Jak obecnie wygląda sytuacja z COVID-19 w Polsce i na świecie?

Choć pandemia COVID-19 oficjalnie zakończyła się w maju 2023 roku, wirus SARS-CoV-2 nadal krąży wśród nas i co kilka miesięcy obserwujemy nowe fale zachorowań. Obecnie dominującym wariantem wirusa jest Omikron, który charakteryzuje się łagodniejszym przebiegiem niż wcześniejsze odmiany, ale nadal może być groźny dla osób z grup ryzyka. Według danych Światowej Organizacji Zdrowia, w okresie od stycznia do lutego 2025 roku odnotowano ponad 147 tysięcy nowych przypadków zakażeń na świecie, co stanowi spadek o 16% w porównaniu do poprzedniego okresu. Jednocześnie zgłoszono około 4500 zgonów związanych z COVID-19, co oznacza wzrost o 28% w porównaniu do wcześniejszego miesiąca. Najnowszy wariant LP.8.1, który rozprzestrzenia się globalnie, charakteryzuje się ogromną zaraźliwością, choć nie jest określany jako groźniejszy od poprzednich szczepów. Dane orientacyjne z różnych krajów pokazują dynamiczne rozprzestrzenianie się tego wariantu – przykładowo w Australii wywołuje już 20% zakażeń, a w Wielkiej Brytanii aż 60%, co ilustruje jak szybko nowy wariant może stać się dominujący i czego możemy spodziewać się również w Polsce^1,2,3.

W naszym kraju sytuacja jest stabilna, ale wirus wciąż stanowi zagrożenie, szczególnie dla osób starszych, z chorobami przewlekłymi i obniżoną odpornością. Minister Zdrowia zapewniła dostępność bezpłatnych szczepień przeciw COVID-19 w sezonie 2025/2026, wykorzystując szczepionkę Spikevax LP.8.1, która jest dostosowana do obecnie krążących wariantów wirusa. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) monitoruje kilka wariantów wirusa, w tym wariant LP.8.1, który wykazuje tendencję wzrostową i stanowi około 14% wszystkich sekwencjonowanych próbek. Zakażenie nowym wariantem może przebiegać różnie – od całkowicie bezobjawowego po ciężkie powikłania. Objawy są podobne do tych, które znamy z wcześniejszych fal pandemii, choć niektóre występują z inną częstotliwością. Poniżej przedstawiamy najczęściej zgłaszane objawy wywoływane przez wariant LP.8.1^2,3,4,5:

• katar;
• kaszel;
• gorączka i dreszcze;
• ból głowy, gardła i mięśni;
• biegunka (występuje rzadziej)³.

Co ciekawe, utrata węchu i smaku, która była charakterystyczna dla wcześniejszych wariantów, przy LP.8.1 występuje znacznie rzadziej³.

Kto jest najbardziej narażony na ciężki przebieg choroby?

Niektóre osoby są szczególnie podatne na rozwinięcie ciężkiej postaci COVID-19, która może prowadzić do hospitalizacji, a nawet śmierci. Do głównych grup ryzyka należą osoby powyżej 60. roku życia oraz dzieci, młodzież i dorośli z chorobami współistniejącymi. Wiedza o tym, kto znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka, jest kluczowa dla właściwego postępowania profilaktycznego i leczniczego. Osoby z tych grup powinny szczególnie dbać o swoją ochronę i regularnie konsultować się z lekarzem. Wśród chorób i stanów zdrowotnych zwiększających ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19 wymienia się^4,6,7:

• otyłość (BMI większe lub równe 25);
• cukrzycę;
• przewlekłe choroby płuc i nerek;
• choroby układu sercowo-naczyniowego;
• zaburzenia neurorozwojowe;
• aktywną chorobę nowotworową;
• stany obniżonej odporności wynikające z choroby lub leczenia^4,7.

Szczególnie narażone są również osoby przebywające w placówkach opieki długoterminowej oraz ich opiekunowie, kobiety w ciąży (ze względu na ryzyko powikłań u noworodków) oraz pracownicy ochrony zdrowia mający bezpośredni kontakt z pacjentami. Polskie badania pokazują, że podczas dominacji wariantu Omikron u dzieci najczęściej obserwowano gorączkę (46% przypadków), przy czym u najmłodszych częściej występował katar i biegunka, a u nastolatków – ból głowy, gardła oraz zaburzenia węchu i smaku. Co piąte dziecko przechodziło zakażenie bezobjawowo, a zapalenie płuc rozpoznawano u 12% pacjentów pediatrycznych. Dobra wiadomość dla rodziców jest taka, że ryzyko groźnego powikłania u dzieci, czyli wieloukładowego zespołu zapalnego (PIMS), znacznie spadło i obecnie wynosi mniej niż 0,01%, podczas gdy wcześniej przy wariancie Alfa wynosiło 0,038%^1,8,9.

Jakie są obecnie dostępne metody leczenia COVID-19?

Leczenie COVID-19 zależy od stadium choroby i stanu pacjenta. W łagodnej postaci choroby, gdy saturacja krwi (nasycenie tlenem) wynosi 95% lub więcej, pacjenci z grup ryzyka powinni jak najszybciej otrzymać leki przeciwwirusowe: molnupirawir podawany doustnie (Lagevrio), nirmatrelwir z rytonawirem podawane doustnie (Paxlovid) lub remdesiwir podawany dożylnie (Veklury). Leczenie należy rozpocząć w ciągu 5 dni od wystąpienia objawów, a u osób z obniżoną odpornością okres ten można wydłużyć do 10 dni^1,10.

W przypadku umiarkowanego przebiegu choroby, gdy saturacja spada poniżej 95%, konieczna jest hospitalizacja i tlenoterapia. Pacjenci otrzymują wtedy leki przeciwwirusowe (jeśli nie minęło 5-10 dni od początku objawów) oraz profilaktyczne dawki heparyny drobnocząsteczkowej zapobiegające powikłaniom zakrzepowym. W ciężkim przebiegu choroby, gdy saturacja spada poniżej 90% i rozwija się burza cytokinowa, stosuje się tocilizumab – przeciwciało monoklonalne hamujące nadmierną reakcję zapalną. Alternatywą może być baricytynib podawany doustnie lub deksametazon w dawce nie przekraczającej 6 mg dziennie. Ważną informacją praktyczną jest to, że nirmatrelwir z rytonawirem ma bardzo dużo interakcji z innymi lekami, dlatego nie jest zalecany dla osób przyjmujących wiele leków jednocześnie. Z kolei remdesiwir jest jedynym lekiem przeciwwirusowym, który można bezpiecznie stosować u pacjentów z przewlekłą chorobą nerek^1,10.

Według najnowszych amerykańskich wytycznych, u hospitalizowanych dorosłych z ciężkim lub krytycznym COVID-19, gdy tocilizumab i baricytynib nie są dostępne, można rozważyć zastosowanie infliksymabu – leku hamującego czynnik martwicy nowotworu alfa (TNF-α). Badania wykazały, że infliksymab może zmniejszać śmiertelność 28-dniową o około 30% w porównaniu do standardowej opieki. Warto podkreślić, że antybiotyki nie są rutynowo stosowane w COVID-19 i powinny być zarezerwowane tylko dla przypadków udokumentowanego lub podejrzewanego zakażenia bakteryjnego^1,10,11.

Czy warto się szczepić i jak wyglądają obecne zalecenia?

Szczepienia przeciw COVID-19 pozostają najskuteczniejszą metodą zapobiegania ciężkiemu przebiegowi choroby, hospitalizacji i zgonom. W sezonie 2025/2026 w Polsce dostępna jest bezpłatna szczepionka Spikevax LP.8.1, dostosowana do obecnie krążących wariantów wirusa. Szczepienie jest szczególnie zalecane osobom powyżej 60. roku życia, osobom z chorobami przewlekłymi zwiększającymi ryzyko ciężkiego przebiegu COVID-19, pensjonariuszom placówek opieki długoterminowej, kobietom w ciąży oraz pracownikom ochrony zdrowia. Nowa szczepionka przeciwko wariantowi LP.8.1 została pozytywnie zaopiniowana przez Europejską Agencję Leków w lipcu 2025 roku i ma być dostępna w Polsce od września 2025 roku, czyli na czas przed sezonem jesienno-zimowym^1,3,4,6,8.

Schemat szczepień jest prosty – osoby od 12. roku życia otrzymują jedną dawkę szczepionki raz w roku, zachowując odstęp co najmniej 3 miesięcy od ostatniego szczepienia lub przechorowania COVID-19. Dzieci od 6 miesięcy do 4 lat, które nie były wcześniej szczepione, otrzymują 2 dawki w odstępie co najmniej 28 dni, natomiast dzieci wcześniej szczepione lub te, które przechorowały COVID-19, otrzymują jedną dawkę. Osoby z ciężkim niedoborem odporności mogą wymagać dodatkowych dawek. W takim wypadku kolejną dawkę można podać już po 2 miesiącach, a o szczegółowym schemacie decyduje lekarz^4,7,8,9.

Jak zapisać się na szczepienie przeciw COVID-19?

Proces zapisywania się na szczepienie jest prosty i wygodny. Od 9 września 2025 roku automatycznie wystawiane są e-skierowania na szczepienia, które można znaleźć na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP) oraz w aplikacji mojeIKP. Zapisy na szczepienia rozpoczęły się 15 września, a same szczepienia ruszyły 22 września o godzinie 16:00. Jeśli nie otrzymałeś automatycznego e-skierowania, może to oznaczać, że nie minęło jeszcze 90 dni od ostatniego szczepienia lub punkt szczepień nieprawidłowo wpisał poprzednie szczepienie do systemu^8,9.

Rejestracja na szczepienie została maksymalnie uproszczona, aby każdy mógł łatwo umówić się na wizytę. System oferuje kilka wygodnych opcji, które można wybrać w zależności od swoich preferencji i możliwości technicznych. Zapisać się można na trzy podstawowe sposoby^8,9:

• bezpośrednio w punkcie szczepień (przychodnia POZ lub apteka);
• przez aplikację mojeIKP;
• na Internetowym Koncie Pacjenta (IKP)^8,9.

Szczepienia wykonywane są w przychodniach podstawowej opieki zdrowotnej oraz w aptekach, które zawarły umowę z NFZ na realizację szczepień. Dorośli od 18. roku życia mogą się szczepić również w aptekach, gdzie oprócz szczepionki przeciw COVID-19 dostępne są także szczepienia przeciw grypie, kleszczowemu zapaleniu mózgu, pneumokokom i innym chorobom. Dzieci poniżej 18. roku życia szczepione są wyłącznie w przychodniach POZ. Warto wiedzieć, że apteki znacznie rozszerzyły swoją ofertę szczepień, co ułatwia kompleksową ochronę przed chorobami zakaźnymi. Obecnie można w nich wykonać wiele różnych szczepień podczas jednej wizyty, co jest szczególnie wygodne dla osób zabieganych. Od sierpnia 2025 roku w aptekach dostępnych jest aż 11 różnych szczepień zalecanych^4,12:

• przeciw COVID-19;
• przeciw grypie;
• przeciw kleszczowemu zapaleniu mózgu;
• przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi;
• przeciw HPV;
• przeciw pneumokokom;
• przeciw półpaścowi;
• przeciw odrze, śwince, różyczce;
• przeciw polio;
• przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu A i B;
• przeciw RSV¹².

Czy można łączyć szczepienie przeciw COVID-19 z innymi szczepieniami?

Szczepionkę przeciw COVID-19 można bezpiecznie podawać jednocześnie z innymi szczepionkami, co jest wygodne dla pacjentów i zwiększa szanse na pełną ochronę przed chorobami zakaźnymi. Można ją podać w tym samym czasie co szczepionki inaktywowane (na przykład przeciw grypie czy pneumokokom), szczepionki “żywe” oraz szczepionki zalecane kobietom w ciąży. Jedyny wyjątek stanowi szczepionka przeciw małpiej ospie (MPox), od której należy zachować odstęp co najmniej 4 tygodni^1,4,8,9,12.

Połączenie szczepienia przeciw COVID-19 ze szczepieniem przeciw grypie jest szczególnie zalecane, ponieważ obie choroby mogą występować jednocześnie w sezonie jesienno-zimowym i wzajemnie pogarszać swój przebieg. Badania pokazują, że jednoczesne podanie obu szczepionek jest bezpieczne i nie zmniejsza skuteczności żadnej z nich. W aptekach z umową NFZ można otrzymać oba szczepienia podczas jednej wizyty, przy czym samo podanie szczepionki jest bezpłatne – NFZ pokrywa koszt usługi szczepienia. Warto pamiętać, że zakażenie koronawirusem lub wirusem grypy osłabia układ odpornościowy i ułatwia bakteriom takim jak pneumokoki czy meningokoki wniknięcie do organizmu, dlatego kompleksowa ochrona poprzez szczepienia jest tak istotna. Szczepionka przeciw pneumokokom (Prevenar 13) jest bezpłatna dla seniorów powyżej 65. roku życia z chorobami przewlekłymi, a szczepionka przeciw RSV (Abrysvo) jest bezpłatna dla seniorów po 65. roku życia oraz kobiet w ciąży^1,3,4,6,12.

Jakie są najnowsze odkrycia dotyczące leczenia COVID-19?

Naukowcy nieustannie pracują nad nowymi metodami leczenia COVID-19. Najnowsze badania porównujące skuteczność leków przeciwwirusowych pokazują, że remdesiwir może wykazywać trend w kierunku niższego ryzyka hospitalizacji w porównaniu do nirmatrelwiru z rytonawirem, choć różnica ta nie jest statystycznie istotna. Analiza kosztowa wykazała jednak, że leczenie nirmatrelwirem z rytonawirem może przynieść oszczędności rzędu 550 tysięcy euro na 1000 leczonych pacjentów w porównaniu do remdesiwiru. Te oszczędności wynikają głównie z różnicy w cenie leków oraz faktu, że nirmatrelwir z rytonawirem podaje się doustnie w domu, podczas gdy remdesiwir wymaga trzydniowego podawania dożylnego w warunkach ambulatoryjnych. Cena fabryczna remdesiwiru wynosi 1840 euro, podczas gdy nirmatrelwir z rytonawirem kosztuje 1336 euro, a dodatkowo remdesiwir wymaga trzech wizyt w placówce medycznej, co generuje dodatkowe koszty około 77 euro¹⁰.

Ważnym odkryciem jest też fakt, że szczepienia znacząco zmniejszają ryzyko rozwoju zespołu pocovidowego (post-COVID syndrome), który dotyka 10-60% osób po przechorowaniu COVID-19. Najczęstsze objawy tego zespołu to zmęczenie (32-57% przypadków), zaburzenia snu (10-55%), duszność (17-38%), osłabienie, ból w klatce piersiowej, bóle głowy i stawów. Badania pokazują również, że wczesne leczenie przeciwwirusowe w ostrej fazie infekcji zmniejsza ryzyko wystąpienia objawów długotrwałych. Obecnie trwają badania nad nowymi lekami, w tym nad doustną formą remdesiwiru, która mogłaby znacznie ułatwić leczenie ambulatoryjne^1,10.

Podsumowanie

Mimo zakończenia pandemii COVID-19 wirus SARS-CoV-2 nadal stanowi zagrożenie, zwłaszcza dla osób starszych, przewlekle chorych, kobiet w ciąży i pracowników ochrony zdrowia. Choć wariant Omikron przebiega zwykle łagodniej, wciąż może powodować ciężkie powikłania. W Polsce dostępne są skuteczne terapie: leki przeciwwirusowe stosowane we wczesnej fazie choroby i leki immunomodulujące w ciężkich przypadkach, jednak podstawową ochroną pozostaje szczepienie. Jest ono bezpłatne, łatwo dostępne i można je bezpiecznie łączyć z innymi szczepieniami, co umożliwia kompleksową profilaktykę. Regularne szczepienia i przestrzeganie zaleceń lekarskich to najlepszy sposób na zmniejszenie ryzyka poważnych skutków COVID-19.