Choroba Parkinsona jest drugim (po chorobie Alzheimera), co do częstości zachorowań, schorzeniem uszkadzającą komórki nerwowe. Starzenie się społeczeństwa nieuchronnie doprowadzi do zwiększenia skali tego problemu. Na świecie chorych jest już ponad 6 milionów osób, a w Polsce około 80 tysięcy. Częściej dosięga mężczyzn aniżeli kobiet i rozpoczyna się zwykle powyżej 50. roku życia.

Przyczyny choroby

Choroba Parkinsona jest procesem zwyrodnieniowym, dotyczącym jąder podkorowych mózgu, w których stwierdza się obniżony poziom neuroprzekaźnika — dopaminy. Dokładny mechanizm dysfunkcji komórek istoty czarnej nie jest dokładnie poznany, ale zakłada się, że wolne rodniki i zaburzenia mitochondrialne odgrywają w nim podstawową rolę. Dlatego też, w chorobie Parkinsona należy zwrócić szczególną uwagę na odpowiednią dietę bogatą w związki o działaniu przeciwutleniającym i wychwytującym wolne rodniki (takie jak: witamina E, koenzym Q10, witamina C, beta-karoten). Ochroni to neurony przed toksycznym działaniem wielu szkodliwych czynników zewnętrznych. Należy pamiętać także, że pomimo iż czynniki wywołujące chorobę Parkinsona nie zostały do końca zidentyfikowane, to jednak część przypadków choroby jest uwarunkowana genetycznie [7].

Objawy choroby Parkinsona

• motoryczne: zaburzenia chodzenia, osłabiona mimika twarzy, sztywność mięśniowa, osłabienie głosu.
• niemotoryczne: potliwość, ślinotok, zaburzenia funkcji pęcherza moczowego, zaburzenia widzenia.
• psychiczne: halucynacje, depresja, zaburzenia snu, apatia, lęki [2].

Diagnostyka

W przebiegu choroby można zaobserwować tzw. objawy wczesne, które pojawiają się na kilka lat przed objawami motorycznymi. Należą do nich: zaburzenia snu, apatia, niepokój, depresja, zaburzenia węchu, problemy ortopedyczne.

Podstawą w diagnostyce jest stwierdzenie spoczynkowego drżenia mięśniowego oraz spowolnienia ruchowego, czyli bradykinezji. Dodatkowo obserwuje się jeden z trzech objawów: zaburzenia postawy, drżenie lub sztywność mięśniowa [3].

Leczenie

Leczenie farmakologiczne niestety nie powstrzymuje w pełni postępu choroby. Neurony wytwarzające dopaminę w mózgu nie przestają obumierać i wszystkie metody leczenia w końcu stają się nieskuteczne. Terapia farmakologiczna skupia się jedynie na działaniu zmniejszającym doskwierające objawy. 

W leczeniu choroby Parkinsona stosowane są następujące grupy leków:

• lewodopa w połączeniach z innym lekiem (np. Madopar, Nakom mitte, Sinemet CR).  W mózgu przekształca się do dopaminy, której niedobór jest główną przyczyną powstania choroby. Jest to złoty stan standard w leczeniu. Z czasem jednak odpowiedź na działanie tego leku słabnie i konieczne jest zwiększanie dawki, co może skutkować potęgowaniem działań niepożądanych (m.in. halucynacji czy zachowań psychotycznych). Lek należy przyjmować co najmniej 30 minut przed porannym posiłkiem. 
• agoniści dopaminy (np.: Aropilo, Polpix SR, Requip – Modutab, Rolpryna SR, Pronoran, Bromergon, Dostinex). Są to leki łagodzące objawy, które stosuje się samodzielnie lub w połączeniu z lewodopą. Ich skuteczność jest niższa niż lewodopy. Jednak ich stosowanie obarczone jest mniejszym ryzykiem wystąpienia ciężkich działań niepożądanych. Powinno przyjmować się je w trakcie posiłku lub bezpośrednio po nim. Nową postacią leku z tej grupy jest rotygotyna (Neupro) — pierwszy i jak dotąd jedyny lek stosowany w postaci plastra transdermalnego naklejanego na skórę raz na dobę.
• leki cholinolityczne (np.: Akineton, Pridinol Alvogen) — mocniej zmniejszają drżenie niż napięcie mięśniowe. Obecnie rzadko stosowane ze względu na działania niepożądane, jakie wywołują m.in.: suchość w ustach, wzrost ciśnienia śródgałkowego, pogorszenie pamięci, czy halucynacje. 
• inhibitory IMAO-B — działają neuroprotekcyjnie, spowalniają rozwój objawów choroby Parkinsona. Dlatego stosuje się u pacjentów młodszych (np. Segan, Asanix, Ralago).
• inhibitory COMT (np. Comtess). Podawaje się go z lewodopą. Dzięki takiemu połączeniu możliwa jest redukcja dawki lewodopy oraz wydłużenie czasu jej działania. 
• amantadyna (Amantix, Viregyt K) spowalnia rozwój objawów choroby, ma potencjalne działanie neuroprotekcyjne. Jest rzadko stosowana w leczeniu długotrwałym (czytaj także: Jak to jest z tą dostępnością Viregyt K?). Należy przyjmować ją w godzinach dopołudniowych ze względu na występujące po jej przyjęciu problemy z zasypianiem [3].

Zaburzenia psychiczne związane z chorobą Parkinsona

Nawet 60% pacjentów stosujących farmakoterapię choroby Parkinsona doświadcza zaburzeń psychicznych spowodowanych przyjmowaniem leków.

Do najczęstszym reakcji organizmu należą: paranoje, halucynacje, urojenia, mania, niepokój, depresja, impulsywne zachowania (hazard, kompulsywne jedzenie, nadpobudliwość seksualna, nadmierne zaangażowanie w hobby). Lekami, które powodują tego typu objawy, są: amantadyna (Amantix, Viregyt K), bromokryptyna (Bromergon), czy lewodopa (Madopar, Nakom).

W celu redukcji działań niepożądanych, dawki przyjmowanych leków stopniowo redukuje się lub wycofuje. Jeśli natomiast konieczne jest pozostanie przy wybranym leku, lekarz może zaordynować leczenie środkami przeciwpsychotycznymi [6].

Leczenie zaawansowanej choroby Parkinsona

1. Głęboka Stymulacja Mózgu (ang. Deep Brain Stimulation, w skrócie DBS) to metoda leczenia choroby Parkinsona. Polega na wszczepieniu cienkich stymulujących elektrod do głęboko położonych części mózgu. Wszczepione elektrody generują impulsy elektryczne, które modyfikują działanie ośrodków nerwowych odpowiedzialnych za rozwój choroby. Wybór miejsca umieszczenia elektrody jest zależny od typu choroby (np. przewagi drżenia lub sztywności), a także od występowania ewentualnych ruchów mimowolnych. Obecnie DBS jest rekomendowana przez wszystkie neurologiczne towarzystwa naukowe do leczenia zaawansowanej choroby Parkinsona.
2. W celu uzyskania najlepszych efektów leczenia, chory w zaawansowanej fazie może mieć zaordynowane przez lekarza cykliczne wstrzyknięcia podskórne (podobnie jak w cukrzycy) zawierające apomorfinę (Dacepton). Jest możliwość podania leku w formie wlewu ciągłego.
3. W Polsce preparat Duodopa (żel zawierający lewodopę i karbidopę) do podawania w ciągłym wlewie dojelitowym przez PEG (gastrostomię przezskórną) jest dostępny w ramach programu lekowego Narodowego Funduszu Zdrowia. Leczenie to wymaga wykonania stomii, czyli wprowadzeniu przez powłoki brzuszne cewnika do jelita, aby podać lek bezpośrednio do jego światła.
4. Naukowcy z Uniwersytetu Helsińskiego prowadzą badania kliniczne i wdrażają nowy program nieinwazyjnego leczenia oparty na innowacyjnym leku. Wstępne badania wykazały, że białko zwane mózgowym dopaminowym czynnikiem neurotroficznym (CDNF) może łagodzić objawy choroby Parkinsona, a nawet hamować jej progresję. Prace badawcze pracujące nad znalezieniem leku na tę chorobę są częściowo finansowane przez Unię Europejską [3-5].

Praktyczne wskazówki

1. Najczęstszym schorzeniem, które współistnieje z chorobą Parkinsona, jest otępienie. W związku z tym chory może mieć problemy z regularnym stosowaniem leków. Właśnie dlatego członkowie rodziny powinni być zapoznani z farmakoterapią pacjenta.
2. Leki należy przyjmować regularnie, o ściśle określonych porach dnia.
3. Dobór odpowiednich dawek leków może potrwać. Dlatego objawy mogą nie zniknąć bezpośrednio po rozpoczęciu leczenia.
4. Nie powinno przerywać się farmakoterapii, ponieważ istnieje ryzyko wystąpienia złośliwego zespołu neuroleptycznego. Objawia się on wysoką gorączką, sztywnością mięśniową, zmianami stanu psychicznego pacjenta oraz zagrażającym życiu dysfunkcjom układu nerwowego.
5. Warto wprowadzić do planu dnia codziennego ćwiczenia fizyczne, które poprawiają sprawność mięśni i stawów. Zapobiega to postępującej sztywności mięśniowej, a także poprawia nastrój. U chorych, którzy wykazują zaburzenia ruchowe, można rozważyć zastosowanie techniki Alexandra. Polega ona na unikaniu zbędnego napięcia mięśni i nauczeniu nowych wzorców ruchowych. 
6. U pacjentów leczonych lewodopą (np. Madopar) większa część dziennego spożycia białka powinna przypadać na ostatni posiłek w ciągu dnia. Związek ten należy do grupy aminokwasów (fragmentów białka). Aby móc się wchłonąć, lewodopa potrzebuje specjalnego przenośnika. Korzystać z niego mogą, niestety, także inne konkurencyjne aminokwasy, które chory dostarcza, spożywając pokarmy bogate w białko. Dlatego konsumpcja posiłków wysokobiałkowych bezpośrednio lub w trakcie przyjmowania leku wpłynie na gorsze jego wchłanianie i zmniejszy ilość substancji czynnej, która przedostanie się do mózgu. W związku z tym stosowanie diety niskobiałkowej w chorobie Parkinsona może wpłynąć na zwiększenie efektywności leczenia. Należy również unikać suplementacji preparatami żelaza. 
7. Należy unikać niskich temperatur oraz sytuacji stresowych — potęgują one drżenia mięśniowe. Ciepła kąpiel bezpośrednio przed snem powoduje zmniejszenie bólu poprzez rozluźnienie mięśni [1,6,8].

Podsumowanie

Choroba Parkinsona jest schorzeniem, które powoli wyłącza człowieka z normalnego życia. Wczesne wykrycie pozwala jednak na spowolnienie jej postępu i w związku z tym — zachowanie sprawności na dłużej.