Patogeneza zespołu Bensona – mechanizm powstawania choroby

Zespół Bensona, znany również jako zanik kory tylnej, stanowi fascynujący przykład tego, jak różny rozkład tych samych procesów patologicznych może prowadzić do odmiennych objawów klinicznych. Patogeneza tego schorzenia opiera się w przeważającej większości przypadków na mechanizmach choroby Alzheimera, jednak z charakterystycznym rozkładem zmian w mózgu¹².

Podstawowe mechanizmy patogenetyczne

W około 80-94% przypadków zespołu Bensona podstawą patologiczną jest choroba Alzheimera³⁴. Oznacza to, że w mózgu pacjentów dochodzi do nagromadzenia tych samych patologicznych białek, które obserwujemy w typowej chorobie Alzheimera – płytek starczych zawierających białko amyloid oraz splątków neurofibryllarnych złożonych z białka tau⁵⁶. Kluczowa różnica polega jednak na rozkładzie tych zmian w mózgu.

Charakterystyczny rozkład zmian patologicznych

Najważniejszą cechą patogenezy zespołu Bensona jest specyficzny rozkład zmian neurodegeneracyjnych. W odróżnieniu od typowej choroby Alzheimera, gdzie zmiany koncentrują się głównie w obszarach czołowych i hipokampie, w zespole Bensona obserwujemy znacznie większą gęstość płytek starczych i splątków neurofibryllarnych w obszarach potylicznych i ciemieniowych¹⁷. Te obszary mózgu są odpowiedzialne za przetwarzanie informacji wzrokowej i przestrzennej, co bezpośrednio przekłada się na charakterystyczne objawy choroby.

Badania neuropatologiczne wykazują, że pierwotne kory wzrokowe i obszary asocjacyjne wzroku są głównie zajęte w porównaniu z pacjentami z typową chorobą Alzheimera⁷. Szczególnie dotknięte są obszary kory potyliczno-ciemieniowej, podczas gdy regiony czołowe pozostają względnie oszczędzone we wczesnych stadiach choroby⁸.

Biomarkery i potwierdzenie patogenezy

Poziomy biomarkerów w płynie mózgowo-rdzeniowym u pacjentów z zespołem Bensona są podobne do tych obserwowanych w typowej chorobie Alzheimera. Stężenie amyloidu beta (Aβ42) jest typowo obniżone, podczas gdy całkowite tau (T-tau) i fosforylowane tau (P-tau) są podwyższone¹⁹. Te zmiany odzwierciedlają podstawową patofizjologię choroby Alzheimera i potwierdzają, że zespół Bensona jest rzeczywiście wariantem tej choroby.

Badania obrazowe z użyciem znaczników amyloidu pokazują rozkład złogów amyloidowych bardzo podobny do tego obserwowanego u pacjentów z typową chorobą Alzheimera⁹. Jednak obrazowanie tau wykazuje silniejszą korelację z wariantami choroby Alzheimera niż obrazowanie amyloidu¹⁰.

Alternatywne mechanizmy patogenetyczne

Chociaż choroba Alzheimera stanowi najczęstszą przyczynę zespołu Bensona, istnieją inne mechanizmy patogenetyczne, które mogą prowadzić do podobnego obrazu klinicznego. Około 6-10% przypadków może być spowodowanych innymi schorzeniami neurodegeneracyjnymi⁴¹¹. Wśród alternatywnych przyczyn wymienia się: Zobacz więcej: Alternatywne przyczyny zespołu Bensona - inne mechanizmy patogenetyczne

• Demencję z ciałkami Lewy’ego (około 10% przypadków)²
• Zwyrodnienie korowo-podstawne³
• Choroby prionowe, w tym chorobę Creutzfeldta-Jakoba¹²
• Glejozę podkorową²

Czynniki genetyczne w patogenezie

Podstawa genetyczna zespołu Bensona pozostaje w dużej mierze niewyjaśniona i prawdopodobnie jest heterogenna¹³. W przeciwieństwie do rodzinnych postaci choroby Alzheimera, zespół Bensona zazwyczaj nie wykazuje autosomalnie dominującego wzorca dziedziczenia i generalnie nie ma pozytywnego wywiadu rodzinnego w kierunku demencji¹⁴. Jednak opisano przypadki związane z mutacjami w różnych genach Zobacz więcej: Czynniki genetyczne w zespole Bensona - mutacje i predyspozycje

Mechanizmy selektywnej wrażliwości

Jednym z największych wyzwań w zrozumieniu patogenezy zespołu Bensona jest wyjaśnienie, dlaczego tylne obszary kory mózgowej są szczególnie wrażliwe na uszkodzenia w tej chorobie. Znaczące wyzwania pozostają w identyfikacji czynników związanych zarówno z selektywną wrażliwością tylnych obszarów korowych, jak i z młodszym wiekiem zachorowania obserwowanym w zespole Bensona².

Niektórzy badacze sugerują, że różne czynniki ryzyka mogą wpływać na szybkość, czas i miejsce odkładania się amyloidu, czy też na to, kiedy odkładanie amyloidu prowadzi do neurodegenracji i które sieci neuronalne ponoszą główne konsekwencje choroby¹⁵. To z kolei wpływa na sposób rozprzestrzeniania się patologii w mózgu i na to, jakie objawy dominują w obrazie klinicznym.

Progresja patologiczna i rozszerzanie się zmian

Wraz z postępem choroby, zmiany patologiczne w zespole Bensona mogą rozprzestrzenić się na obszary typowo uszkadzane w chorobie Alzheimera, prowadząc do wspólnych objawów, takich jak zaburzenia pamięci, języka, uczenia się i poznania⁸. Ten proces progresji tłumaczy, dlaczego w późniejszych stadiach choroby pacjenci z zespołem Bensona rozwijają bardziej typowe objawy demencji podobne do tych obserwowanych w klasycznej chorobie Alzheimera¹⁶.