Diagnostyka zespołu DiGeorge’a – jak rozpoznać delecję 22q11.2

Zespół DiGeorge’a, znany również jako zespół delecji 22q11.2, to złożone schorzenie genetyczne wymagające precyzyjnej diagnostyki. Rozpoznanie tego zespołu stanowi wyzwanie ze względu na szeroką zmienność objawów i różnorodność manifestacji klinicznych¹. Diagnostyka opiera się przede wszystkim na wykryciu charakterystycznej delecji w chromosomie 22, ale wymaga również kompleksowej oceny klinicznej i badań dodatkowych².

Podstawy diagnostyczne

Proces diagnostyczny zespołu DiGeorge’a rozpoczyna się od dokładnej oceny klinicznej pacjenta. Lekarze podejrzewają to schorzenie u noworodków i niemowląt prezentujących charakterystyczne objawy, takie jak wady serca typu konotrunkalnego, rozszczep podniebienia, charakterystyczne cechy twarzy czy objawy hipokalcemii³. Szczególnie istotne jest rozpoznanie objawów już w okresie noworodkowym, ponieważ wczesna diagnostyka pozwala na szybkie wdrożenie odpowiedniego leczenia i poprawę długoterminowych wyników⁴.

Diagnostyka może odbywać się na różnych etapach życia pacjenta. U niektórych dzieci rozpoznanie następuje już w pierwszych dniach życia ze względu na ciężkie wady serca lub inne oczywiste anomalie rozwojowe⁶. W innych przypadkach diagnoza może być opóźniona nawet do wieku dorosłego, szczególnie gdy objawy są łagodne lub nietypowe⁷.

Badania genetyczne

Podstawą rozpoznania zespołu DiGeorge’a jest wykrycie delecji w regionie 22q11.2 chromosomu 22. Dostępnych jest kilka metod diagnostycznych o różnej czułości i specyficzności. Analiza mikroarray chromosomowej (CMA) jest obecnie uważana za test pierwszego wyboru, ponieważ może wykryć zarówno typowe, jak i atypowe delecje⁸. Ta metoda pozwala na ocenę liczby kopii sekwencji DNA i jest szczególnie skuteczna w wykrywaniu mikrodelecji, które nie są widoczne w standardowych badaniach kariotypowych⁸.

Test FISH (fluorescencyjna hybrydyzacja in situ) był przez wiele lat złotym standardem diagnostycznym⁹. Wykorzystuje on fluorescencyjne sondy specyficzne dla regionu 22q11.2 i pozwala na wizualizację delecji na chromosomach metafazowych¹⁰. Test ten charakteryzuje się wysoką dokładnością wynoszącą około 95%, jednak może nie wykryć mniejszych lub atypowych delecji¹¹.

Inne dostępne metody diagnostyczne obejmują MLPA (multiplex ligation-dependent probe amplification), qPCR (quantitative polymerase chain reaction) oraz analizę SNP (single nucleotide polymorphism)¹². Każda z tych metod ma swoje zalety i ograniczenia, a wybór odpowiedniej techniki zależy od dostępności, kosztów i specyfiki przypadku Zobacz więcej: Metody badań genetycznych w zespole DiGeorge'a - FISH, MLPA, mikroarray.

Diagnostyka prenatalna

Możliwe jest rozpoznanie zespołu DiGeorge’a już w okresie prenatalnym. Wskazaniami do badań prenatalnych są: wcześniejsze dziecko z delecją 22q11.2, dotknięty rodzic lub wykrycie wady serca typu konotrunkalnego w badaniu ultrasonograficznym płodu¹³. Diagnostyka prenatalna może być przeprowadzona za pomocą amniopunkcji po 15 tygodniu ciąży lub biopsji kosmówki między 10-12 tygodniem ciąży¹⁴.

Rozwój nieinwazyjnych testów prenatalnych (NIPT) otwiera nowe możliwości w diagnostyce zespołu DiGeorge’a. Testy te mogą wykryć delecję 22q11.2 już od 10 tygodnia ciąży na podstawie analizy DNA płodu obecnego we krwi matki¹⁶. Jednak pozytywny wynik NIPT wymaga zawsze potwierdzenia za pomocą badania diagnostycznego, takiego jak amniopunkcja¹⁷.

Badania dodatkowe i ocena kliniczna

Proces diagnostyczny nie kończy się na potwierdzeniu delecji genetycznej. Kompleksowa ocena pacjenta z zespołem DiGeorge’a wymaga szeregu badań dodatkowych mających na celu określenie zakresu i nasilenia objawów Zobacz więcej: Badania dodatkowe i ocena kliniczna w zespole DiGeorge'a. Podstawowe badania obejmują ocenę poziomu wapnia i hormonu przytarczycznego w surowicy, morfologię krwi z oceną liczby limfocytów T, badania obrazowe serca oraz ocenę funkcji immunologicznej¹⁸.

Szczególnie istotne jest badanie echokardiograficzne, które pozwala na wykrycie wad serca występujących u znacznej części pacjentów z zespołem DiGeorge’a⁶. Badania obrazowe, takie jak RTG klatki piersiowej, mogą ujawnić nieprawidłowości w budowie grasicy, co jest charakterystyczne dla tego zespołu³.

Ocena rozwoju psychomotorycznego i funkcji poznawczych również stanowi ważny element diagnostyki, szczególnie u starszych dzieci. Zespół DiGeorge’a często wiąże się z opóźnieniem rozwoju, trudnościami w nauce oraz problemami behawioralnymi, które mogą być pierwszymi objawami skłaniającymi do poszukiwania przyczyny genetycznej¹⁹.

Wczesna i precyzyjna diagnostyka zespołu DiGeorge’a jest kluczowa dla zapewnienia odpowiedniej opieki medycznej i poprawy jakości życia pacjentów. Dzięki rozwojowi technik molekularnych i zwiększonej świadomości klinicznej, coraz więcej przypadków jest rozpoznawanych wcześnie, co przekłada się na lepsze wyniki leczenia i zmniejszenie powikłań długoterminowych.