Co to jest kaszel i kiedy jest potrzebny?

Kaszel to naturalny odruch, który chroni nasze płuca – usuwa z dróg oddechowych czynniki szkodliwe np. kurz, bakterie, wirusy, a także nadmiar śluzu (1). Działa jak automatyczny system oczyszczania: wciąga powietrze, zamyka nagłośnię (klapkę w gardle), przez co powstaje ciśnienie w klatce piersiowej, następnie dochodzi do gwałtownego wypchnięcia powietrza z dużą siłą. Ten charakterystyczny dźwięk to efekt przepływu powietrza przez zwężone drogi oddechowe (2).

Kaszel pojawia się, gdy receptory kaszlu – małe czujniki w obrębie oskrzeli – wykryją m.in. dym, kurz, zanieczyszczenia, zimne powietrze albo nadmiar wydzieliny. Wtedy wysyłają sygnał do centrum dowodzenia – ośrodka kaszlu w mózgu, a ten uruchamia cały mechanizm (1,2).

Mówi się, że jest to odruch obronny – podobny do łzawienia i mrugania, gdy coś leci w oko. Właśnie dlatego nie każdy kaszel powinien budzić niepokój. Nie zawsze jest oznaką choroby – czasem stanowi naturalny mechanizm, dzięki któremu organizm utrzymuje drogi oddechowe w czystości.

Problemem staje się długotrwały kaszel, który budzi Cię w nocy, powoduje ból w klatce piersiowej albo utrudnia normalne funkcjonowanie (1). Wtedy warto wspomóc organizm – ale z głową! Wyjaśniamy, jak do tego podejść.

Jak przebiega kaszel podczas przeziębienia?

Przeziębienie zazwyczaj zaczyna się od bólu gardła, kataru i kichania. Wtedy rozwija się stan zapalny, który powoli prowadzi do nadprodukcji śluzu w drogach oddechowych, co może być przyczyną rozwoju kaszlu (1,3). Pojawia się on około 2–3 dnia – i zwykle na początku jest suchy, drażniący, męczący (3).

Po kilku dniach kaszel może zmieniać swój charakter – staje się „mokry”, z niewielką ilością śluzu. Około 4. dnia kaszel staje się najbardziej uciążliwy i może utrzymywać się 2–3 tygodnie, długo po ustąpieniu kataru i gorączki. To tzw. kaszel poinfekcyjny, który zazwyczaj utrzymuje się przez dłuższy czas. Przyczyną tego zjawiska jest podrażnienie oskrzeli po niedawno przebytym przeziębieniu, dlatego reagują one kaszlem, choć infekcji już nie ma (3,4). Towarzyszący kaszel poinfekcyjny ma charakter kaszlu suchego, który można hamować lekami przeciwkaszlowymi zawierającymi np. butamirat.

A jak to wygląda u najmłodszych? U dzieci kaszel może trwać jeszcze dłużej – średnio do 25 dni (3). To normalne, ale obserwuj dziecko. Jeśli jest aktywne, ma apetyt, nie gorączkuje, najprawdopodobniej nie ma powodu do zmartwień. Jeśli jednak kaszel trwa dłużej niż 3 tygodnie, a dziecko gorączkuje, ma duszności lub kaszle z domieszką krwi natychmiast udaj się na wizytę do lekarza.

Kaszel mokry i suchy – dwa oblicza jednego objawu

Kaszel mokry (produktywny) to taki, w którym w trakcie kaszlu odkrztusza się śluz – przeźroczysty, żółtawy lub zielonkawy. Pojawia się zwykle w 2–3 dniu infekcji, gdy organizm zaczyna walczyć z zakażeniem (3), dlatego jest korzystny – pomaga pozbyć się wirusów lub bakterii uwięzionych w śluzie. Zatrzymanie takiego kaszlu może być szkodliwe – śluz gromadzi się w płucach, co sprzyja nadkażeniom, pogarsza oddychanie oraz może prowadzić do przedłużenia infekcji. W celu pozbycia się nadmiaru wydzieliny i oczyszczenia dróg oddechowych warto stosować substancje, które ułatwiają odkrztuszanie, np. bromheksynę lub ambroksol, lub upłynniają wydzielinę np. acetylocysteinę, karbocysteinę, W kaszlu mokrym istotnym jest zwiększenie ilości płynów. Leki stosowane w kaszlu mokrym mogą być stosowane w trakcie dnia, natomiast nie wolno stosować ich w godzinach wieczornych z uwagi na to, że mogą nasilać ten odruch w trakcie nocy podczas snu.

Kaszel suchy (nieproduktywny) jest pozbawiony wydzieliny. Zazwyczaj jest drażniący, męczący oraz ma charakter napadowy. Suchy kaszel przyczynia się do podrażnienia dróg oddechowych, nie spełnia roli obronnej. Pojawia się na początku przeziębienia. Taki kaszel można hamować lekami przeciwkaszlowymi, zwłaszcza w nocy. Można wybrać syrop z butamiratem, który znajduje się m.in. w syropie Atussan. Kaszel może wystąpić także przy innych chorobach np. alergii, astmie, refluksie żołądkowym albo po niektórych lekach na nadciśnienie, istotnym w tym przypadku jest odpowiednia diagnoza i leczenie przyczynowe (4).

Podsumowując:

• Kaszel mokry: z wydzieliną, oczyszczający, nie należy go hamować.
• Kaszel suchy: drażniący, męczący, bez wydzieliny, jeśli utrudnia normalne funkcjonowanie, to warto rozważyć leki hamujące kaszel.

Kiedy hamować kaszel, a kiedy nie?

Warto rozważyć stosowanie leków przeciwkaszlowych, gdy jest suchy, męczący i utrudnia regenerację organizmu. Szczególnie w nocy, gdy dolegliwości utrudniają zasypianie oraz powodują wybudzanie się. Sen to czas, gdy układ odpornościowy pracuje najintensywniej. Jeśli kaszel go przerywa, czas powrotu do zdrowia może się wydłużyć. Inne sytuacje, w których warto zdecydować się na leki hamujące to odruch, który:

• powoduje ból w klatce piersiowej lub mięśniach brzucha;
• wywołuje wymioty lub nietrzymanie moczu;
• uniemożliwia normalne rozmowy, jedzenie, pracę;
• ma charakter poinfekcyjny.

Kiedy nie należy hamować kaszlu?

Nie należy powstrzymywać kaszlu mokrego. Jeśli ograniczysz kaszel, wydzielina będzie zalegać w płucach i może dojść do rozwoju kolejnej infekcji (1). W takiej sytuacji lepiej pić dużo płynów, nawilżać powietrze i ewentualnie stosować leki, co pomoże zmniejszyć uciążliwość kaszlu.

Kluczem do szybkiego wyzdrowienia jest odpowiednie rozpoznanie typu kaszlu i stosowanie odpowiedniego leku. Nie może wystąpić sytuacja kaszlu suchego i mokrego w tym samym czasie. Jeśli nie jesteś pewien, jaki masz kaszel – zapytaj lekarza lub farmaceutę oraz poproś o dobranie odpowiedniego leku.

Co wybrać na kaszel suchy?

W przypadku kaszlu suchego warto dowiedzieć się więcej o butamiracie zawartym np. w Atussanie. Butamirat to lek na kaszel suchy dostępny bez recepty. W przeciwieństwie do niektórych substancji czynnych zawartych w preparatach na suchy kaszel, takich jak kodeina czy dekstrometorfan, butamirat nie uzależnia i nie powoduje przyzwyczajenia. Butamirat to lek o działaniu ośrodkowym, co oznacza, że działa bezpośrednio na tzw. ośrodek kaszlu w mózgu – miejsce, które „zarządza” odruchem kaszlu. Butamirat zmniejsza nadwrażliwość ośrodka kaszlu, dzięki czemu redukuje napady kaszlu. Dodatkowo wykazuje delikatny efekt rozszerzający oskrzela, co ułatwia oddychanie (5).

Atussansyrop, 1,5 mg/ml

Lek dostępny bez recepty

O leku

• lek przeciwkaszlowy bez recepty z butamiratem;
• hamuje odruch kaszlu i jednocześnie rozszerza oskrzela, ułatwiając oddychanie;
• sprawdza się w szczególności w suchym, męczącym kaszlu, najczęściej towarzyszącym infekcjom;
• pomarańczowy smak;
• dołączona miarka ułatwia podanie właściwej porcji;
• Nie powoduje uzależnienia ani przyzwyczajenia;
• odpowiedni dla dorosłych i dzieci powyżej 3 lat.

Wskazania

Wskazaniem do stosowania preparatu jest kaszel suchy oraz kaszel.

Skład

W skład preparatu wchodzi .

Dawkowanie

Dawkowanie syropu Atussan zależy od wieku pacjenta. Dzieci w wieku 3-6 lat powinny zażywać 5 ml syropu 3 razy dziennie, dzieci w wieku 6-12 lat – 10 ml syropu 3 razy dziennie, a osoby powyżej 12 lat – 15 ml syropu 3 razy dziennie. Dorośli mogą zażywać 15 ml syropu 4 razy na dobę. Atussan nie jest przeznaczony dla dzieci poniżej 3 roku życia.

To jest lek. Dla bezpieczeństwa stosuj go zgodnie z ulotką dołączoną do opakowania. Nie przekraczaj maksymalnej dawki leku. W przypadku wątpliwości skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.

Kto może stosować butamirat?

Butamirat mogą przyjmować dorośli oraz dzieci powyżej 3. roku życia. Jest dostępny m.in. w postaci syropu (np. Atussan), dzięki czemu można dobrać dawkę odpowiednio do wieku. Atussan nie zawiera cukru, więc mogą go stosować osoby z cukrzycą lub stanami przedcukrzycowymi (5). Butamirat dostępny np. w syropie Atussan jest szczególnie wskazany, gdy masz suchy, drażniący i męczący kaszel, który:

• utrudnia zasypianie lub wybudza ze snu;
• utrudnia normalne funkcjonowanie w ciągu dnia.

Jak bezpiecznie stosować leki na kaszel?

Przebieg kaszlu podczas przeziębienia jest zróżnicowany. Zwykle na początkowym etapie to drapanie w gardle i suche pokasływanie, które rozwija się w suchy kaszel, w kolejnym etapie infekcji kaszel suchy może przejść w kaszel mokry. Poznaj kilka zasad, aby skutecznie stosować leki na kaszel:

1. Jeśli masz kaszel suchy, męczący, drażniący, utrudniający codzienne funkcjonowanie oraz sen, możesz rozważyć przyjęcie leku hamującego kaszel.
2. Nie łącz leków na kaszel suchy z lekami na kaszel mokry – ich działanie wyklucza się i w efekcie nie przyniosą oczekiwanych efektów.
3. W ciągu dnia, jeśli kaszel jest mokry (produktywny, po którym czuć wydzielinę w jamie ustnej), nie stosuj preparatów ograniczających kaszel. W razie potrzeby zastosuj preparaty rozrzedzające wydzielinę i tym samym ułatwiające jej odkrztuszanie.
4. Dostosuj dawkę do wieku – przeczytaj ulotkę dołączoną do opakowania leku lub zapytaj farmaceutę.
5. Nie stosuj leków dłużej niż 5–7 dni bez konsultacji z lekarzem.

Jeśli kaszel trwa dłużej niż 2–3 tygodnie, nasila się, towarzyszy mu gorączka, duszność, krwioplucie lub ból w klatce piersiowej – zgłoś się do lekarza. Może to być objaw poważniejszego schorzenia wymagającego pogłębionej diagnostyki.

Podsumowanie

Kaszel mokry (produktywny, z wydzieliną) oczyszcza drogi oddechowe, dlatego w ciągu dnia nie należy go hamować. Kaszel suchy jest drażniący, męczący i nieproduktywny, szczególnie w nocy, gdy utrudnia zasypianie lub powoduje wybudzanie się – wtedy warto sięgnąć po lek przeciwkaszlowy np. zawierający butamirat. Pamiętaj, żeby nie łączyć razem leków stosowanych w kaszlu suchym i mokrym, bo wzajemnie znoszą swoje działanie. Pij dużo płynów, nawilżaj powietrze i obserwuj przebieg kaszlu – jeśli trwa dłużej niż 2-3 tygodnie lub pojawiają się niepokojące objawy, skonsultuj się z lekarzem.