Profil bezpieczeństwa acytretyny – na co zwrócić uwagę?

Acytretyna jest lekiem, którego stosowanie wymaga bardzo ścisłego przestrzegania zaleceń lekarskich, zwłaszcza u kobiet w wieku rozrodczym oraz u osób z chorobami wątroby, nerek czy zaburzeniami gospodarki lipidowej123.

Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią

Stosowanie acytretyny jest bezwzględnie przeciwwskazane u kobiet w ciąży oraz u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznej antykoncepcji przez cały okres leczenia, a także przez 3 lata po jego zakończeniu123. Acytretyna może powodować bardzo poważne wady rozwojowe u płodu, nawet jeśli była przyjmowana krótko przed ciążą45.

  • Kobiety karmiące piersią nie mogą przyjmować acytretyny, ponieważ substancja ta przenika do mleka matki i może mieć szkodliwy wpływ na dziecko123.
  • U mężczyzn leczonych acytretyną ryzyko działania teratogennego dla potomstwa jest bardzo niskie678.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

Podczas leczenia acytretyną mogą wystąpić zaburzenia widzenia, w szczególności pogorszenie widzenia w nocy (ślepota nocna)91011. Pacjenci powinni zachować szczególną ostrożność podczas prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn, zwłaszcza po zmroku lub w warunkach ograniczonej widoczności. W razie wystąpienia zaburzeń wzroku należy unikać takich czynności do czasu ustąpienia objawów9.

Ważne:

  • Acytretyna jest bardzo niebezpieczna dla kobiet w ciąży – nawet krótkotrwała ekspozycja może prowadzić do poważnych wad rozwojowych płodu.
  • Po zakończeniu leczenia kobiety muszą stosować skuteczną antykoncepcję przez 3 lata.
  • W czasie terapii i przez 2 miesiące po jej zakończeniu kobiety w wieku rozrodczym nie mogą spożywać alkoholu, ponieważ zwiększa to ryzyko powstania bardzo długo utrzymującego się metabolitu – etretynatu1213.
  • Stosowanie acytretyny jest zabronione podczas karmienia piersią.

Interakcje z alkoholem

Spożywanie alkoholu podczas leczenia acytretyną i przez 2 miesiące po jego zakończeniu jest zabronione u kobiet w wieku rozrodczym. Alkohol może prowadzić do powstawania etretynatu, który jest bardzo niebezpieczny dla płodu i utrzymuje się w organizmie znacznie dłużej niż sama acytretyna141213.

  • Wszystkie produkty zawierające alkohol (napoje, jedzenie, leki) powinny być wykluczone podczas terapii i przez 2 miesiące po jej zakończeniu15.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

Acytretyna jest przeciwwskazana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności nerek. Osoby z łagodniejszymi zaburzeniami powinny być szczególnie monitorowane przez lekarza, a decyzja o stosowaniu leku musi być bardzo ostrożna23.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

Stosowanie acytretyny jest również przeciwwskazane u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby23. U wszystkich pacjentów przyjmujących acytretynę konieczne jest regularne monitorowanie czynności wątroby – szczególnie na początku leczenia oraz przy długotrwałej terapii1617.

  • W przypadku nieprawidłowych wyników badań wątroby, leczenie należy natychmiast przerwać1617.
  • Po zakończeniu terapii zaleca się dalszą kontrolę czynności wątroby przez minimum 3 miesiące1617.

Stosowanie u seniorów

U osób starszych acytretyna może być stosowana, ale wymaga regularnego monitorowania, zwłaszcza podczas długotrwałej terapii. Zaleca się kontrolę stanu kości oraz parametrów wątrobowych i lipidowych, ponieważ seniorzy są bardziej narażeni na działania niepożądane, takie jak zaburzenia kostnienia czy zaburzenia gospodarki lipidowej1819.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

  • Dzieci – acytretyna jest stosowana u dzieci tylko wtedy, gdy inne metody leczenia są nieskuteczne. Konieczne jest ścisłe monitorowanie wzrostu i rozwoju kości, ponieważ lek może powodować zaburzenia kostnienia i przedwczesne zrastanie nasad kości1819.
  • Pacjenci z zaburzeniami lipidowymi – acytretyna może podnosić poziom cholesterolu i trójglicerydów, co wymaga regularnych badań krwi. W przypadku utrzymujących się nieprawidłowości może być konieczne przerwanie leczenia2021.
  • Pacjenci z cukrzycą – retynoidy mogą zarówno poprawić, jak i pogorszyć tolerancję glukozy, dlatego wskazane są częstsze kontrole poziomu cukru we krwi2223.
  • Pacjenci z depresją – acytretyna może powodować zmiany nastroju, depresję lub stany lękowe, zwłaszcza przy wysokich dawkach lub długotrwałym stosowaniu2425.
Warto wiedzieć:

  • Nie wolno przyjmować acytretyny razem z tetracyklinami, metotreksatem, witaminą A ani innymi retynoidami – grozi to poważnymi skutkami ubocznymi, takimi jak wzrost ciśnienia śródczaszkowego lub hiperwitaminoza A2627.
  • Przyjmowanie acytretyny może powodować objawy przypominające nadmiar witaminy A: suchość ust, świąd, łuszczenie się skóry, zaburzenia widzenia czy bóle stawów i mięśni2829.
  • Podczas leczenia należy unikać nadmiernej ekspozycji na słońce i stosować filtry przeciwsłoneczne.
  • Pacjenci nie powinni być dawcami krwi w trakcie terapii i przez 3 lata po jej zakończeniu.

Podsumowanie – bezpieczeństwo stosowania acytretyny w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Możliwość stosowania Uwagi
Kobiety w ciąży Bezwzględnie przeciwwskazane Bardzo wysokie ryzyko ciężkich wad rozwojowych płodu
Kobiety karmiące piersią Przeciwwskazane Acytretyna przenika do mleka matki
Kobiety w wieku rozrodczym Tylko przy ścisłym przestrzeganiu zasad antykoncepcji Antykoncepcja przez 3 lata po zakończeniu leczenia
Osoby w podeszłym wieku Można stosować Zalecane regularne badania kontrolne, szczególnie przy długotrwałej terapii
Pacjenci z niewydolnością nerek Przeciwwskazane w ciężkich przypadkach W innych przypadkach – ostrożność i monitoring
Pacjenci z niewydolnością wątroby Przeciwwskazane w ciężkich przypadkach Regularne badania wątroby podczas leczenia
Dzieci Wyłącznie w razie nieskuteczności innych terapii Wymaga ścisłego monitorowania wzrostu i rozwoju kości
Stosowanie z alkoholem Zakazane u kobiet w wieku rozrodczym Ryzyko powstania etretynatu, który długo utrzymuje się w organizmie
Prowadzenie pojazdów Zachować ostrożność Możliwe zaburzenia widzenia, zwłaszcza w nocy
Pacjenci z zaburzeniami lipidowymi Zachować ostrożność Regularne badania poziomu lipidów
Pacjenci z cukrzycą Zachować ostrożność Możliwe zmiany tolerancji glukozy, konieczność częstych kontroli

Pytania i odpowiedzi

Czy acytretyna jest bezpieczna w ciąży?

Acytretyna jest bezwzględnie przeciwwskazana w ciąży – może powodować ciężkie wady rozwojowe płodu.

Czy można prowadzić samochód podczas leczenia acytretyną?

Należy zachować ostrożność, ponieważ lek może pogorszyć widzenie w nocy i powodować inne zaburzenia wzroku.

Czy acytretyna może być stosowana u osób z chorobami wątroby lub nerek?

Lek jest przeciwwskazany w ciężkich zaburzeniach wątroby i nerek; w innych przypadkach wymaga ścisłego monitorowania.

Czy podczas leczenia acytretyną można pić alkohol?

Kobietom w wieku rozrodczym nie wolno spożywać alkoholu w trakcie terapii i przez 2 miesiące po jej zakończeniu.

Czy acytretyna może być stosowana u dzieci?

Lek stosuje się u dzieci tylko wtedy, gdy inne metody leczenia są nieskuteczne, pod ścisłym nadzorem lekarza.