Czym są testy na alergię dostępne w aptece i jak działają?

Testy na alergię dostępne w aptece to wyroby medyczne przeznaczone do samodzielnego wykonania w warunkach domowych, które wykrywają obecność swoistych przeciwciał IgE skierowanych przeciwko konkretnym alergenom we krwi włośniczkowej pobranej z opuszki palca. Działanie tych testów opiera się na reakcji immunologicznej – jeśli w próbce krwi znajdują się przeciwciała charakterystyczne dla danego uczulenia, test wykaże wynik pozytywny w postaci widocznej linii lub zmiany koloru na kasetce testowej.¹

Testy te są przeznaczone do wstępnej, orientacyjnej oceny i nie zastępują pełnej diagnostyki prowadzonej przez lekarza alergologa. Ich główną zaletą jest możliwość wykonania badania w dowolnym momencie, bez konieczności umawiania wizyty czy odstawiania leków przeciwhistaminowych, co jest wymagane przed klasycznymi testami skórnymi. Wynik otrzymujemy zazwyczaj w ciągu kilkunastu minut, co pozwala szybko zorientować się, czy warto udać się do specjalisty. Testy są bezpieczne, ponieważ nie narażają pacjenta na bezpośredni kontakt z alergenem, eliminując ryzyko reakcji anafilaktycznej podczas badania.^1,2,3

Jakie rodzaje domowych testów alergicznych można kupić?

Na rynku aptecznym dostępnych jest kilka typów testów na alergię, które różnią się zakresem badanych alergenów oraz sposobem prezentacji wyników. Najpopularniejsze są testy kasetkowe wykrywające swoiste przeciwciała IgE przeciwko konkretnym alergenom wziewnym, takim jak sierść kota, roztocza kurzu domowego czy pyłki traw. Można je kupić zarówno jako testy pojedyncze, skierowane na jeden konkretny alergen, jak i w formie paneli wieloskładnikowych, które jednocześnie sprawdzają reakcję na kilka najczęstszych substancji uczulających. Istnieją również testy mierzące całkowity poziom immunoglobuliny E we krwi, które mogą wskazywać na ogólną predyspozycję do reakcji alergicznych lub zakażenia pasożytnicze.¹

Wybór odpowiedniego testu zależy od objawów, które nas niepokoją, oraz od tego, z jakimi potencjalnymi alergenami mamy kontakt w codziennym życiu. Jeśli objawy nasilają się w obecności zwierząt domowych, sensowne będzie wykonanie testu na alergię na kota lub psa. Panele wieloskładnikowe są dobrym wyborem dla osób, które nie potrafią jednoznacznie wskazać, co może wywoływać ich dolegliwości, ponieważ pozwalają przebadać kilka alergenów podczas jednego pobrania krwi.⁴

Przykładowe produkty dostępne w aptekach

Diather Imutest Alergia panel wziewny, test kasetkowy z krwi

O produkcie

• wyrób medyczny do samodzielnego wykonania w domu;
• wykrywa swoiste przeciwciała IgE przeciw alergenom kota, roztoczy kurzu domowego i pyłków traw;
• test jest wskazany m.in. przy objawach astmatycznych, kichaniu i katarze, swędzących i łzawiących oczach, alergicznych zmianach skórnych oraz w przypadku reakcji anafilaktycznych;
• zestaw zawiera kasetkę testową, sterylny nakłuwacz, kapilarę do pobrania krwi, bufor oraz instrukcję użycia;
• wynik jakościowy (pozytywny/negatywny) dostępny po około 15 minutach;
• można wykonać u dorosłych i dzieci bez konieczności odstawiania leków przeciwalergicznych;
• opakowanie zawiera 1 kompletny zestaw testowy;
• cena testu to ok. 150-160 zł.

LabHome ALLERGY-Check, test kasetkowy z krwi

O produkcie

• wyrób medyczny, szybki test oznaczający poziom całkowitego IgE;
• pomaga wykryć podwyższony poziom immunoglobuliny E towarzyszący alergiom i inwazjom pasożytniczym;
• test warto wykonać m.in. przy nawracających objawach ze strony dróg oddechowych, katarze i łzawieniu oczu, swędzących zmianach skórnych, dolegliwościach żołądkowych, reakcjach po ukąszeniu owadów lub sezonowym występowaniu symptomów;
• zestaw zawiera kasetkę, lancet, pipetę, butelkę z zakraplaczem zawierającą diluent oraz ulotkę informacyjną;
• dokładność testu to 97%;
• wynik należy odczytać po 10 minutach;
• przeznaczony do samokontroli u dorosłych i dzieci pod opieką osoby dorosłej;
• opakowanie zawiera 1 test z kompletem akcesoriów
• cena testu wynosi ok. 30 zł.

Diather Test Alergia pies kot, test kasetkowy z krwi

O produkcie

• wyrób medyczny;
• wykrywa swoiste przeciwciała IgE skierowanym przeciwko alergenom sierści psa i kota;
• test jest wskazany m.in. przy objawach astmatycznych, kichaniu i katarze, swędzących i łzawiących oczach, alergicznych zmianach skórnych lub dolegliwościach ze strony przewodu pokarmowego, a także w przypadku reakcji anafilaktycznych;
• zestaw zawiera test kasetkowy, sterylny nakłuwacz, fiolkę z zakraplaczem zawierającą bufor, plastikową pipetę i instrukcję użycia;
• dokładność testu to 98%;
• wynik po 15 minutach;
• opakowanie zawiera 1 kompletny zestaw testowy;
• cena testu to ok. 40 zł.

Jak prawidłowo wykonać domowy test na alergię?

Prawidłowe wykonanie testu na alergię w warunkach domowych wymaga dokładnego zapoznania się z instrukcją dołączoną do zestawu, ponieważ procedura może nieznacznie różnić się w zależności od producenta. Ogólna zasada jest jednak podobna dla wszystkich testów kasetkowych z krwi – należy najpierw umyć i zdezynfekować miejsce nakłucia, następnie za pomocą sterylnego lancetu nakłuć opuszkę palca i pobrać odpowiednią ilość krwi do dołączonej kapilary lub pipety. Krew nanosi się na wyznaczone miejsce na kasetce testowej, dodaje odpowiednią ilość buforu i czeka określony czas na pojawienie się wyniku. Bardzo ważne jest, aby nie dotykać obszaru testowego palcami ani nie dodawać zbyt dużej lub zbyt małej ilości próbki, gdyż może to zafałszować rezultat badania.⁵

Przed wykonaniem testu nie ma konieczności specjalnego przygotowania, takiego jak bycie na czczo czy odstawianie leków przeciwhistaminowych. Test można wykonać o dowolnej porze dnia i roku, niezależnie od aktualnego nasilenia objawów alergicznych. Wynik odczytuje się po upływie czasu podanego w instrukcji, zazwyczaj od 10 do 20 minut. Pojawienie się linii kontrolnej potwierdza prawidłowe działanie testu, natomiast obecność lub brak linii testowej wskazuje odpowiednio na wynik pozytywny lub negatywny. W przypadku jakichkolwiek wątpliwości co do interpretacji wyniku zaleca się konsultację z farmaceutą bądź lekarzem.¹

Co tak naprawdę oznacza wynik testu na alergię?

Jednym z najczęstszych nieporozumień dotyczących testów alergicznych jest przekonanie, że pozytywny wynik automatycznie oznacza alergię. W rzeczywistości pozytywny wynik testu, zarówno domowego, jak i profesjonalnego, świadczy jedynie o uczuleniu, czyli tak zwanej sensytyzacji organizmu na dany alergen. Oznacza to, że układ odpornościowy wyprodukował przeciwciała IgE przeciwko określonej substancji, jednak nie musi to wcale przekładać się na występowanie objawów klinicznych. Badania pokazują, że nawet 8-30% populacji ma pozytywne wyniki testów skórnych na typowe alergeny, mimo że nie doświadcza żadnych objawów alergicznych.^6,7

Z drugiej strony, negatywny wynik testu z dużym prawdopodobieństwem wyklucza uczulenie na badany alergen, co może być cenną informacją pozwalającą zawęzić krąg poszukiwań przyczyny objawów. Należy jednak pamiętać, że żaden test nie jest w stu procentach dokładny, gdyż istnieje możliwość zarówno wyników fałszywie dodatnich, jak i fałszywie ujemnych. Właśnie dlatego alergolodzy podkreślają, że sama obecność przeciwciał IgE nie wystarcza do postawienia diagnozy, tylko konieczne jest połączenie wyników testów z dokładnym wywiadem lekarskim oraz analizą objawów i okoliczności ich występowania.²

Alergia a nietolerancja pokarmowa – czy to to samo?

Wiele osób używa zamiennie pojęć alergia i nietolerancja pokarmowa, tymczasem są to zupełnie różne stany, które wymagają odmiennego podejścia diagnostycznego i terapeutycznego. Alergia pokarmowa jest reakcją układu odpornościowego, który błędnie rozpoznaje określone białka zawarte w pożywieniu jako zagrożenie i uruchamia produkcję przeciwciał IgE. Reakcja alergiczna pojawia się szybko, zazwyczaj w ciągu kilku minut do dwóch godzin po spożyciu alergenu, i może objawiać się pokrzywką, obrzękiem, świądem, wymiotami, a w skrajnych przypadkach groźnym dla życia wstrząsem anafilaktycznym. Nietolerancja pokarmowa natomiast dotyczy układu pokarmowego i wynika najczęściej z braku odpowiednich enzymów trawiennych. Takim klasycznym przykładem jest nietolerancja laktozy.^3,8

Co bardzo istotne, testy na alergię wykrywające przeciwciała IgE nie są w stanie zdiagnozować nietolerancji pokarmowej, gdzie potrzebne jest wykonanie innych badań, takich jak wodorowy test oddechowy w przypadku nietolerancji laktozy. Jeśli więc doświadczasz przewlekłych dolegliwości trawiennych po określonych pokarmach, ale domowy test na alergię wyszedł negatywny, nie oznacza to, że problem nie istnieje – może to być właśnie nietolerancja wymagająca innego typu diagnostyki.⁸

Kiedy objawy wymagają natychmiastowej pomocy medycznej?

Chociaż większość reakcji alergicznych ma łagodny przebieg, istnieją sytuacje, w których objawy mogą zagrażać życiu i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej. Najgroźniejszą formą reakcji alergicznej jest wstrząs anafilaktyczny, czyli uogólniona reakcja organizmu. Objawy wstrząsu rozwijają się bardzo szybko, zazwyczaj w ciągu kilku minut od kontaktu z alergenem. Natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe, jeśli zauważysz u siebie lub kogoś z otoczenia następujące objawy alarmowe:

• trudności w oddychaniu lub świszczący oddech;
• uczucie ściskania w gardle lub klatce piersiowej;
• obrzęk twarzy, warg, języka lub gardła utrudniający oddychanie i połykanie;
• nagłe zawroty głowy lub uczucie omdlewania;
• przyspieszony lub nieregularny puls;
• bladość skóry połączona z zimnym potem;
• splątanie lub utrata przytomności.⁸

Osoby, które w przeszłości doświadczyły ciężkiej reakcji alergicznej, powinny zawsze mieć przy sobie autowstrzykiwacz z adrenaliną przepisany przez lekarza i wiedzieć, jak go użyć. Pamiętaj, że w przypadku wstrząsu anafilaktycznego liczy się każda minuta.

Czy domowe testy są wiarygodne i kiedy udać się do specjalisty?

W przypadku domowych testów na alergię należy pamiętać, że negatywny wynik z dużym prawdopodobieństwem oznacza brak uczulenia na dany alergen, natomiast wynik pozytywny wymaga zawsze weryfikacji przez specjalistę, ponieważ istnieje ryzyko wyników fałszywie dodatnich. Wiarygodność testów zależy również od ich jakości i sposobu wykonania, np. produkty certyfikowane jako wyroby medyczne, dostępne w aptekach, przechodzą odpowiednie kontrole jakości. Jednak nawet najlepszy test może dać błędny wynik, jeśli zostanie nieprawidłowo wykonany.^2,8,9

Domowe testy są dobrym wyborem dla osób, które doświadczają łagodnych, sporadycznych objawów i chcą wstępnie zorientować się, czy mogą mieć podłoże alergiczne. Sprawdzą się również u tych, którzy nie mogą w danym momencie odstawić leków przeciwhistaminowych wymaganych przed testami skórnymi, u osób ze zmianami skórnymi lub u małych dzieci, u których pobranie krwi z żyły może być trudne i stresujące.⁸

Bezwzględnie należy jednak udać się do specjalisty, gdy objawy alergiczne są nasilone, nawracające lub znacząco wpływają na jakość życia, m.in. powodują problemy ze snem, utrudniają pracę czy naukę, lub gdy towarzyszą im objawy astmatyczne. Wizyta u alergologa jest również konieczna po przebytej ciężkiej reakcji alergicznej oraz gdy domowy test wykazał wynik pozytywny i potrzebna jest dalsza diagnostyka oraz plan leczenia.⁹

Jakie są profesjonalne metody diagnostyki alergii?

Profesjonalna diagnostyka alergologiczna obejmuje szereg metod, które pozwalają na dokładne określenie alergenów odpowiedzialnych za objawy chorobowe. Podstawowym narzędziem są testy skórne punktowe, podczas których na skórę przedramienia lub pleców nanoszone są krople roztworów zawierających alergeny, a następnie skóra jest delikatnie nakłuwana specjalną lancetą. Jeśli pacjent jest uczulony na daną substancję, w miejscu nakłucia pojawia się swędzący bąbel otoczony zaczerwienieniem. Wynik odczytywany jest po około 15-20 minutach. Testy skórne wymagają jednak odstawienia leków przeciwhistaminowych na kilka dni przed badaniem i nie mogą być wykonane u osób ze zmianami skórnymi w miejscu planowanego testu.^6,10

Alergolodzy stosują również badania krwi oznaczające poziom swoistych przeciwciał IgE. Są to testy laboratoryjne wykonywane z próbki krwi żylnej, których wyniki są dostępne po kilku dniach, ale nie wymagają odstawiania leków. W przypadku alergii kontaktowych wykonuje się testy płatkowe, podczas których alergeny naklejane są na skórę pleców na 48 godzin, a wynik odczytywany jest po 48, 72 i 96 godzinach. W szczególnych przypadkach przeprowadzane są próby prowokacyjne polegające na kontrolowanym podaniu alergenu pod ścisłym nadzorem medycznym.^6,7,11

Testy skórne są zazwyczaj pierwszym wyborem w diagnostyce alergii wziewnych ze względu na prostotę i natychmiastowy wynik, natomiast testy z krwi preferowane są u pacjentów przyjmujących leki mogące wpływać na wynik testów skórnych, u osób z rozległymi zmianami skórnymi, u małych dzieci oraz w przypadku ryzyka ciężkiej reakcji anafilaktycznej. Obie metody są komplementarne i wyniki zawsze muszą być interpretowane w kontekście objawów klinicznych.⁷

Których metod testowania na alergię należy unikać?

Na rynku dostępnych jest wiele metod rzekomo diagnozujących alergie, które nie mają żadnego potwierdzenia naukowego i nie są rekomendowane przez towarzystwa alergologiczne na całym świecie. Do niesprawdzonych testów, których należy bezwzględnie unikać, zalicza się:^9,12

• testy cytotoksyczne;
• kinezjologię stosowaną (testowanie siły mięśniowej);
• analizę włosów;
• testy elektrodermalne (w tym “Vega testing“);
• irydologię;
• testy oparte na pomiarze pulsu;
• refleksologię.

Metody te często oferowane są przez niemedyczne podmioty, są kosztowne i mogą prowadzić do błędnych diagnoz, a w konsekwencji do niepotrzebnych restrykcji dietetycznych lub opóźnienia właściwego leczenia. Równie kontrowersyjne są testy oznaczające poziom przeciwciał IgG przeciwko żywności, które są szeroko reklamowane jako metoda diagnozowania nietolerancji pokarmowych. Należy jasno podkreślić, że obecność przeciwciał IgG przeciwko określonym pokarmom świadczy jedynie o tym, że organizm miał z nimi kontakt i rozwinął tolerancję – jest to normalna reakcja immunologiczna, a nie objaw alergii czy nietolerancji. Amerykańska Akademia Alergii, Astmy i Immunologii oraz Europejska Akademia Alergologii i Immunologii Klinicznej jednoznacznie odradzają stosowanie testów IgG w diagnostyce alergii pokarmowych.^8,13

Podsumowanie

Testy na alergię w aptece stanowią wygodne i dostępne narzędzie do wstępnej oceny, czy objawy mogą mieć podłoże alergiczne. Pozwalają szybko, bezpiecznie i bez konieczności wizyty u lekarza sprawdzić reakcję organizmu na najczęstsze alergeny wziewne. Są szczególnie przydatne dla osób, które nie mogą odstawić leków przeciwhistaminowych lub mają zmiany skórne uniemożliwiające wykonanie testów punktowych. Należy jednak pamiętać, że testy domowe dają jedynie wstępną informację i nie zastępują pełnej diagnostyki alergologicznej. Dodatni wynik testu domowego powinien być zawsze skonsultowany z lekarzem alergologiem, który na podstawie wywiadu, badania fizykalnego oraz dodatkowych testów będzie w stanie postawić właściwą diagnozę i zaproponować odpowiednie leczenie. Pamiętaj również o różnicy między alergią a nietolerancją pokarmową – testy na IgE nie wykrywają nietolerancji. Unikaj metod niesprawdzonych naukowo, takich jak testy IgG na żywność, analiza włosów czy kinezjologia, które mogą prowadzić do błędnych wniosków. W przypadku wystąpienia objawów wstrząsu anafilaktycznego natychmiast wezwij pomoc medyczną.