Dodatkowe badania w diagnostyce zapalenia ucha środkowego

W przypadkach, gdy standardowe badanie otoskopowe nie pozwala na jednoznaczne rozpoznanie zapalenia ucha środkowego, konieczne może być przeprowadzenie dodatkowych badań diagnostycznych. Metody te pozwalają na obiektywną ocenę funkcji ucha środkowego oraz potwierdzenie obecności płynu w jamie bębenkowej¹.

Tympanometria – obiektywna ocena funkcji ucha środkowego

Tympanometria jest jednym z najczęściej stosowanych badań uzupełniających w diagnostyce zapalenia ucha środkowego. Badanie to polega na pomiarze reakcji błony bębenkowej na zmiany ciśnienia powietrza w przewodzie słuchowym zewnętrznym¹. Podczas badania do ucha wprowadzana jest sonda, która generuje zmiany ciśnienia i jednocześnie emituje dźwięki o określonej częstotliwości.

Tympanometria charakteryzuje się czułością i swoistością na poziomie 70-90% w wykrywaniu płynu w uchu środkowym². Jednak skuteczność badania zależy od współpracy pacjenta, co może stanowić ograniczenie u małych dzieci. Wyniki badania przedstawiane są w postaci tympanogramu – wykresu przedstawiającego ruchomość błony bębenkowej w funkcji ciśnienia.

Prawidłowy tympanogram charakteryzuje się charakterystycznym szczytem przy ciśnieniu zbliżonym do atmosferycznego. W przypadku obecności płynu w uchu środkowym tympanogram jest płaski lub wykazuje znacznie obniżoną amplitudę, co wskazuje na ograniczoną ruchomość błony bębenkowej³.

Reflektometria akustyczna

Reflektometria akustyczna to nieinwazyjna metoda diagnostyczna, która polega na pomiarze ilości dźwięku odbijanego od błony bębenkowej³. Zasada działania opiera się na fakcie, że prawidłowa błona bębenkowa pochłania większość padającego na nią dźwięku, podczas gdy przy obecności płynu w uchu środkowym zwiększa się ilość odbijanego dźwięku.

Im większe ciśnienie płynu w uchu środkowym, tym więcej dźwięku odbija błona bębenkowa. Badanie jest szczególnie przydatne u dzieci, ponieważ nie wymaga szczelnego zamknięcia przewodu słuchowego zewnętrznego, jak w przypadku tympanometrii⁴.

Reflektometria akustyczna może pomóc w wykryciu płynu w uchu środkowym, ale nie określa, czy płyn jest zainfekowany. Dlatego badanie to należy interpretować w kontekście objawów klinicznych i innych wyników diagnostycznych⁵.

Tympanocenteza – złoty standard diagnostyki

Tympanocenteza jest uważana za preferowaną metodę wykrywania obecności płynu w uchu środkowym oraz dokumentowania etiologii bakteryjnej². Procedura polega na nakłuciu błony bębenkowej cienką igłą i pobraniu próbki płynu z ucha środkowego do badania mikrobiologicznego.

Mimo że tympanocenteza jest najbardziej dokładną metodą diagnostyczną, rzadko wykonuje się ją w praktyce lekarza pierwszego kontaktu ze względu na jej inwazyjny charakter². Procedura jest zarezerwowana dla przypadków szczególnych, takich jak niepowodzenie leczenia antybiotykowego, podejrzenie powikłań lub potrzeba identyfikacji konkretnego patogenu.

Tympanocenteza może być również wykonywana w celach terapeutycznych, gdy płyn utrzymuje się w uchu środkowym przez długi czas mimo leczenia. Pobrany materiał jest następnie poddawany badaniu mikrobiologicznemu w celu identyfikacji bakterii i określenia ich wrażliwości na antybiotyki³.

Badania słuchu

Badania słuchu stanowią ważny element diagnostyki uzupełniającej, szczególnie u dzieci z nawracającymi infekcjami ucha lub z długotrwałą obecnością płynu w uchu środkowym. Audiometria pozwala na obiektywną ocenę stopnia utraty słuchu oraz monitorowanie zmian w czasie¹.

Badania słuchu są zalecane dla dzieci, które miały płyn w jednym lub obu uszach przez łącznie 3 miesiące¹. Większość osób z infekcją ucha środkowego lub płynem ma pewien stopień utraty słuchu, średnio około 24 decybeli, co odpowiada noszeniu zatyczek do uszu⁶.

U dzieci z nawracającymi infekcjami ucha lub przewlekłą obecnością płynu w uchu środkowym może być wskazane skierowanie do specjalisty audiologii w celu przeprowadzenia szczegółowych badań słuchu oraz oceny wpływu na rozwój mowy i języka³.

Nowoczesne metody diagnostyczne

Rozwój technologii medycznych przynosi nowe możliwości w diagnostyce zapalenia ucha środkowego. Coraz większe znaczenie zyskują metody oparte na sztucznej inteligencji, które analizują obrazy błony bębenkowej i mogą wspomóc lekarzy w podejmowaniu decyzji diagnostycznych⁷.

Nowe narzędzie AI, które stawia diagnozę poprzez ocenę krótkiego filmu błony bębenkowej zarejestrowanego otoskopem podłączonym do kamery smartfona, oferuje prostsze i skuteczniejsze rozwiązanie, które może być dokładniejsze niż wyszkoleni klinicyści⁷. Oba modele charakteryzowały się wysoką dokładnością, osiągając wartości czułości i swoistości przekraczające 93%.

Aplikacje mobilne wykorzystujące mikrofony i głośniki smartfonów również pokazują obiecujące wyniki. System WavelyDx wykorzystuje mikrofon i głośnik telefonu w połączeniu z papierową końcówką i aplikacją przetwarzającą dane dźwiękowe do wykrywania nagromadzenia płynu⁸. Proces jest prosty: głośnik smartfona emituje miękki sygnał akustyczny do przewodu słuchowego, a mikrofon rejestruje odbity dźwięk z błony bębenkowej.

Badania obrazowe

W przypadkach szczególnie złożonych lub podejrzenia powikłań mogą być konieczne badania obrazowe. Tomografia komputerowa (CT) kości skroniowych może być wykonana w celu oceny struktury ucha środkowego oraz wykrycia ewentualnych powikłań, takich jak zapalenie wyrostka sutkowego⁹.

Rezonans magnetyczny (MRI) może być wskazany w przypadku podejrzenia rzadkich przyczyn, takich jak cholesteatoma czy nowotwory. Te badania są jednak zarezerwowane dla przypadków szczególnych i nie stanowią rutynowej części diagnostyki zapalenia ucha środkowego⁹.

Wskazania do badań dodatkowych

Dodatkowe badania diagnostyczne są wskazane w następujących sytuacjach: wątpliwości diagnostyczne po standardowym badaniu otoskopowym, brak poprawy po wcześniejszym leczeniu, nawracające infekcje ucha, podejrzenie powikłań oraz potrzeba monitorowania funkcji słuchu u dzieci z przewlekłymi problemami ucha środkowego¹⁰.

Dzieci z płynem w uchu środkowym i uszkodzeniem anatomicznym lub dowodami utraty słuchu czy opóźnieniem rozwoju języka powinny zostać skierowane do laryngologa¹¹. Decyzja o przeprowadzeniu dodatkowych badań powinna zawsze uwzględniać indywidualną sytuację pacjenta oraz potencjalne korzyści i ryzyko związane z daną procedurą.