Epidemiologia zakażenia bakterią Helicobacter pylori – rozpowszechnienie w skali globalnej

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori należy do najczęstszych przewlekłych infekcji bakteryjnych u ludzi na całym świecie¹. Ta spiralna bakteria Gram-ujemna skolonizowała żołądki około połowy ludzkiej populacji, czyniąc ją jednym z najważniejszych patogenów w medycynie współczesnej²³.

Globalne rozpowszechnienie zakażenia H. pylori

Najnowsze badania wskazują, że globalny odsetek zakażeń H. pylori systematycznie spada od kilku dekad. Analiza przeprowadzona przez zespół z Uniwersytetu w Hongkongu wykazała, że światowa częstość występowania infekcji zmniejszyła się z 58,2% w latach 1980-1990 do 43,1% w okresie 2011-2022⁴⁵. Średni roczny spadek wynosi około 0,39-0,83% rocznie⁴.

Mimo spadkowej tendencji, nadal ponad 40% dorosłej populacji świata pozostaje zakażona H. pylori, co stanowi znaczne obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej, szczególnie w kontekście zachorowalności i śmiertelności związanej z chorobą wrzodową i rakiem żołądka⁴. Szacuje się, że około czterech miliardów ludzi na świecie było zakażonych H. pylori w 2015 roku⁶.

Różnice regionalne w występowaniu zakażeń

Rozpowszechnienie zakażenia H. pylori wykazuje znaczące różnice geograficzne. Według danych z systematycznych przeglądów, najwyższą częstość występowania odnotowuje się w regionie wschodniego Morza Śródziemnego (56,1%) oraz w Afryce (53,3%), podczas gdy najniższą w zachodnim regionie Pacyfiku (37,9%) i w Ameryce (32,8%)⁷.

W krajach rozwijających się częstość występowania H. pylori może sięgać 80-90% populacji, podczas gdy w krajach uprzemysłowionych oscyluje między 20-40%⁸⁹. Ta różnica jest szczególnie widoczna wśród dzieci – w krajach rozwijających się od 13% do 60% dzieci poniżej 10. roku życia jest zakażonych, w porównaniu z zaledwie 0-5% w krajach rozwiniętych¹⁰.

Badania epidemiologiczne wskazują na istnienie dwóch głównych wzorców zakażeń na świecie. Pierwsza grupa obejmuje kraje, w których większość dzieci zakaża się H. pylori w dzieciństwie, a przewlekła infekcja utrzymuje się w życiu dorosłym – są to głównie kraje rozwijające się. Druga grupa, składająca się przeważnie z krajów rozwiniętych, charakteryzuje się tym, że tylko niewielka część dzieci zakaża się w dzieciństwie, ale częstość zakażeń wzrasta z wiekiem w okresie dorosłym¹¹.

Zróżnicowanie etniczne i społeczno-ekonomiczne

W Stanach Zjednoczonych częstość występowania H. pylori wykazuje znaczące różnice etniczne. Wśród Latynosów zakażenie występuje u około 60% populacji, u Afroamerykanów u 54%, podczas gdy u białych Amerykanów jedynie u 20%⁸¹². Podobne dysproporcje obserwuje się w innych krajach rozwiniętych, gdzie grupy imigranckie pochodzące z regionów o wysokiej częstości występowania H. pylori wykazują znacznie wyższe wskaźniki zakażeń⁶.

Status społeczno-ekonomiczny pozostaje jednym z najważniejszych czynników determinujących częstość występowania H. pylori. Badania przeprowadzone w różnych populacjach konsekwentnie wykazują odwrotną korelację między poziomem wykształcenia, dochodami oraz warunkami sanitarnymi a częstością zakażeń¹³. W badaniu obejmującym populację afroamerykańską i latynoską w Stanach Zjednoczonych, częstość zakażeń w najniższej klasie społecznej wynosiła 85%, podczas gdy w najwyższej jedynie 11%¹³.

Wiek jako czynnik epidemiologiczny

Zakażenie H. pylori ma wyraźny związek z wiekiem, przy czym wzorzec ten różni się między krajami rozwiniętymi a rozwijającymi się. W krajach rozwiniętych obserwuje się wzrost częstości występowania wraz z wiekiem – w Stanach Zjednoczonych szacunkowa częstość wynosi 20% dla osób poniżej 30. roku życia i 50% dla osób powyżej 60. roku życia¹². Ten wzorzec odzwierciedla głównie efekt kohortowy – starsze pokolenia zakażały się w dzieciństwie, gdy warunki sanitarne były gorsze¹⁰.

Naturalne nabywanie zakażenia H. pylori następuje przede wszystkim w dzieciństwie¹⁴. Po ustaleniu się w błonie śluzowej żołądka, bakteria utrzymuje się przez całe życie, chyba że zostanie celowo zlikwidowana¹⁴. Badania u dzieci sugerują jednak, że we wczesnych latach życia, przed ustaleniem się przewlekłego zakażenia, mogą występować przejściowe infekcje H. pylori, które mogą samoistnie ustępować¹⁴.

Trendy epidemiologiczne w poszczególnych regionach

Szczegółowe analizy regionalne pokazują różnorodne trendy epidemiologiczne Zobacz więcej: Regionalne różnice w występowaniu zakażeń Helicobacter pylori na świecie. W krajach azjatyckich, takich jak Japonia i Korea, obserwuje się wyraźny spadek częstości występowania H. pylori w młodszych kohortach, co wiąże się z poprawą warunków życia po II wojnie światowej¹⁵. W Japonii przewidywana częstość występowania spadła z 59,1% dla osób urodzonych w 1950 roku do 15,6% dla urodzonych w 1990 roku¹⁶.

W Afryce, mimo ogólnego spadku częstości występowania H. pylori na świecie, obciążenie tą infekcją nadal pozostaje bardzo wysokie – około 70% populacji¹⁷. W niektórych krajach afrykańskich, takich jak Kamerun, częstość występowania wśród pacjentów z zapaleniem żołądka wynosi około 43-47%¹⁸.

Analiza trendów w regionie Morza Śródziemnego wskazuje na utrzymywanie się wysokiej częstości występowania. W krajach należących do Wschodniego Regionu Morza Śródziemnego WHO, częstość występowania H. pylori wśród zdrowej populacji waha się od 22% do 87,6%¹⁹. W Iranie odnotowuje się zakres od 30,6% do 82%¹⁹.

Czynniki wpływające na zmiany epidemiologiczne

Spadek częstości występowania H. pylori w krajach rozwiniętych przypisuje się kilku głównym czynnikom Zobacz więcej: Czynniki wpływające na rozprzestrzenianie się zakażenia Helicobacter pylori. Poprawa standardów higieny, powszechne stosowanie antybiotyków, lepsze warunki sanitarne oraz wzrost poziomu życia społeczno-ekonomicznego znacząco wpłynęły na zmniejszenie transmisji bakterii²⁰²¹.

Urbanizacja i rosnące użycie antybiotyków zarówno w leczeniu H. pylori, jak i innych infekcji, doprowadziły do zmniejszenia zarówno częstości zakażeń, jak i reinfekcji w krajach rozwiniętych²². Jednak w niektórych krajach rozwijających się te czynniki dopiero zaczynają wywierać wpływ na epidemiologię H. pylori²².

Perspektywy epidemiologiczne

Pomimo znaczącego spadku częstości występowania H. pylori na przestrzeni ostatnich dekad, infekcja nadal stanowi poważny problem zdrowia publicznego. Zmiana klimatu i przewidywane zmiany demograficzne mogą wpłynąć na przyszłe trendy epidemiologiczne²³. Większość dzieci będzie się rodzić i żyć w krajach rozwijających się, co może prowadzić do wzrostu, a nie spadku, światowej częstości występowania H. pylori²³.

Starzenie się populacji w krajach rozwiniętych oznacza, że przez najbliższe dekady utrzyma się wysoki odsetek osób zakażonych H. pylori w starszych grupach wiekowych, co będzie miało istotne konsekwencje dla zapadalności na raka żołądka i inne powikłania związane z tym zakażeniem²⁴.