Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneNa czym polega mechanizm działania substancji czynnej?
Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki lek wpływa na organizm, by osiągnąć zamierzony efekt terapeutyczny12. Zrozumienie tego procesu pomaga lepiej pojąć, jak i dlaczego dana substancja jest stosowana w leczeniu określonych chorób. W przypadku akalabrutynibu, mechanizm działania dotyczy głównie komórek układu odpornościowego. W farmakologii często mówi się o dwóch ważnych pojęciach: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika opisuje, jak lek działa na organizm – czyli jakie procesy wywołuje w komórkach. Farmakokinetyka natomiast mówi o tym, jak organizm “obchodzi się” z lekiem – czyli jak lek jest wchłaniany, rozprowadzany, przetwarzany i wydalany.
Jak działa akalabrutynib? (działanie na poziomie komórkowym)
Akalabrutynib jest nowoczesnym lekiem, który działa poprzez bardzo selektywne blokowanie białka o nazwie kinaza Brutona (BTK)12. To białko jest bardzo ważne dla limfocytów B – komórek układu odpornościowego, które w niektórych nowotworach, takich jak przewlekła białaczka limfocytowa, zaczynają się niekontrolowanie mnożyć. Dzięki blokadzie BTK akalabrutynib hamuje sygnały, które powodują wzrost i przeżycie tych komórek. W efekcie, komórki nowotworowe są osłabione i przestają się namnażać.
- Akalabrutynib i jego aktywny metabolit (czyli produkt powstały po przetworzeniu leku w organizmie) trwale wiążą się z BTK, dezaktywując to białko12.
- Dzięki tej blokadzie, limfocyty B nie otrzymują sygnałów do dalszego wzrostu i podziału, co prowadzi do zahamowania rozwoju choroby.
- Działanie akalabrutynibu jest bardzo selektywne, co oznacza, że wpływa głównie na komórki odpowiedzialne za rozwój nowotworu, a nie na cały organizm.
- Po podaniu standardowej dawki, blokada BTK utrzymuje się przez co najmniej 12 godzin, co pozwala na skuteczne zahamowanie procesu chorobowego przez cały czas między kolejnymi dawkami.
Co dzieje się z akalabrutynibem w organizmie? (losy leku w organizmie)
Farmakokinetyka akalabrutynibu, czyli to, jak lek przemieszcza się po organizmie, została dobrze poznana56. Po połknięciu kapsułki lub tabletki, akalabrutynib szybko się wchłania – maksymalne stężenie leku we krwi osiągane jest już po około 0,5 do 1,5 godziny (dla kapsułek) lub 0,2 do 3 godzin (dla tabletek). Akalabrutynib bardzo mocno wiąże się z białkami obecnymi we krwi, co pomaga w jego rozprowadzaniu po organizmie.
- Tylko 25% połkniętej dawki leku trafia do krwiobiegu w niezmienionej formie – reszta jest rozkładana podczas wchłaniania78.
- Akalabrutynib jest przekształcany głównie w wątrobie do aktywnego metabolitu (ACP-5862), który również działa na BTK, ale jest słabszy od oryginalnej cząsteczki leku.
- Organizm pozbywa się leku głównie przez kał (84% dawki), a w niewielkim stopniu przez mocz (12%), z czego bardzo mało w postaci niezmienionej910.
- Okres półtrwania, czyli czas potrzebny do zmniejszenia stężenia leku o połowę, wynosi dla akalabrutynibu około 1-2 godziny, a dla jego aktywnego metabolitu ok. 7 godzin.
Warto dodać, że farmakokinetyka akalabrutynibu nie zmienia się istotnie u osób starszych, kobiet, mężczyzn czy osób o różnej masie ciała. Lek nie jest wydalany w znaczącym stopniu przez nerki, dlatego nawet osoby z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności nerek nie muszą mieć zmienianych dawek. Natomiast u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek lub wątroby farmakokinetyka leku może być inna, dlatego nie zaleca się jego stosowania w tych grupach bez dokładnej oceny przez lekarza1112.
- Tabletki i kapsułki z akalabrutynibem są biorównoważne, czyli działają tak samo, choć mają nieco inną budowę chemiczną.
- Tabletki lepiej się wchłaniają przy lekach zmniejszających wydzielanie kwasu żołądkowego, co może mieć znaczenie dla osób stosujących takie preparaty.
- Jedzenie nie wpływa istotnie na ilość leku, która dostaje się do organizmu, ale może spowolnić osiągnięcie maksymalnego stężenia leku we krwi.
- W organizmie akalabrutynib wiąże się z białkami prawie w całości, co wpływa na jego rozprowadzanie.
Wyniki badań przedklinicznych
Zanim akalabrutynib został wprowadzony do leczenia ludzi, przeszedł szereg badań na zwierzętach, by ocenić jego bezpieczeństwo1314. Wyniki pokazały, że lek nie wykazuje działania mutagennego ani fototoksycznego, co oznacza, że nie uszkadza materiału genetycznego i nie powoduje nadwrażliwości na światło. W badaniach na szczurach i psach obserwowano niektóre działania niepożądane przy bardzo wysokich dawkach – na przykład niewielkie zmiany w trzustce, nerkach czy wątrobie, ale tylko przy dawkach znacznie wyższych niż te stosowane u ludzi.
- Nie stwierdzono wpływu akalabrutynibu na płodność samic i samców szczurów przy dawkach nawet kilkukrotnie wyższych niż stosowane w leczeniu ludzi.
- U ciężarnych zwierząt nie obserwowano szkodliwego wpływu na rozwój płodu przy typowych dawkach, choć przy bardzo wysokim narażeniu mogą wystąpić niektóre zaburzenia rozwoju1516.
Podsumowanie: Akalabrutynib – skuteczność i bezpieczeństwo wynikające z precyzyjnego mechanizmu działania
Akalabrutynib to substancja czynna, która działa w sposób bardzo ukierunkowany – blokuje kluczowe białko w komórkach nowotworowych układu odpornościowego, dzięki czemu hamuje rozwój choroby przy minimalnym wpływie na inne komórki. Szybko się wchłania, jest intensywnie rozprowadzany po organizmie i wydalany głównie z kałem. Badania przedkliniczne potwierdziły jego bezpieczeństwo, a skuteczność w leczeniu przewlekłej białaczki limfocytowej potwierdzają liczne badania kliniczne. Akalabrutynib może być stosowany zarówno samodzielnie, jak i w połączeniu z innymi lekami, co daje szerokie możliwości terapeutyczne.
Tabela podsumowująca: mechanizm działania i farmakokinetyka akalabrutynibu
| Parametr | Opis |
|---|---|
| Mechanizm działania | Selektywne i trwałe blokowanie kinazy Brutona (BTK) w limfocytach B, co hamuje ich wzrost i przeżycie |
| Aktywny metabolit | ACP-5862 – działa podobnie jak akalabrutynib, ale jest słabszy |
| Czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia | 0,5-1,5 godziny (kapsułki); 0,2-3 godziny (tabletki) |
| Wiązanie z białkami osocza | Bardzo wysokie (ponad 99%) |
| Wydalanie | Głównie z kałem (84%), niewielka ilość z moczem (12%) |
| Okres półtrwania | 1-2 godziny (akalabrutynib), 7 godzin (metabolit ACP-5862) |
| Wpływ na inne enzymy | Nie hamuje ważnych enzymów w organizmie, co ogranicza ryzyko interakcji z innymi lekami |