Co to jest choroba Chagasa?

Choroba Chagasa wywoływana jest przez pasożyta Trypanosoma cruzi (świdrowiec amerykański). Od nazwy tego pasożyta pochodzi inna nazwa schorzenia, tj. trypanosomoza. Choroba Chagasa występuje głównie w rejonie południowej części Stanów Zjednoczonych, Meksyku oraz Południowej Ameryce. Na tych terenach jest to choroba endemiczna. Co powoduje choroba Chagasa i jak wygląda jej leczenie? Czy zakażenie świdrowcem może być śmiertelne [1]?

Jak można zarazić się chorobą Chagasa?

Zainfekowanie organizmu świdrowcem amerykańskim następuje w wyniku ugryzienia przez robaka zwanego kissing bug, który należy do robaków z rodziny Triatome. Czasami używa się na nich określenia – robaki triatome. W ciągu dnia najczęściej szukają schronienia, np. w pękających ścianach czy zakamarkach domu, a w nocy zaczynają swoją aktywność. Te szkodniki gryzą ludzi najczęściej po twarzy (stąd ich nazwa) i przez to przenoszą świdrowce. Do zakażenia może dojść także poprzez kontakt odchodów robaka z błonami śluzowymi ludzi lub ranami na skórze [2].

Nie jest to niestety jedynie choroba odzwierzęca, bo można się nią zarazić także przez jedzenie pokarmu zanieczyszczonego przez odchody robaków, który nie został poddany obróbce termicznej. Do zarażenia może dojść w wyniku przeszczepu organów lub transfuzji krwi. Niestety również zarażona matka może przenieść chorobę na dziecko podczas ciąży. Noworodek urodzony z chorobą Chagasa charakteryzuje się:

• niską masą urodzeniową;
• niskim wynikiem w skali Apgar;
• rośnie ryzyko przedwczesnego porodu;
• anemią i trombocytopenią;
• powiększeniem wątroby i śledziony;
• w skrajnych przypadkach prowadzi to do śmierci [3].

Jakie są objawy choroby Chagasa?

Czym charakteryzuje się choroba Chagasa i jakie są objawy schorzenia wywoływanego przez świdrowca amerykańskiego? Możemy tutaj wyróżnić fazę ostrą, która następuje po zakażeniu świdrowcem. Objawy są dość niespecyficzne i raczej lekkie, a mogą trwać nawet miesiące po infekcji. Najczęściej taka osoba skarży się na:

• zmęczenie;
• bóle mięśni i stawów;
• utratę apetytu;
• gorączkę;
• ból głowy;
• nudności i wymioty;
• biegunkę;
• wysypkę [1,2].

W fazie ostrej istnieją też inne, bardziej specyficzne objawy choroby Chagasa, które mogą być mylone z innymi schorzeniami. Lekarz może zdiagnozować powiększenie wątroby lub śledziony, a także węzłów chłonnych. Często dochodzi do obrzęku w miejscu ugryzienia przez owada. Dość specyficznym objawem jest objaw Romaña, który charakteryzuje się obrzękiem powieki. Faza ostra może ustąpić samoistnie, jednak jeśli choroba Chagasa nie jest leczona lekami przeciwpasożytniczymi, to może dojść do rozwoju powikłań [1,2].

Co powoduje nieleczona choroba Chagasa?

Co powoduje Choroba Chagasa w fazie przewlekłej? Pacjent po niepoprawnym leczeniu może nie prezentować żadnym objawów nawet przez wiele lat, jednak Choroba Chagasa może spowodować wiele niebezpiecznych komplikacji. Należą do nich powikłania kardiologiczne, np. arytmia, niewydolność serca, powiększenie serca lub żołądkowo-jelitowe, np. powiększenie jelit lub przełyku, co może powodować trudności w jedzeniu i wypróżnianiu [2].

Jak wygląda leczenie choroby Chagasa?

Leczenie choroby Chagasa jest możliwe, gdyż istnieją leki zatwierdzone przez FDA, jednak są to preparaty, które nie występują w Polsce. Do leczenia używa się leków przeciwpasożytniczych. Jednym z nich jest nifurtymoks (w USA jako Lampit). Zarejestrowany jest do użytku u dzieci od urodzenia, które przekraczają 2,5 kg do 18. roku życia. Mechanizm działania leku nie jest do końca poznany, ale uważa się, że po podaniu dochodzi do generacji reaktywnych form tlenu, które niszczą pasożyta. Drugi lek to benznidazol, który podaje się od 2. do 12. roku życia. Działa on poprzez niszczenie DNA pasożyta. Tabela 1. przedstawia zalecane dawkowanie substancji przeciw świdrowcowi [1].

Zalecenia FDA wskazują na używanie leków u dzieci, jednak tymi samymi substancjami leczy się dorosłych. Jest to jedynie zastosowanie off-label. Aktualnie rekomenduje się także leczenie:

• kobiet w okresie rozrodczym z uwagi na ryzyko przeniesienia choroby na dziecko;
• osób w ostrej fazie choroby;
• osób zakażonych wirusem HIV;
• pacjentów po przeszczepach [1].

Czy leki na trypanosomozę działają?

Leki stosowane w leczeniu choroby Chagasa są najskuteczniejsze w ostrej fazie choroby. Przy chorobie przewlekłej prawdopodobieństwo całkowitego wyleczenia jest bardzo niskie. Oprócz tego leki mają dość sporo działań niepożądanych, w wyniku których, lekarz musi przerwać terapię. Do najczęstszych działań niepożądanych należą nudności, wymioty, ból głowy i zawroty głowy oraz wysypka. Nifurtymoks często powoduje zaburzenia neurologiczne [1].

Jak skutecznie obronić się przed świdrowcem amerykańskim?

W naszym rejonie nie występuje choroba Chagasa, jednak europejczycy są na nią narażeni podczas wycieczek w rejony endemiczne. Niestety nie istnieje żadna skuteczna metoda prewencji choroby. Choroba Chagasa występuje głównie w biedniejszych rejonach Ameryki Środkowej, Południowej i Meksyku. Będąc w takich miejscach należy uważać, np. na spanie w ośrodkach, w których istnieje ryzyko obecności robaków. Należy wystrzegać się jedzenia niedosmażonych pokarmów i picia nieprzegotowanej wody i nawet mycia w niej warzyw i owoców. Najlepiej pić wodę butelkowaną. Podczas snu i przebywania w pomieszczeniach najlepiej korzystać z moskitier. W rejonach narażonych na kontakt z insektami przenoszącymi chorobę Chagasa wykonuje się także rutynowe opryski insektycydami [1,5].