Czym jest mechanizm działania substancji czynnej?
Mechanizm działania substancji czynnej to określenie sposobu, w jaki dana substancja wpływa na organizm, aby wywołać pożądany efekt terapeutyczny. W przypadku leków przeciwnowotworowych, takich jak aksytynib, chodzi o zahamowanie rozwoju nowotworu i powstrzymanie jego rozprzestrzeniania się12. Zrozumienie tego mechanizmu jest ważne, ponieważ pomaga przewidzieć skuteczność leku i potencjalne działania niepożądane.
Warto przy tym wspomnieć o dwóch ważnych pojęciach:
- Farmakodynamika – opisuje, jak lek wpływa na organizm, czyli jak działa na poziomie komórek i tkanek.
- Farmakokinetyka – dotyczy tego, jak organizm przetwarza lek: jak jest on wchłaniany, rozprowadzany, metabolizowany i wydalany.
Jak aksytynib działa w organizmie?
Aksytynib jest zaliczany do grupy leków przeciwnowotworowych, które nazywane są inhibitorami kinazy białkowej12. Jego działanie polega na blokowaniu określonych receptorów na powierzchni komórek, zwanych receptorami czynnika wzrostu śródbłonka naczyń (VEGFR-1, VEGFR-2 i VEGFR-3). Te receptory są zaangażowane w proces tworzenia nowych naczyń krwionośnych (angiogeneza), co jest kluczowe dla wzrostu i rozprzestrzeniania się nowotworu12.
- Aksytynib silnie i wybiórczo hamuje aktywność receptorów VEGFR-1, VEGFR-2 i VEGFR-3, przez co ogranicza wzrost naczyń krwionośnych w guzie nowotworowym.
- Hamując powstawanie nowych naczyń, aksytynib utrudnia nowotworowi dostęp do tlenu i składników odżywczych, co prowadzi do spowolnienia wzrostu guza, a nawet jego regresji.
- Blokowanie tych receptorów pomaga także zapobiegać powstawaniu przerzutów, czyli rozprzestrzenianiu się raka do innych części ciała.
- Aksytynib działa bezpośrednio na komórki śródbłonka, czyli komórki wyściełające naczynia krwionośne, hamując ich namnażanie się i przeżycie, jeśli są one zależne od VEGF.
Badania wykazały, że aksytynib może skutecznie opóźniać wzrost guza, prowadzić do jego zmniejszenia oraz ograniczać ryzyko rozprzestrzeniania się nowotworu12.
- Aksytynib działa selektywnie, blokując głównie te procesy, które są kluczowe dla wzrostu nowotworu.
- Hamuje rozwój nowych naczyń krwionośnych, co utrudnia guzie zaopatrywanie się w tlen i składniki odżywcze.
- Jego działanie jest skierowane przede wszystkim na komórki śródbłonka, które odgrywają rolę w rozwoju naczyń krwionośnych guza.
- Wyniki badań wskazują na korzystny wpływ aksytynibu na spowolnienie postępu choroby u pacjentów z zaawansowanym rakiem nerki.
Losy aksytynibu w organizmie – jak jest wchłaniany, rozprowadzany i wydalany?
Po przyjęciu aksytynibu w postaci tabletki powlekanej, lek ten jest stosunkowo dobrze wchłaniany do krwi. Średnia bezwzględna biodostępność, czyli ilość leku, która rzeczywiście trafia do krwiobiegu po podaniu doustnym, wynosi około 58% w porównaniu z podaniem dożylnym34.
- Najwyższe stężenie aksytynibu we krwi zwykle osiągane jest w ciągu 2,5 do 4 godzin po połknięciu tabletki.
- Posiłek o umiarkowanej zawartości tłuszczu powoduje nieznaczne (o ok. 10%) zmniejszenie ilości leku we krwi, natomiast posiłek wysokokaloryczny może nieco zwiększyć tę ilość (o ok. 19%).
- Aksytynib wiąże się z białkami osocza w ponad 99%, co oznacza, że tylko niewielka jego część występuje w formie wolnej we krwi.
- Po podaniu standardowej dawki (5 mg dwa razy na dobę), lek osiąga stabilny poziom we krwi w ciągu 2–3 dni.
Aksytynib jest metabolizowany głównie w wątrobie, gdzie przekształcają go specjalne enzymy (głównie CYP3A4/5). Tylko niewielka ilość leku opuszcza organizm w postaci niezmienionej. Większość aksytynibu wydalana jest z kałem (30–60%), a mniejsza część z moczem (23%) w postaci metabolitów, czyli produktów rozkładu leku56.
- Okres półtrwania aksytynibu, czyli czas potrzebny, aby stężenie leku we krwi zmniejszyło się o połowę, wynosi od 2,5 do 6,1 godziny.
- Metabolity aksytynibu mają dużo słabsze działanie niż sam lek, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych wynikających z ich obecności.
- Wiek, płeć, masa ciała, rasa czy funkcja nerek nie mają istotnego wpływu na skuteczność i stężenie aksytynibu w organizmie.
- U osób z łagodnymi zaburzeniami wątroby poziom leku jest podobny, natomiast u osób z umiarkowanymi zaburzeniami wątroby może być on nawet dwukrotnie wyższy.
- Aksytynib nie jest zalecany u osób z ciężkimi zaburzeniami wątroby i nie był badany u osób z poważnymi chorobami nerek.
Przedkliniczne badania nad aksytynibem
Przedkliniczne badania aksytynibu obejmowały obserwacje na zwierzętach, głównie na myszach i psach. Celem tych badań było sprawdzenie bezpieczeństwa stosowania leku przed rozpoczęciem badań klinicznych u ludzi78.
- Najważniejsze objawy toksyczności obserwowane u zwierząt dotyczyły układu pokarmowego, krwiotwórczego, rozrodczego, szkieletowego oraz zębów.
- Aksytynib nie wykazywał działania rakotwórczego, mutagennego ani klastogennego w standardowych badaniach laboratoryjnych.
- Przy bardzo wysokich dawkach u zwierząt obserwowano pewne zmiany w narządach rozrodczych oraz zmniejszoną płodność, ale te dawki znacznie przekraczały te stosowane u ludzi.
- U ciężarnych myszy zaobserwowano zwiększoną częstość rozszczepu podniebienia i opóźnione kostnienie u potomstwa, jednak te efekty występowały przy dawkach wyższych niż stosowane u ludzi.
- Nie prowadzono badań dotyczących bezpieczeństwa stosowania aksytynibu u dzieci i młodzieży oraz w okresie okołoporodowym i po porodzie.
Aksytynib jest metabolizowany głównie w wątrobie i wydalany z organizmu w postaci metabolitów, głównie z kałem. Jego działanie jest selektywne, co zmniejsza ryzyko poważnych działań niepożądanych, ale wymaga szczególnej ostrożności u osób z zaburzeniami funkcji wątroby. U osób z umiarkowanymi zaburzeniami wątroby poziom aksytynibu może być nawet dwukrotnie wyższy niż u osób zdrowych. Dla pacjentów z poważnymi chorobami nerek nie ustalono bezpieczeństwa stosowania, ponieważ takie osoby nie były uwzględnione w badaniach klinicznych910.
Podsumowanie: Aksytynib – nowoczesny inhibitor wzrostu naczyń nowotworowych
Aksytynib to nowoczesny lek stosowany u pacjentów z zaawansowanym rakiem nerkowokomórkowym. Jego mechanizm działania polega na wybiórczym hamowaniu powstawania nowych naczyń krwionośnych, które są niezbędne dla wzrostu i rozwoju nowotworów. Dzięki temu aksytynib ogranicza rozprzestrzenianie się raka, a jego farmakokinetyka pozwala na szybkie osiągnięcie stabilnego poziomu leku w organizmie. Przedkliniczne badania potwierdziły bezpieczeństwo stosowania w zalecanych dawkach, choć wykazały pewne działania niepożądane przy bardzo wysokich ekspozycjach, głównie u zwierząt. Aksytynib jest ważnym elementem terapii onkologicznej, szczególnie dla pacjentów, u których inne metody leczenia nie przyniosły oczekiwanych rezultatów12.
Podstawowe informacje o mechanizmie działania aksytynibu – podsumowanie w tabeli
| Parametr | Opis |
|---|---|
| Główne działanie | Hamowanie receptorów VEGFR-1, VEGFR-2, VEGFR-3, blokada angiogenezy (tworzenia nowych naczyń krwionośnych) |
| Wpływ na organizm | Spowalnia wzrost guza, zmniejsza ryzyko przerzutów, ogranicza dostęp nowotworu do składników odżywczych |
| Wchłanianie | Biodostępność ok. 58% po podaniu doustnym, szczytowe stężenie we krwi po 2,5–4 godzinach |
| Metabolizm | Głównie w wątrobie (CYP3A4/5); wydalany z kałem (30–60%) i moczem (23%) jako metabolity |
| Okres półtrwania | 2,5–6,1 godziny |
| Szczególne populacje | Ostrożność u osób z umiarkowanymi zaburzeniami wątroby; brak danych dla dzieci, ciężkich chorób nerek i ciężkich zaburzeń wątroby |


















