Objawy żylaków przełyku – rozpoznanie i ostrzegawcze sygnały

Żylaki przełyku to powiększone żyły w ścianach dolnej części przełyku, które powstają najczęściej w następstwie chorób wątroby prowadzących do nadciśnienia wrotnego¹. Charakterystyczną cechą żylaków przełyku jest to, że przez długi czas pozostają one całkowicie bezobjawowe¹². Objawy pojawiają się dopiero w momencie, gdy dojdzie do pęknięcia żylaków i rozpocznie się krwawienie, co stanowi stan zagrożenia życia.

Zrozumienie objawów żylaków przełyku ma kluczowe znaczenie, szczególnie dla osób z przewlekłymi chorobami wątroby, które są najbardziej narażone na rozwój tego powikłania³. Wczesne rozpoznanie symptomów krwawienia może być decydujące dla przeżycia pacjenta.

Bezobjawowy przebieg żylaków przełyku

Żylaki przełyku w większości przypadków nie powodują żadnych objawów do momentu pęknięcia⁴⁵. Ta charakterystyczna cecha sprawia, że choroba może rozwijać się przez lata bez wiedzy pacjenta. Żylaki znajdują się głęboko w klatce piersiowej, zwykle w pobliżu dolnej części przełyku, gdzie łączy się on z żołądkiem¹. Podczas połykania pacjent zazwyczaj ich nie odczuwa, ponieważ nie wywołują one dyskomfortu ani bólu.

U osób z marskością wątroby żylaki rozwijają się u około 40-50% pacjentów⁷⁸. Ryzyko krwawienia zwiększa się wraz z nasileniem choroby wątroby oraz wielkością żylaków. Małe żylaki mają około 5% roczne ryzyko krwawienia, podczas gdy duże żylaki charakteryzują się 15% rocznym ryzykiem⁹¹⁰.

Objawy krwawienia z żylaków przełyku

Krwawienie z żylaków przełyku jest stanem nagłym, który objawia się charakterystycznymi symptomami wymagającymi natychmiastowej interwencji medycznej⁵¹¹. Objawy różnią się w zależności od nasilenia krwawienia – od łagodnych do zagrażających życiu.

Główne objawy krwawienia

Najczęstszymi objawami krwawienia z żylaków przełyku są³¹²:

• Wymioty krwi (krwioplucie) – pacjent może wymiotować jasnoczerwoną krwią lub substancją przypominającą fusy od kawy⁴⁵
• Czarne, smoliste stolce (smółka) – wynikają z obecności strawionej krwi w przewodzie pokarmowym¹¹¹³
• Krwawe stolce – w przypadku intensywnego krwawienia stolce mogą zawierać świeżą krew³
• Zawroty głowy i omdlenia – spowodowane utratą krwi i spadkiem ciśnienia³¹¹

W przypadku łagodnego krwawienia jedynym objawem mogą być ciemne smugi w stolcu³. Pacjenci często połykają niewielkie ilości krwi, co prowadzi do pojawienia się smółkowatych stolców bez innych widocznych objawów¹⁴.

Objawy masywnego krwawienia

Intensywne krwawienie z żylaków przełyku może prowadzić do wstrząsu krwotocznego, który charakteryzuje się¹¹¹⁵:

• Bladością i wilgotną, zimną skórą
• Przyspieszonym tętnem i oddechem
• Niskim ciśnieniem krwi
• Utratą przytomności
• Zmniejszonym wydalaniem moczu
• Zaburzeniami świadomości i śpiączką

Dodatkowe objawy towarzyszące

Oprócz głównych objawów krwawienia, pacjenci z żylakami przełyku mogą doświadczać dodatkowych symptomów związanych z podstawową chorobą wątroby oraz utratą krwi Zobacz więcej: Objawy towarzyszące żylakom przełyku - niedokrwistość i wątrobowe. Do objawów towarzyszących należą¹³¹⁶:

• Objawy niedokrwistości – zmęczenie, osłabienie, bladość skóry wynikające z utraty krwi
• Ból brzucha – może towarzyszyć krwawieniu, choć krwawienie z żylaków jest zazwyczaj bezbolesne⁴
• Zmniejszone wydalanie moczu – związane z odwodnieniem i spadkiem objętości krwi
• Nadmierne pragnienie – organizm próbuje uzupełnić utracone płyny

U pacjentów z zaawansowaną chorobą wątroby mogą również wystąpić objawy marskości, takie jak żółtaczka, gromadzenie płynu w jamie brzusznej (wodobrzusze), łatwe powstawanie siniaków oraz obrzęki¹⁴¹⁶.

Czynniki zwiększające ryzyko krwawienia

Nie wszystkie żylaki przełyku krwawią, ale istnieją czynniki, które znacząco zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia tego powikłania Zobacz więcej: Czynniki ryzyka krwawienia z żylaków przełyku - co zwiększa niebezpieczeństwo. Do najważniejszych czynników ryzyka należą¹⁷¹⁸:

• Wielkość żylaków – duże żylaki (powyżej 5 mm) mają znacznie większe ryzyko pęknięcia¹⁹
• Nasilenie nadciśnienia wrotnego – wyższe ciśnienie w żyle wrotnej zwiększa prawdopodobieństwo pęknięcia
• Zaawansowanie marskości wątroby – pacjenci z dekompensowaną marskością (klasa B i C według Child-Pugh) są bardziej narażeni
• Obecność czerwonych znamion na żylakach – endoskopowe cechy wysokiego ryzyka krwawienia
• Nadużywanie alkoholu – znacząco zwiększa ryzyko krwawienia u osób z żylakami

Rokowanie i ryzyko nawrotu

Krwawienie z żylaków przełyku charakteryzuje się wysoką śmiertelność i skłonnością do nawrotów. Śmiertelność w ciągu pierwszych 6 tygodni po epizodzie krwawienia wynosi około 20%¹⁹²⁰. W przeszłości wskaźniki śmiertelności przekraczały 50%, ale dzięki postępowi w leczeniu udało się je znacząco obniżyć.

Po pierwszym epizodzie krwawienia ryzyko ponownego krwawienia jest bardzo wysokie i wynosi około 60-70% w ciągu pierwszego roku²¹²². Z tego powodu pacjenci, którzy przeżyli krwawienie z żylaków, wymagają intensywnego leczenia zapobiegającego nawrotom oraz regularnej kontroli medycznej.

Kiedy szukać pomocy medycznej

Rozpoznanie objawów ostrzegawczych i szybka reakcja mogą być decydujące dla przeżycia. Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają następujące sytuacje²³²⁴:

• Wymioty krwi lub substancji przypominającej fusy od kawy
• Czarne, smoliste lub krwawe stolce
• Zawroty głowy, omdlenia lub utrata przytomności
• Objawy wstrząsu – bladość, przyspieszony puls, zimna skóra
• Ból brzucha połączony z którymkolwiek z powyższych objawów

Osoby z rozpoznanymi chorobami wątroby powinny być szczególnie czujne wobec tych objawów i mieć zapewniony szybki dostęp do opieki medycznej. Ważne jest również, aby pacjenci i ich rodziny zostali poinstruowani o konieczności wezwania karetki pogotowia zamiast samodzielnego transportu do szpitala⁶.

Znaczenie wczesnego wykrywania

Ponieważ żylaki przełyku pozostają bezobjawowe do momentu krwawienia, kluczowe znaczenie ma ich wczesne wykrycie u osób z chorobami wątroby. Regularne badania endoskopowe pozwalają na identyfikację żylaków przed wystąpieniem powikłań i wdrożenie odpowiedniego leczenia zapobiegającego⁶²⁵. Dzięki temu można znacząco zmniejszyć ryzyko wystąpienia zagrażającego życiu krwawienia i poprawić długoterminowe rokowanie pacjentów.