Diagnostyka przedwczesnego wytrysku – metody i kryteria rozpoznania

Diagnostyka przedwczesnego wytrysku stanowi kluczowy element w procesie leczenia tego powszechnego zaburzenia seksualnego. Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na dokładnym wywiadzie medycznym i seksualnym, który pozwala lekarzowi ocenić charakter i nasilenie problemu¹. Proces diagnostyczny wymaga szczególnej uwagi ze strony specjalisty, ponieważ przedwczesny wytrysk może mieć różnorodne przyczyny i manifestować się w różny sposób u poszczególnych pacjentów.

Kryteria diagnostyczne przedwczesnego wytrysku

Według Diagnostycznego i Statystycznego Podręcznika Zaburzeń Psychicznych (DSM-5), przedwczesny wytrysk definiowany jest jako występowanie wytrysku podczas aktywności seksualnej z partnerem w ciągu około minuty od penetracji dopochwowej, zanim osoba tego sobie życzy². Kluczowe jest, aby objawy utrzymywały się przez co najmniej sześć miesięcy i występowały w 75-100% aktywności seksualnej, powodując klinicznie istotny stres u pacjenta².

Międzynarodowe Towarzystwo Medycyny Seksualnej (ISSM) wyróżnia dwie główne kategorie przedwczesnego wytrysku. Przedwczesny wytrysk wrodzonny charakteryzuje się wytryskiem, który zawsze lub prawie zawsze występuje przed lub w ciągu około minuty od penetracji dopochwowej od pierwszego doświadczenia seksualnego³. Natomiast przedwczesny wytrysk nabytym cechuje się klinicznie istotnym i przykrym skróceniem czasu do wytrysku, często do około trzech minut lub mniej³.

Wywiad medyczny i seksualny

Podstawą diagnostyki przedwczesnego wytrysku jest szczegółowy wywiad medyczny i seksualny⁴. Lekarz powinien zbadać trzy główne osie definiujące przedwczesny wytrysk: krótki czas współżycia, brak kontroli nad momentem orgazmu oraz negatywne konsekwencje interpersonalne⁴. Podczas wywiadu istotne jest określenie, czy problem ma charakter wrodzony czy nabyty, oraz czy występuje w każdej sytuacji, czy tylko w określonych okolicznościach⁵.

Szczególną uwagę należy zwrócić na czas trwania stosunku od penetracji do wytrysku, zwany intravaginalnym czasem opóźnienia wytrysku (IELT). Większość mężczyzn, którzy sami identyfikują się jako mający przedwczesny wytrysk, doświadcza wytrysku w mniej niż dwie minuty⁶. Lekarz powinien także ocenić subiektywne poczucie kontroli pacjenta nad wytryskiem oraz stopień stresu i niepokoju związanego z problemem Zobacz więcej: Szczegółowy wywiad w diagnostyce przedwczesnego wytrysku.

Podczas konsultacji ważne jest również poznanie opinii partnerki pacjenta, jeśli jest to możliwe. Przedwczesny wytrysk wpływa nie tylko na mężczyznę, ale także negatywnie oddziałuje na partnerkę, co może prowadzić do uczuć stresu, frustracji i naruszenia intymności⁷. Wywiad z partnerką pomaga określić jej punkt widzenia na sytuację oraz sposób, w jaki przedwczesny wytrysk wpływa na nią i na parę jako całość.

Badanie fizykalne i dodatkowe testy

Badanie fizykalne stanowi uzupełnienie procesu diagnostycznego, choć często nie wykazuje nieprawidłowości u pacjentów z przedwczesnym wytryskiem⁸. Zaleca się wykonanie pełnego badania brzucha, neurologicznego kończyn dolnych oraz narządów płciowych⁸. Badanie może pomóc w identyfikacji schorzeń podstawowych związanych z przedwczesnym wytryskiem lub innymi dysfunkcjami seksualnymi, szczególnie zaburzeniami erekcji⁹.

W przypadku współistnienia przedwczesnego wytrysku z zaburzeniami erekcji, lekarz może zlecić badania krwi w celu sprawdzenia poziomu hormonów męskich (testosteronu) oraz inne testy¹¹. Badanie poziomu testosteronu (całkowitego i wolnego) oraz prolaktyny może być odpowiednie, jeśli przedwczesny wytrysk obserwuje się w połączeniu z problemami z erekcją³. U mężczyzn po 40. roku życia wysoce zaleca się użycie IPSS (Międzynarodowej Skali Objawów Prostaty), zatwierdzonego kwestionariusza mierzącego obecność i nasilenie objawów moczowych, aby wykluczyć, że przyczyną problemu są dolegliwości urologiczne Zobacz więcej: Badania dodatkowe w diagnostyce przedwczesnego wytrysku.

Narzędzia diagnostyczne i kwestionariusze

W diagnostyce przedwczesnego wytrysku wykorzystuje się zwalidowane narzędzia diagnostyczne, które pomagają w obiektywnej ocenie problemu. Jednym z najczęściej stosowanych jest Narzędzie Diagnostyczne Przedwczesnego Wytrysku (PEDT), które składa się z pięciu pytań oceniających kontrolę, częstość, minimalną stymulację, stres i trudności interpersonalne¹². Łączny wynik 11 punktów sugeruje diagnozę przedwczesnego wytrysku, 9 lub 10 punktów wskazuje na prawdopodobną diagnozę, a 8 punktów oznacza niskie prawdopodobieństwo występowania tego zaburzenia¹³.

Inne przydatne narzędzia obejmują Profil Przedwczesnego Wytrysku (PEP) oraz Arabski Indeks Przedwczesnego Wytrysku (AIPE)¹⁴. Te zwalidowane kwestionariusze służą jako użyteczne narzędzia do oceny przedwczesnego wytrysku zarówno dla lekarzy rodzinnych, jak i specjalistów medycyny seksualnej¹⁵. Należy jednak pamiętać, że nieciągłość między tymi narzędziami może ograniczyć ich zastosowanie w praktyce klinicznej, ponieważ dane zebrane przez każde narzędzie są niejednolite i niekonwertowalne.

Różnicowanie z innymi zaburzeniami

Podczas procesu diagnostycznego istotne jest różnicowanie przedwczesnego wytrysku z innymi stanami, które mogą powodować podobne objawy. Należy wykluczyć znacznie opóźniony orgazm u partnerki, działania niepożądane leków psychotropowych, obecność przedejakulatu oraz zaburzenia erekcji³. Zaburzenia erekcji mogą współistnieć z przedwczesnym wytryskiem, i może być trudno lub niemożliwe ustalenie, który stan rozwinął się pierwszy¹⁶.

Dla wrodzonego przedwczesnego wytrysku odnotowano związki z określonymi zaburzeniami lękowymi¹⁶. W przypadku nabytego przedwczesnego wytrysku stwierdzono związki z odstawieniem leków, chorobami tarczycy i zapaleniem prostaty¹⁶. Badanie mężczyzn z przewlekłym zapaleniem prostaty wykazało, że iloraz szans na przedwczesny wytrysk znacznie wzrastał wraz z nasileniem bólu miednicy.

Znaczenie kompleksowej oceny

Kompleksowa diagnostyka przedwczesnego wytrysku powinna uwzględniać nie tylko aspekty medyczne, ale także psychologiczne i interpersonalne. Ocena psychologiczna pomaga specjalistom ocenić stopień, w jakim czynniki psychiczne wpływają na zdrowie seksualne pacjenta¹⁷. Zrozumienie tych wymiarów jest integralną częścią tworzenia kompleksowego planu leczenia, co dodatkowo podkreśla potrzebę wszechstronnego podejścia do diagnozowania i leczenia przedwczesnego wytrysku.

Dokładna diagnoza przedwczesnego wytrysku to proces kompleksowy, który łączy szczegółowe oceny medyczne, dogłębne dyskusje na temat historii seksualnej i objawów oraz potencjalne testy diagnostyczne¹⁸. Kluczowym celem jest identyfikacja przyczyn podstawowych, czy to fizjologicznych, psychologicznych, czy kombinacji obu, aby opracować skuteczną strategię leczenia. Ta otwarta, dwukierunkowa komunikacja między pacjentami a specjalistami ostatecznie sprzyja dokładniejszej diagnozie, kładąc podwaliny pod spersonalizowany i skuteczny plan leczenia.