Jakie odkrycie przyniosło badanie dotyczące celu w życiu i depresji?

Młodzież, która w wieku 17-19 lat odczuwała silne poczucie celu w życiu, miała o 35% mniejsze ryzyko rozwoju depresji w ciągu kolejnych dziesięciu lat¹. Badanie objęło 2821 uczestników, którzy na początku nie wykazywali objawów depresyjnych – w okresie obserwacji depresję rozwinęło 13,7% z nich¹. Analiza wykazała, że każde zwiększenie poczucia sensu życia o jedną jednostkę standardową przekładało się na 35% spadek ryzyka wystąpienia nowych objawów¹.

Związek między poczuciem celu a ochroną przed depresją utrzymywał się nawet po uwzględnieniu wcześniejszej historii zaburzeń psychicznych i czynników demograficznych¹. Co więcej, efekt ten był równie silny u osób z grup wysokiego ryzyka – kobiet, osób z przeszłością psychiatryczną – jak u tych z grup niższego ryzyka². Podobne wyniki zaobserwowano niezależnie od rasy, pochodzenia etnicznego czy statusu społeczno-ekonomicznego².

Wyniki sugerują, że poczucie kierunku i sensu w życiu może stanowić uniwersalny zasób psychologiczny chroniący przed rozwojem depresji w okresie przejścia do dorosłości. To odkrycie ma szczególne znaczenie, ponieważ poczucie celu można wzmacniać poprzez odpowiednie programy wsparcia³.

Dlaczego okres adolescencji jest kluczowy dla rozwoju depresji?

Adolescencja i wczesna dorosłość to czas gwałtownego wzrostu częstości występowania depresji⁴. Okres ten charakteryzuje się niepewnością oraz fizjologicznymi zmianami związanymi z dojrzewaniem, co czyni młodzież szczególnie podatną na zaburzenia zdrowia psychicznego⁴. Depresja rozwijająca się w tym czasie wiąże się z poważnymi długoterminowymi konsekwencjami – utratą produktywności, problemami w relacjach oraz zwiększonym ryzykiem chorób przewlekłych⁴.

Do czynników ryzyka należą zmiany hormonalne zachodzące podczas pokwitania⁵ oraz liczne presje społeczne, których wpływ może nasilać się podczas przejścia do młodej dorosłości⁵. Co więcej, depresja w młodym wieku zwiększa prawdopodobieństwo kolejnych epizodów w późniejszym życiu³, dlatego identyfikacja czynników ochronnych jest tak istotna.

Jakie mechanizmy wyjaśniają ochronny wpływ poczucia celu?

Teoretyczne modele wskazują, że dążenie do długoterminowych celów może zmniejszać wpływ stresorów na zdrowie psychiczne⁶. Osoby z wyraźnym poczuciem sensu życia potrafią przekierować potencjalny dystres na realizację celów, zamiast pogrążać się w rozpaczy. Dodatkowo satysfakcja z osiągania nawet krótkoterminowych celów dostarcza poczucia spełnienia, co redukuje ryzyko depresji⁶.

Osoby z wyższym poczuciem celu wykazują lepszą regulację emocji i stosują skuteczniejsze strategie radzenia sobie⁶. Nie oznacza to, że nie doświadczają one stresu – raczej potrafią lepiej nim zarządzać i wykorzystywać jako motywację do osiągania zamierzonych celów⁶. Ten proces pomaga wspierać lepsze wyniki i obniżać ryzyko rozwoju depresji.

Mechanizmy behawioralne i społeczne również odgrywają rolę. Osoby z silnym poczuciem sensu życia są bardziej aktywne fizycznie⁶, rzadziej używają substancji psychoaktywnych⁶ i rzadziej odczuwają samotność⁶. Te czynniki – większa aktywność ruchowa, unikanie używek i lepsza integracja społeczna – mogą obniżać prawdopodobieństwo wystąpienia depresji⁶.

Jakie znaczenie mają te odkrycia dla praktyki klinicznej?

Częstość występowania depresji rośnie³, a jej długoterminowe konsekwencje w młodej dorosłości są znaczące. Poczucie celu w życiu jest szczególnie obiecujące jako cel interwencji, ponieważ można je wzmacniać poprzez programy wsparcia³. Młodzież może skorzystać z takich działań, zwłaszcza osoby, które nie postrzegają swojego życia jako sensownego, nawet jeśli nie doświadczają aktualnie poważnego dystresu³.

Badanie wykorzystało pomiar poczucia celu i depresji w późnej adolescencji oraz do dziesięciu lat obserwacji⁷. Warto zaznaczyć, że zastosowana miara poważnego dystresu jest wskaźnikiem depresji, ale nie stanowi diagnozy klinicznej⁷. Ponadto charakter obserwacyjny badania nie pozwala na ustalenie związku przyczynowego⁷. Kolejnym krokiem jest sprawdzenie, czy programy zwiększające poczucie celu mogą rzeczywiście zmniejszyć ryzyko wystąpienia depresji w okresie przejścia do młodej dorosłości⁸.

Badanie wykazało, że młodzież odczuwająca silne poczucie sensu i kierunku w życiu w wieku 17-19 lat ma o 35% mniejsze ryzyko rozwoju depresji w ciągu kolejnych dziesięciu lat. Efekt ochronny jest równie silny niezależnie od płci, rasy, pochodzenia etnicznego, statusu społeczno-ekonomicznego czy wcześniejszej historii zaburzeń psychicznych. Poczucie celu działa poprzez mechanizmy psychologiczne, behawioralne i społeczne – wspiera lepszą regulację emocji, motywuje do dążenia do celów oraz sprzyja większej integracji społecznej. Ponieważ poczucie sensu życia można wzmacniać poprzez interwencje, stanowi ono obiecujący cel działań profilaktycznych w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży.