Zespół Gilberta - metody diagnostyczne i badania w rozpoznawaniu choroby

Zespół Gilberta to łagodna, dziedziczna choroba wątroby, która często pozostaje nierozpoznana przez lata1. Diagnostyka tego schorzenia opiera się przede wszystkim na wykluczeniu innych przyczyn podwyższonej bilirubiny we krwi oraz na charakterystycznym obrazie laboratoryjnym2. Rozpoznanie zespołu Gilberta ma kluczowe znaczenie dla pacjenta, ponieważ pozwala na uspokojenie i uniknięcie niepotrzebnych, często inwazyjnych badań diagnostycznych.

Choroba najczęściej jest wykrywana przypadkowo podczas rutynowych badań krwi lub gdy pacjent zgłasza się z objawami żółtaczki3. Większość przypadków diagnozuje się w okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości, kiedy zmiany hormonalne powodują wzrost poziomu bilirubiny we krwi4. Około 30% osób z zespołem Gilberta nie wykazuje żadnych objawów i choroba zostaje wykryta wyłącznie podczas badań laboratoryjnych5.

Podstawowe badania diagnostyczne

Głównym narzędziem diagnostycznym w zespole Gilberta są badania laboratoryjne krwi. Kluczowym parametrem jest oznaczenie poziomu bilirubiny całkowitej i jej frakcji6. W zespole Gilberta obserwuje się charakterystyczny wzrost bilirubiny nieskoniugowanej (pośredniej) przy prawidłowych wartościach bilirubiny skoniugowanej oraz normalnych parametrach czynności wątroby7.

Ważne: Poziom bilirubiny całkowitej w zespole Gilberta zwykle mieści się w przedziale 1-5 mg/dl, przy czym większość stanowi bilirubiną nieskoniugowaną. Wartości te są zazwyczaj niższe niż 3 mg/dl, co odróżnia zespół Gilberta od innych schorzeń związanych z metabolizmem bilirubiny.

Standardowe badania obejmują morfologię krwi z rozmazem, badania czynności wątroby (aminotransferazy, fosfataza alkaliczna, gamma-glutamylotransferaza) oraz oznaczenie poziomu dehydrogenazy mleczanowej8. Prawidłowe wyniki tych badań przy podwyższonej bilirubinie nieskoniugowanej są charakterystyczne dla zespołu Gilberta3.

Dodatkowe badania mogą obejmować oznaczenie liczby retikulocytów, haptoglobiny oraz test Coombsa w celu wykluczenia hemolizy8. Prawidłowe wartości tych parametrów potwierdzają, że podwyższona bilirubiną nie jest spowodowana zwiększonym rozpadem czerwonych krwinek7.

Kryteria diagnostyczne

Rozpoznanie zespołu Gilberta opiera się na spełnieniu określonych kryteriów klinicznych i laboratoryjnych. Pacjent powinien wykazywać wielokrotnie podwyższoną bilirubiną nieskoniugowaną przy braku objawów hemolizy i prawidłowych wynikach badań czynności wątroby9. Ważne jest również wykluczenie innych chorób wątroby i układowych10.

Charakterystyczne dla zespołu Gilberta jest występowanie łagodnej żółtaczki, która pojawia się i ustępuje samoistnie, szczególnie w okresach stresu fizjologicznego, głodzenia lub infekcji8. Pacjenci zwykle nie wykazują objawów hepatosplenomegalii ani innych cech przewlekłej choroby wątroby8.

Specjalistyczne testy diagnostyczne

W przypadkach wątpliwych diagnostycznych można zastosować dodatkowe testy funkcjonalne. Jednym z nich jest test głodzenia, podczas którego 24-48 godzinne głodzenie lub dieta niskokaloryczna powoduje 2-3 krotny wzrost poziomu bilirubiny nieskoniugowanej u osób z zespołem Gilberta711. Test ten jest jednak rzadko stosowany w praktyce klinicznej.

Innym testem diagnostycznym jest podanie kwasu nikotynowego dożylnie, które u osób z zespołem Gilberta powoduje wzrost poziomu bilirubiny12. Z kolei podanie fenobarbitalu prowadzi do obniżenia poziomu bilirubiny poprzez indukcję enzymów wątrobowych13. Te testy mają jednak głównie znaczenie historyczne i są rzadko wykorzystywane w codziennej praktyce Zobacz więcej: Specjalistyczne testy funkcjonalne w diagnostyce zespołu Gilberta.

Diagnostyka genetyczna

Testy genetyczne mogą potwierdzić rozpoznanie zespołu Gilberta poprzez wykrycie mutacji w genie UGT1A114. Najczęściej występująca mutacja to zwiększona liczba powtórzeń dinukleotydu TA w regionie promotorowym genu (wariant UGT1A1*28)15. Badania genetyczne nie są jednak rutynowo wymagane do postawienia diagnozy i są stosowane głównie w przypadkach diagnostycznych wątpliwości216.

Dostępne są różne metody genetyczne, w tym reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR) z wykorzystaniem transferu energii rezonansowej fluorescencji, która pozwala na szybką identyfikację polimorfizmów genetycznych17. Testy genetyczne mogą być szczególnie przydatne przed rozpoczęciem leczenia lekami, które są metabolizowane przez enzym UGT1A1 Zobacz więcej: Badania genetyczne w zespole Gilberta - molekularna diagnostyka choroby.

Diagnostyka różnicowa

Kluczowym elementem diagnostyki zespołu Gilberta jest wykluczenie innych przyczyn podwyższonej bilirubiny nieskoniugowanej. Należy różnicować z innymi zespołami, takimi jak zespół Criglera-Najjara typu I i II, które charakteryzują się znacznie wyższymi poziomami bilirubiny18. W zespole Criglera-Najjara typu II poziom bilirubiny wynosi 6-20 mg/dl, a w typie I może osiągać 20-45 mg/dl18.

Uwaga: Prawidłowa diagnostyka różnicowa wymaga wykluczenia hemolizy, chorób wątroby, zakażeń wirusowych wątroby oraz innych rzadkich zaburzeń metabolizmu bilirubiny. Szczególnie ważne jest odróżnienie od bardziej poważnych schorzeń wymagających leczenia.

Należy również wykluczyć hemolizę poprzez oznaczenie haptoglobiny, liczby retikulocytów i dehydrogenazy mleczanowej19. W przypadku wzrostu poziomu bilirubiny powyżej 3-krotności górnej granicy normy z 70% udziałem bilirubiny nieskoniugowanej należy rozważyć hemolizę19.

Rola badań obrazowych

Badania obrazowe, takie jak ultrasonografia jamy brzusznej, mogą być wykonane w celu wykluczenia strukturalnych chorób wątroby i dróg żółciowych20. W zespole Gilberta badania te wykazują prawidłowy obraz wątroby i dróg żółciowych. Czasami może być konieczne wykonanie tomografii komputerowej lub rezonansu magnetycznego w celu pełnego wykluczenia innych schorzeń21.

Biopsja wątroby nie jest wymagana do rozpoznania zespołu Gilberta2223. Może być rozważana jedynie w przypadkach diagnostycznych wątpliwości, gdy obraz kliniczny i laboratoryjny nie pozwala na jednoznaczne wykluczenie innych chorób wątroby23.

Znaczenie prawidłowej diagnozy

Postawienie właściwej diagnozy zespołu Gilberta ma ogromne znaczenie dla pacjenta i jego rodziny. Pozwala to na uspokojenie i wyjaśnienie, że choroba ma łagodny charakter i nie wymaga leczenia2. Prawidłowe rozpoznanie zapobiega również wykonywaniu niepotrzebnych, często inwazyjnych badań diagnostycznych oraz zmniejsza lęk pacjenta związany z obawą przed poważną chorobą wątroby18.

Ważne jest również poinformowanie pacjenta o dziedzicznym charakterze choroby oraz o czynnikach, które mogą powodować nasilenie objawów, takich jak głodzenie, stres, infekcje czy niektóre leki24. Pacjenci powinni zostać poinformowani, że zespół Gilberta nie prowadzi do uszkodzenia wątroby ani nie wpływa na długość życia2.

Pytania i odpowiedzi

Jak się diagnozuje zespół Gilberta?

Zespół Gilberta diagnozuje się głównie na podstawie badań krwi wykazujących podwyższoną bilirubiną nieskoniugowaną przy prawidłowych pozostałych parametrach wątrobowych. Diagnoza często jest stawiana po wykluczeniu innych przyczyn żółtaczki.

Czy potrzebne są testy genetyczne do rozpoznania zespołu Gilberta?

Testy genetyczne nie są rutynowo wymagane do diagnozy zespołu Gilberta. Mogą być wykonane w przypadkach wątpliwych diagnostycznych lub przed rozpoczęciem leczenia niektórymi lekami metabolizowanymi przez enzym UGT1A1.

W jakim wieku najczęściej rozpoznaje się zespół Gilberta?

Zespół Gilberta najczęściej diagnozuje się w okresie dojrzewania lub we wczesnej dorosłości, zwykle między 15 a 25 rokiem życia, kiedy zmiany hormonalne powodują wzrost poziomu bilirubiny we krwi.

Czy zespół Gilberta można pomylić z innymi chorobami?

Tak, zespół Gilberta może być mylony z innymi chorobami wątroby lub zaburzeniami powodującymi żółtaczkę. Dlatego ważne jest wykluczenie hemolizy, wirusowego zapalenia wątroby i innych schorzeń wątroby poprzez odpowiednie badania.

REKLAMA