Szczepienia na wirusowe zapalenie wątroby — podstawowe informacje

O rodzajach i charakterystyce WZW możecie przeczytać w artykule znajdującym się w naszym serwisie. Tutaj natomiast skupimy się na kwestii ochrony przed chorobą. Szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby stanowi najważniejszą metodę profilaktyki tej poważnej choroby. W Polsce szczepienia przeciwko WZW obejmują dwa typy: A i B. Szczepienie na WZW jest obecnie najskuteczniejszym sposobem zapobiegania zakażeniu i rozwojowi przewlekłych powikłań związanych z wirusowym zapaleniem wątroby.

WZW A i szczepienie — kiedy i dlaczego warto się zaszczepić?

W Polsce WZW typu A do 2016 roku nie było często diagnozowaną chorobą, gdyż występowało kilkadziesiąt przypadków zachorowań rocznie. Natomiast w 2017 roku zdiagnozowano ponad 3000 przypadków. Związane to było z wystąpieniem ogniska choroby w Unii Europejskiej, dlatego od tamtego momentu wykrywa się w Polsce około 1000 przypadków WZW typu A rocznie. Wynika to z tego, iż starsze pokolenie statystycznie częściej miało kontakt z wirusem i posiada przeciwciała. Szacuje się, że jedynie około 6,5% dorosłych do 40. roku życia posiada przeciwciała przeciwko WZW typu A. Z tego powodu tendencja zachorowań nadal może być rosnąca [1].

WZW typu A szerzy się drogą pokarmową, dlatego najlepszą metodą protekcji będzie dokładne mycie pożywienia, jedzenie pokarmu po obróbce termicznej i niespożywanie wody ze źródeł niewiadomego pochodzenia. Nie zawsze jest to jednak możliwe. Kolejny sposób, to przechorowanie, gdyż wtedy nabywa się odporność, ale jest to jednak dosyć ryzykowne [2]. Najrozsądniejszym posunięciem będzie szczepienie na WZW A, które zapewnia skuteczną ochronę przed zakażeniem.

Kto powinien wykonać szczepienie na WZW A?

Szczepienie na WZW A może być wykonane po ukończeniu 1. roku życia. Program Szczepień Ochronnych na 2025 rok zaleca szczepienie dzieci od 13. miesiąca życia. Nie jest to jednak szczepienie obowiązkowe, ale zalecane — niestety nie podlega refundacji [1,3]. Oprócz tego, szczepienie przeciwko WZW A powinno zostać wykonane u osób z grup ryzyka. Szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby typu A jest szczególnie ważne dla określonych grup społecznych i zawodowych. Szczepionka naWZW A powinna być podana wszystkim osobom narażonym na zwiększone ryzyko zakażenia tym wirusem.

• niezaszczepionych dzieci do 18. roku życia,
• pracowników służby zdrowia, żłobków, przedszkoli, wojska,
• osób z przewlekłymi chorobami wątroby (w tym chorych na inne typy WZW),
• pracowników zakładów kanalizacyjnych oraz zatrudnionych przy produkcji i dystrybucji żywności,
• osób uzależnionych od narkotyków,
• osób chorych na HIV i hemofilię,
• podróżujących, szczególnie do rejonów endemicznych (np. Afryka, Ameryka Południowa, Daleki i Bliski Wschód) [1-2,4].

Jakie szczepionki na WZW A są dostępne w Polsce?

W celu uzyskania odporności na WZW typu A możemy zaszczepić się, korzystając ze szczepionek monowalentnych. Szczepionka na WZW A może być podawana jako preparat jednoskładnikowy, który zapewnia ochronę wyłącznie przed tym typem wirusowego zapalenia wątroby. Dostępne preparaty to:

1. Avaxim
2. HAVRIX Adult
3. HAVRIX 720 Junior

Dla dorosłych przeznaczone są szczepionki Avaxim (od 16. roku życia) i HAVRIX Adult (od 19. roku życia). Szczepienie na WZW A zapewnia szybką ochronę — odporność uzyskuje się wkrótce po podaniu 1 dawki. Skuteczność WZW A szczepionki jest bardzo wysoka już po pierwszym podaniu:

• W przypadku preparatu Avaxim ochronne miano przeciwciał występuje u ponad 90% szczepionych już po 14 dniach.
• Preparat HAVRIX Adult zapewnia ochronę w 15. dniu po podaniu preparatu u ponad 86% badanych, natomiast w 30 dniu serokonwersja występuje u 99% zaszczepionych [1,5-6].

Z tego wynika, że szczepienia na WZW przed podróżą w rejony endemiczne najlepiej wykonać na około 2 tygodnie przed wyjazdem. Szczepienie podróżne na WZW A powinno być zaplanowane z odpowiednim wyprzedzeniem, aby zapewnić optymalną ochronę.

Długotrwałą ochronę zapewnia podanie dawki uzupełniającej po 6 do 12 miesiącach od przyjęcia pierwszej dawki. Natomiast w przypadku preparatu Avaxim można opóźnić przyjęcie dawki uzupełniającej do 3 lat, a w przypadku szczepionki HAVRIX Adult do 5 lat — bez znacznego wpływu na ochronę szczepionego. Odporność utrzymuje się ponad 10 lat po podaniu dawki uzupełniającej. W badaniach klinicznych preparatu HAVRIX wykonano predykcję przewidywanej ochrony, którą oszacowana nawet na 40 lat [5-6].

Szczepionka HAVRIX 720 Junior przeznaczona jest dla dzieci od 1. do 18. roku życia. Schemat podawania jest taki sam jak w przypadku wersji dla dorosłych. Warto wiedzieć, że można zamiennie stosować szczepionki różnych producentów, co daje elastyczność w kontynuowaniu schematu szczepień [1,7].

Czy Twinrix Adult to dobra opcja szczepienia na WZW?

W celu zaszczepienia się jednocześnie przeciwko WZW typu A i B można skorzystać z preparatu Twinrix Adult (od 16. roku życia) lub Twinrix Junior (od 1. do 15. roku życia). Twinrix Adult to szczepionka poliwalentna, która zapewnia jednoczesną ochronę przed dwoma typami wirusowego zapalenia wątroby. Szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby za pomocą preparatu Twinrix Adult jest szczególnie wygodne dla osób, które potrzebują ochrony przed obydwoma typami wirusa.

W przypadku szczepionki Twinrix należy zwrócić uwagę na kilka istotnych aspektów dotyczących prawidłowego wykonania szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby. Twinrix Adult wymaga przestrzegania określonych zasad, aby zapewnić optymalną skuteczność ochrony.

• Jeśli szczepienie preparatem Twinrix Adult zostało wykonane zgodnie ze schematem przyspieszonym, to zaleca się podanie czwartej dawki 12 miesięcy po przyjęciu pierwszej dawki [8].
• Schemat przyspieszony nie został wyszczególniony w Charakterystyce Produktu Leczniczego Twinrix Junior [9].
• Odporność po szczepionce poliwalentnej utrzymuje się do 15 lat po szczepieniu [8].
• Schemat szczepień najlepiej wykonać przy użyciu jednego rodzaju preparatu [8], jednak w szczególnych sytuacjach w przypadku dawki przypominającej można zastosować zamiennie szczepionkę monowalentną [1].

Szczepienie na WZW B — obowiązkowa ochrona przed wirusem

WZW typu B szerzy się poprzez kontakt z krwią i innymi płynami ustrojowymi osoby zakażonej. Z tego powodu ciężko przeciwdziałać zakażeniu, gdyż na kontakt z wirusem jesteśmy narażeni, np. w szpitalu podczas zabiegów i operacji bądź w trakcie wizyty stomatologicznej. W związku z tym szczepienie przeciwko WZW typu B jest obowiązkowym szczepieniem dla dzieci w 1. dobie życia [3]. Szczepienie na WZW B stanowi podstawowy element kalendarza szczepień obowiązkowych w Polsce, co podkreśla jego kluczowe znaczenie w ochronie zdrowia publicznego.

Poza dziećmi powinny zostać zaszczepione osoby z grupy ryzyka. Szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby typu B jest szczególnie ważne dla osób narażonych na zwiększone ryzyko kontaktu z wirusem w środowisku zawodowym lub osobistym. Szczepienie na WZW B powinno być rozważone przez wszystkie osoby z grup wysokiego ryzyka zakażenia:

• pracownicy ochrony zdrowia;
• studenci uczelni medycznych;
• osoby narażone na zakażenie WZW typu C;
• osoby z chorobami wątroby [10].

Szczepionki monowalentne przeciwko WZW B

Szczepionki monowalentne, które aktualnie są zarejestrowane w Polsce, zapewniają skuteczną ochronę przed WZW typu B. WZW B szczepionka w formie monowalentnej jest dostępna w kilku preparatach, które różnią się dawkowaniem w zależności od wieku pacjenta:

• Engerix B (0,5 ml — dla dzieci; 1 ml — od 16. roku życia),
• EUVAX B (10 µg — dla dzieci; 20 µg — od 16. roku życia) — od 2011 roku bez tiomersalu,
• HBVAXPRO oraz Hepavax Gene TF (niedostępne) [10].

Optymalną odporność w przypadku obu szczepionek uzyskuje się w 7. miesiącu po szczepieniu. Szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby typu B zapewnia długotrwałą ochronę, która w większości przypadków utrzymuje się przez całe życie [11-12].

Jeśli nie mamy niedoborów odporności, niewydolności nerek, HIV lub nie jesteśmy dializowani, to prawidłowo zrealizowany schemat szczepień zapewnia odporność na całe życie. W wymienionych powyżej przypadkach zaleca się wykonywanie oznaczenia stężenia przeciwciał anty-HBs co 6-12 miesięcy i ewentualne doszczepienie, tak aby poziom nie był niższy niż 10 j.m./l [11].

Szczepionki poliwalentne zawierające ochronę przed WZW B

Poza szczepionkami monowalentnymi istnieją także szczepionki poliwalentne, które zapewniają jednoczesną ochronę przed WZW B oraz innymi chorobami zakaźnymi. Szczepienie na WZW może być wykonane jako część szerszego programu immunizacyjnego, co jest szczególnie wygodne w przypadku dzieci. Dostępne preparaty poliwalentne to:

1. Twinrix — dodatkowo przeciwko WZW typu A — opisana wcześniej.
2. Infanrix Hexa — zapewnia ochronę przeciwko WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis (choroba Heinego-Medina) oraz Haemophilus influenzae typu B (Hib).
3. HEXACIMA — zapewnia ochronę przeciwko WZW typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis (choroba Heinego-Medina) oraz Haemophilus influenzae typu B (Hib) [10].

Czy istnieją szczepienia na inne rodzaje wirusowego zapalenia wątroby?

Niestety na inne typy WZW nie ma aktualnie dostępnej szczepionki w Polsce. Szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu C, D i E pozostaje wciąż wyzwaniem dla medycyny. Jeśli chodzi o szczepienia na WZW typu C, to sytuacja jest skomplikowana. Wirus powodujący chorobę ma wiele genotypów i podtypów, a dodatkowo szybko mutuje. Aczkolwiek cały czas trwają różne badania kliniczne w tej kwestii, które mogą w przyszłości doprowadzić do opracowania skutecznej szczepionki [13].

Na WZW typu D również nie ma szczepionki, jednak uważa się, że szczepienie przeciwko WZW typu B pomaga uniknąć zakażenia typem D. Dlaczego tak się dzieje? Do replikacji wirusa odpowiedzialnego za WZW typu D niezbędna jest obecność wirusa, który wywołuje WZW typu B. W praktyce oznacza to, że szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby typu B pośrednio chroni również przed zakażeniem wirusem typu D [14,18].

Szczepionka przeciwko WZW typu E jest dostępna jedynie w Chinach (Hecolin). Została tam dopuszczona do obrotu w 2011 roku, jednak jej dostępność ogranicza się wyłącznie do chińskiego rynku farmaceutycznego. Nie została zatwierdzona w Europie, ani w USA, co oznacza, że szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby typu E nie jest obecnie opcją dla pacjentów w Polsce [15-17].

Podsumowanie

Szczepienie na wirusowe zapalenie wątroby stanowi najskuteczniejszą metodę ochrony przed zakażeniem WZW typu A i B. Szczepienie na WZW A jest szczególnie ważne dla osób podróżujących i pracowników narażonych na kontakt z wirusem, podczas gdy szczepienie na WZW B jest obowiązkowe dla dzieci i zalecane dla grup ryzyka. Twinrix Adult oferuje wygodną opcję jednoczesnej ochrony przed obydwoma typami wirusowego zapalenia wątroby. Mimo że szczepienia przeciwko WZW typu C, D i E nie są obecnie dostępne w Polsce, szczepienie na WZW B pośrednio chroni przed zakażeniem wirusem typu D. Regularne szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby mogą zapobiec poważnym powikłaniom i chronić zdrowie wątroby na długie lata.