Alprostadyl – porównanie substancji czynnych

Alprostadyl, epoprostenol i iloprost to leki rozszerzające naczynia stosowane w poważnych chorobach serca i płuc. Różnią się wskazaniami, sposobem podania i bezpieczeństwem.

Porównywane substancje czynne – grupa i podstawowe cechy

W tej analizie porównujemy alprostadyl, epoprostenol oraz iloprost. Wszystkie te substancje należą do grupy leków wpływających na naczynia krwionośne – są pochodnymi prostaglandyn lub ich analogami¹²³. Ich główną cechą wspólną jest działanie rozszerzające naczynia oraz hamujące zlepianie się płytek krwi, co ma znaczenie w leczeniu chorób serca i naczyń.

• Alprostadyl jest naturalną prostaglandyną E1, stosowaną głównie w leczeniu noworodków z wrodzonymi wadami serca oraz u dorosłych w chorobach tętnic obwodowych⁴⁵.
• Epoprostenol to naturalna prostacyklina, silnie rozszerzająca naczynia i hamująca agregację płytek, wykorzystywana w leczeniu nadciśnienia płucnego i podczas hemodializy⁶.
• Iloprost jest syntetycznym analogiem prostacykliny, przeznaczonym do leczenia nadciśnienia płucnego, głównie w inhalacjach⁷.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Choć wszystkie te substancje mają wspólny mechanizm działania, ich zastosowania kliniczne znacząco się różnią:

• Alprostadyl jest używany:
  • u noworodków z wadami serca wymagającymi utrzymania drożności przewodu tętniczego do czasu zabiegu kardiochirurgicznego⁴,
  • u dorosłych z zaawansowaną przewlekłą chorobą tętnic obwodowych, gdy inne metody leczenia są nieskuteczne⁵.
• Epoprostenol stosowany jest głównie:
  • w leczeniu tętniczego nadciśnienia płucnego (zarówno samoistnego, jak i wtórnego)⁶,
  • podczas hemodializy, gdy nie można użyć heparyny⁶.
• Iloprost przeznaczony jest do:
  • poprawy wydolności u dorosłych z pierwotnym nadciśnieniem płucnym (III klasa NYHA)⁷.

Wskazania te częściowo się pokrywają (np. leczenie nadciśnienia płucnego), jednak zakres stosowania i grupy pacjentów są odmienne. Alprostadyl jest jedyną substancją z tej grupy stosowaną rutynowo u noworodków⁴, podczas gdy epoprostenol i iloprost są lekami dla dorosłych.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie omawiane substancje wykazują działanie rozszerzające naczynia oraz hamujące agregację płytek krwi, ale istnieją między nimi różnice:

• Alprostadyl powoduje rozkurcz naczyń, obniżenie ciśnienia tętniczego i wzrost pojemności minutowej serca. Jest szybko metabolizowany, głównie podczas przejścia przez płuca, dlatego wymaga podawania w ciągłej infuzji¹⁸.
• Epoprostenol jest najsilniejszym inhibitorem agregacji płytek, silnie rozszerza naczynia i działa bardzo krótko (okres półtrwania 2–6 minut), przez co również podawany jest w ciągłej infuzji²⁹.
• Iloprost jako analog prostacykliny, również rozszerza naczynia, hamuje zlepianie się płytek i poprawia mikrokrążenie. Podawany wziewnie działa głównie w płucach, a jego efekt utrzymuje się do 1–2 godzin³¹⁰.

Pod względem farmakokinetyki, zarówno alprostadyl, jak i epoprostenol są bardzo szybko usuwane z organizmu, dlatego niezbędne jest ich ciągłe podawanie. Iloprost natomiast, dzięki podaniu wziewnemu, osiąga wysokie stężenie w płucach i wykazuje miejscowe działanie.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie trzy substancje są przeciwwskazane u osób uczulonych na którykolwiek ze składników leku^11121314. Dodatkowe przeciwwskazania różnią się w zależności od leku:

• Alprostadyl nie powinien być stosowany u noworodków z zespołem zaburzeń oddychania (błon szklistych) oraz w przypadku skłonności do krwawień¹⁵.
• Epoprostenol jest przeciwwskazany u osób z zastoinową niewydolnością serca spowodowaną ciężką dysfunkcją lewej komory oraz u tych, u których wystąpił obrzęk płuc podczas próbnego podawania¹³.
• Iloprost nie może być stosowany u pacjentów z aktywnymi wrzodami, świeżymi zawałami serca, ciężkimi zaburzeniami rytmu serca, niekontrolowaną niewydolnością serca, czy po niedawnych udarach¹⁴.

Wszystkie te leki zwiększają ryzyko krwawień, szczególnie u osób przyjmujących inne leki przeciwzakrzepowe lub mających zaburzenia krzepnięcia¹⁶¹⁷¹⁸. W przypadku ciężkiej niewydolności wątroby lub nerek, stosowanie tych leków wymaga zachowania szczególnej ostrożności lub jest przeciwwskazane.

Bezpieczeństwo u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie omawianych substancji u dzieci, kobiet w ciąży, osób prowadzących pojazdy czy chorych z zaburzeniami nerek lub wątroby wymaga indywidualnej oceny:

• Alprostadyl jest lekiem z wyboru u noworodków, ale nie jest zalecany w przewlekłym leczeniu dzieci poza tym wskazaniem. Nie dotyczy płodności, ciąży ani prowadzenia pojazdów (stosowany wyłącznie w warunkach szpitalnych u noworodków)¹⁹²⁰.
• Epoprostenol nie powinien być stosowany u dzieci, gdyż nie określono bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie²¹. W ciąży może być stosowany tylko w sytuacjach bez alternatywy, po dokładnej ocenie ryzyka²². W czasie leczenia nie należy karmić piersią. U chorych z niewydolnością nerek i wątroby dawkowanie wymaga ostrożności.
• Iloprost nie jest zalecany u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat²³. W ciąży może być rozważany wyłącznie po analizie korzyści i ryzyka, a podczas leczenia nie należy karmić piersią²⁴. U osób z niewydolnością nerek lub wątroby może dojść do kumulacji leku, co wymaga ostrożnego dawkowania²⁵.

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn różni się: alprostadyl (w leczeniu noworodków) nie ma znaczenia, epoprostenol – choroba i leczenie mogą ograniczać tę zdolność, iloprost może powodować zawroty głowy, co wymaga ostrożności²⁶.

Podsumowanie – kluczowe różnice i podobieństwa

Podsumowując, alprostadyl, epoprostenol i iloprost należą do tej samej grupy leków, ale różnią się pod względem wskazań, sposobu podania, bezpieczeństwa i możliwości stosowania u różnych pacjentów. Dobór odpowiedniego leku zależy od wieku pacjenta, schorzenia oraz ogólnego stanu zdrowia.