaina powinna być stosowana tylko w szczególnych przypadkach, a artykaina – dopiero od 4. roku życia23.
- Kobiety w ciąży: Lidokaina i bupiwakaina mogą być stosowane w ciąży tylko w uzasadnionych przypadkach i z zachowaniem ostrożności2122. Artykaina również nie jest przeciwwskazana, ale decyzję o jej zastosowaniu powinien podjąć lekarz po rozważeniu korzyści i ryzyka23.
- Karmienie piersią: Wszystkie te leki mogą przenikać do mleka matki, ale w ilościach niepowodujących zagrożenia dla dziecka przy stosowaniu w dawkach terapeutycznych242221.
- Kierowcy i obsługujący maszyny: Po zastosowaniu lidokainy, bupiwakainy lub artykainy mogą wystąpić przejściowe zawroty głowy, zmęczenie czy zaburzenia widzenia, dlatego nie powinno się prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn bezpośrednio po zabiegu do czasu powrotu pełnej sprawności252627.
- Osoby z zaburzeniami funkcji nerek i wątroby: Wszystkie te leki wymagają ostrożności i ewentualnej modyfikacji dawki, ponieważ są metabolizowane w wątrobie, a ich wydalanie zależy od sprawności nerek1617.
Podsumowanie: Lidokaina, bupiwakaina i artykaina – przegląd najważniejszych różnic
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Lidokaina | Znieczulenia miejscowe w chirurgii, stomatologii, leczenie zaburzeń rytmu serca | Możliwe, z indywidualnym doborem dawki | Możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach | Zachować ostrożność; możliwe zaburzenia |
| Bupiwakaina | Znieczulenia przewodowe, zewnątrzoponowe, blokady nerwów, poród | Od 1 roku życia, z ostrożnością | Możliwe tylko w uzasadnionych przypadkach | Zachować ostrożność; możliwe zaburzenia |
| Artykaina | Znieczulenia miejscowe w stomatologii | Powyżej 4 lat (lub od 20 kg) | Możliwe po ocenie korzyści i ryzyka | Zachować ostrożność; możliwe zaburzenia |
Lidokaina, bupiwakaina i artykaina – wybór zależny od potrzeb
Podsumowując, lidokaina, bupiwakaina i artykaina są skutecznymi i bezpiecznymi lekami miejscowo znieczulającymi, jeśli są stosowane zgodnie z zaleceniami i przez wykwalifikowany personel. Różnią się czasem działania, siłą efektu, wskazaniami oraz bezpieczeństwem w poszczególnych grupach pacjentów. Wybór leku zależy od rodzaju zabiegu, wieku pacjenta i jego stanu zdrowia. Warto zawsze poinformować lekarza o wszystkich chorobach i przyjmowanych lekach, aby zminimalizować ryzyko działań niepożądanych.