Czym jest aflibercept i kiedy należy zachować ostrożność?

Aflibercept to substancja czynna należąca do grupy leków antyneowaskularyzacyjnych, stosowanych głównie w okulistyce. Jego działanie polega na blokowaniu czynników wzrostu, które przyczyniają się do powstawania nieprawidłowych naczyń krwionośnych w oku, co jest istotne w leczeniu takich schorzeń jak wysiękowa postać zwyrodnienia plamki żółtej, obrzęk plamki żółtej czy powikłania cukrzycowe oraz zmiany pochodzenia naczyniowego1234. Lek podaje się w postaci wstrzyknięcia bezpośrednio do oka (drogą doszklistkową). Chociaż terapia ta przynosi znaczącą poprawę widzenia u wielu pacjentów, nie zawsze jej zastosowanie jest możliwe. W niektórych przypadkach aflibercept jest bezwzględnie przeciwwskazany, w innych – można go zastosować wyłącznie po dokładnej ocenie przez lekarza, a jeszcze w innych sytuacjach wymaga szczególnej ostrożności5678.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy aflibercept jest zabroniony?

  • Nadwrażliwość na aflibercept lub substancje pomocnicze – jeśli u pacjenta występowały reakcje alergiczne na aflibercept lub którykolwiek składnik pomocniczy preparatu, nie wolno go stosować. Podanie leku w takim przypadku grozi silną reakcją alergiczną, która może być niebezpieczna dla zdrowia lub życia9101112.
  • Czynne lub podejrzewane zakażenie gałki ocznej lub jej okolicy – obecność infekcji w obrębie oka lub jego okolic wyklucza podanie afliberceptu, ponieważ wstrzyknięcie leku może pogorszyć stan zapalny, prowadzić do poważnych powikłań, a nawet utraty wzroku9101112.
  • Czynne, ciężkie zapalenie wnętrza gałki ocznej – jeśli w oku toczy się poważny proces zapalny, podanie leku może znacznie pogorszyć stan zdrowia pacjenta, zwiększając ryzyko powikłań i trwałego uszkodzenia wzroku9101112.

Przeciwwskazania względne – kiedy można rozważyć leczenie tylko w wyjątkowych sytuacjach?

W niektórych przypadkach lekarz może zdecydować o zastosowaniu afliberceptu jedynie po bardzo dokładnej analizie ryzyka i korzyści. Do takich sytuacji należą:

  • Pacjenci z niedostatecznie kontrolowaną jaskrą – jeżeli ciśnienie w oku jest wysokie (≥ 30 mmHg), nie należy wykonywać wstrzyknięcia, ponieważ może dojść do dalszego wzrostu ciśnienia, co zagraża nerwowi wzrokowemu i może prowadzić do pogorszenia lub utraty wzroku5131415.
  • Pacjenci po niedawnym udarze mózgu, przemijającym napadzie niedokrwiennym lub zawale serca – u osób, u których w ciągu ostatnich 6 miesięcy wystąpiły te poważne schorzenia, brak jest pełnych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania afliberceptu, dlatego decyzja o leczeniu powinna być podejmowana z dużą ostrożnością161718.
  • Zaawansowane odwarstwienie lub pęknięcie siatkówki – leczenie jest przeciwwskazane u pacjentów z przedarciowym odwarstwieniem siatkówki lub otworami plamki w stadium 3 lub 4. W razie pęknięcia siatkówki należy wstrzymać się z podaniem leku do czasu całkowitego wygojenia19202122.
  • Znaczne pogorszenie ostrości wzroku lub rozległy wylew podsiatkówkowy – jeżeli ostrość wzroku pogorszy się o 30 liter lub więcej, lub wystąpi rozległy wylew podsiatkówkowy obejmujący centrum siatkówki, leczenie należy przerwać do czasu poprawy stanu oka19202123.
  • Planowane lub niedawno przeprowadzone operacje wewnątrzgałkowe – podawanie leku należy wstrzymać na 28 dni przed i po operacji, aby zminimalizować ryzyko powikłań19202123.
  • Okres ciąży – aflibercept nie powinien być stosowany u kobiet w ciąży, chyba że korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu202423.
  • Ograniczone doświadczenie w określonych grupach pacjentów – leczenie nie jest zalecane u osób z nieodwracalną utratą wzroku spowodowaną niedokrwienną postacią niedrożności naczyń siatkówki, u pacjentów z cukrzycą typu I, z bardzo wysokim poziomem HbA1c, z proliferacyjną retinopatią cukrzycową oraz u osób z niewyrównanym nadciśnieniem tętniczym252426.
Ważne: W przypadku stwierdzenia alergii na polisorbatu 20, obecnego jako substancja pomocnicza w preparatach z afliberceptem, również nie należy stosować leku. Polisorbaty mogą wywoływać reakcje alergiczne, dlatego warto zgłosić lekarzowi wszelkie rozpoznane alergie, zanim zostanie podany aflibercept2728.

W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?

Są również sytuacje, w których stosowanie afliberceptu nie jest przeciwwskazane, ale wymaga szczególnej ostrożności i monitorowania przez lekarza:

  • Podwyższone ciśnienie śródgałkowe – po wstrzyknięciu afliberceptu może dojść do chwilowego wzrostu ciśnienia w oku. Dlatego pacjenci z jaskrą wymagają szczególnej kontroli przed i po zabiegu5131415.
  • Immunogenność – jako że aflibercept jest białkiem, może powodować reakcje immunologiczne (np. ból oka, światłowstręt, zaczerwienienie), które wymagają natychmiastowego zgłoszenia lekarzowi29161718.
  • Możliwe działania ogólnoustrojowe – istnieje teoretyczne ryzyko wystąpienia ogólnych powikłań naczyniowych (np. zakrzepy, krwotoki) po podaniu leku do oka, zwłaszcza u osób z obciążeniami sercowo-naczyniowymi29161718.
  • Leczenie obu oczu jednocześnie – brak jest wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności podawania afliberceptu jednocześnie do obu oczu. Takie postępowanie może zwiększać ryzyko ogólnoustrojowych działań niepożądanych29303122.
  • Jednoczesne stosowanie innych leków anty-VEGF – nie ma danych na temat bezpieczeństwa stosowania afliberceptu razem z innymi lekami z tej grupy303122.
  • Pacjenci z innymi współistniejącymi chorobami oczu – afliberceptu nie badano u osób z aktywnymi zakażeniami ogólnoustrojowymi ani u pacjentów z odwarstwieniem siatkówki czy obecnością otworu plamki, a także u chorych na cukrzycę z niewyrównanym nadciśnieniem tętniczym323326.
  • Pacjenci z rzadkimi postaciami chorób oczu lub nietypowymi zmianami – np. pacjenci pochodzenia nieazjatyckiego z neowaskularyzacją podsiatkówkową wtórną do krótkowzroczności, pacjenci wcześniej leczeni z powodu tych zmian lub ze zmianami poza plamką – w tych przypadkach doświadczenie ze stosowaniem afliberceptu jest ograniczone323328.
Informacja dla kobiet:

  • W trakcie leczenia afliberceptem oraz przez co najmniej 3 miesiące po jego zakończeniu kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczną antykoncepcję.
  • Lek nie jest zalecany w okresie ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko.
  • Przed rozpoczęciem leczenia koniecznie poinformuj lekarza o planowanej ciąży lub jej podejrzeniu.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania dla afliberceptu

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na aflibercept lub substancje pomocnicze Przeciwwskazane
Czynne lub podejrzewane zakażenie gałki ocznej lub jej okolicy Przeciwwskazane
Czynne, ciężkie zapalenie wnętrza gałki ocznej Przeciwwskazane
Niedostatecznie kontrolowana jaskra (ciśnienie śródgałkowe ≥ 30 mmHg) Należy zachować ostrożność
Ostatnio przebyte udar mózgu, przemijający napad niedokrwienny, zawał serca Należy zachować ostrożność
Zaawansowane odwarstwienie lub pęknięcie siatkówki Należy zachować ostrożność
Znaczne pogorszenie ostrości wzroku lub rozległy wylew podsiatkówkowy Należy zachować ostrożność
Planowane lub niedawno przeprowadzone operacje wewnątrzgałkowe Należy zachować ostrożność
Okres ciąży Należy zachować ostrożność
Brak doświadczenia w określonych grupach pacjentów (np. z cukrzycą typu I, proliferacyjną retinopatią, wysokim HbA1c, niewyrównanym nadciśnieniem) Należy zachować ostrożność
Podwyższone ciśnienie śródgałkowe po zabiegu Należy zachować ostrożność
Immunogenność (możliwość reakcji alergicznych) Należy zachować ostrożność
Leczenie obu oczu jednocześnie Należy zachować ostrożność
Jednoczesne stosowanie innych leków anty-VEGF Należy zachować ostrożność
Współistniejące choroby oczu (odwarstwienie siatkówki, otwór plamki, aktywne zakażenia ogólnoustrojowe) Należy zachować ostrożność
Nietypowe postacie chorób oczu (np. CNV u pacjentów nieazjatyckich) Należy zachować ostrożność

Aflibercept – stosowanie z rozwagą i świadomością przeciwwskazań

Aflibercept jest nowoczesnym i skutecznym lekiem okulistycznym, jednak nie dla każdego pacjenta jest odpowiedni. W przypadku nadwrażliwości, aktywnej infekcji oka lub ciężkiego stanu zapalnego jego stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane. Istnieje również wiele sytuacji, w których leczenie wymaga indywidualnej oceny przez lekarza, szczególnie u osób z dodatkowymi schorzeniami oczu, zaburzeniami krążenia czy w okresie ciąży. Przed rozpoczęciem terapii afliberceptem zawsze należy poinformować lekarza o wszystkich chorobach i przyjmowanych lekach, aby zapewnić bezpieczeństwo i skuteczność leczenia951910613163020253211714173121243327128151822232628.

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować afliberceptu?

Aflibercept jest bezwzględnie przeciwwskazany w przypadku nadwrażliwości na lek lub jego składniki, czynnego zakażenia oka oraz ciężkiego zapalenia wnętrza gałki ocznej9101112.

Czy aflibercept można stosować w czasie ciąży?

Nie zaleca się stosowania afliberceptu w ciąży, chyba że korzyści przewyższają ryzyko dla płodu202423.

Jakie są najważniejsze przeciwwskazania względne dla afliberceptu?

Należą do nich m.in. niedostatecznie kontrolowana jaskra, niedawny udar, zawał serca, zaawansowane odwarstwienie siatkówki, okres po operacji oka oraz brak doświadczenia w określonych grupach pacjentów5131415.

Czy można stosować aflibercept u dzieci?

Nie zaleca się stosowania afliberceptu u dzieci i młodzieży – brak jest badań dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności w tej grupie wiekowej34353637.