Etiologia tendinopatii – przyczyny i czynniki ryzyka

Tendinopatia to schorzenie, które może dotknąć każdego, niezależnie od wieku czy poziomu aktywności fizycznej. Choć przyczyny tego stanu nie są w pełni poznane, badania naukowe wskazują na złożoną etiologię obejmującą zarówno czynniki mechaniczne, jak i biologiczne¹. Zrozumienie przyczyn powstawania tendinopatii jest fundamentalne dla skutecznej prewencji i leczenia tego rozpowszechnionego problemu zdrowotnego.

Przeciążenie ścięgien jako główna przyczyna

Najczęstszą przyczyną tendinopatii jest przewlekłe przeciążenie ścięgien przez powtarzalne ruchy i nadmierną aktywność fizyczną²³. Mechanizm ten polega na tym, że ścięgno jest wielokrotnie narażane na obciążenia przekraczające jego zdolność do regeneracji. W rezultacie dochodzi do powstania mikropęknięć w strukturze kolagenowej ścięgna, które przy braku odpowiedniego czasu na gojenie prowadzą do przewlekłych zmian degeneracyjnych⁴.

Szczególnie narażone na rozwój tendinopatii są osoby wykonujące zawody wymagające powtarzalnych ruchów, takie jak stolarstwo, malarstwo czy praca przy komputerze³. Podobne ryzyko dotyczy sportowców uprawiających dyscypliny wymagające ciągłego powtarzania tych samych wzorców ruchowych, jak tenis, golf czy bieganie⁵. Istotne jest to, że nie tylko intensywne treningi mogą prowadzić do przeciążenia – również osoby nieaktywne fizycznie, które nagle zwiększają swoją aktywność, są narażone na rozwój tendinopatii².

Wpływ wieku na rozwój tendinopatii

Wiek stanowi jeden z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju tendinopatii. Z upływem lat ścięgna tracą swoją elastyczność i stają się mniej odporne na obciążenia mechaniczne⁶⁷. Proces starzenia się ścięgien charakteryzuje się zmianami w strukturze kolagenu, zmniejszeniem przepływu krwi oraz osłabieniem zdolności regeneracyjnych tkanek⁸.

Badania wskazują, że tendinopatia występuje częściej u osób po 40. roku życia, przy czym ryzyko wzrasta wraz z wiekiem⁷⁹. U starszych osób nawet niewielkie obciążenia mogą prowadzić do uszkodzeń ścięgien, które wcześniej były dobrze tolerowane. Dodatkowo, proces gojenia u osób starszych przebiega wolniej, co zwiększa ryzyko przejścia ostrego zapalenia ścięgien w przewlekłą postać tendinopatii Zobacz więcej: Mechanizmy powstawania tendinopatii na poziomie komórkowym.

Czynniki systemowe i choroby współistniejące

Szereg schorzeń systemowych może predysponować do rozwoju tendinopatii poprzez wpływ na strukturę i funkcjonowanie ścięgien. Szczególnie istotną rolę odgrywa cukrzyca, która prowadzi do zaburzeń metabolizmu kolagenu i pogorszenia ukrwienia tkanek⁶¹⁰. U osób z cukrzycą obserwuje się zwiększoną sztywność ścięgien oraz skłonność do powstawania pęknięć.

Inne choroby autoimmunologiczne, takie jak reumatoidalne zapalenie stawów, twardzina układowa czy dna moczanowa, również zwiększają ryzyko rozwoju tendinopatii⁹¹¹. Mechanizm tego zjawiska wiąże się z przewlekłym stanem zapalnym w organizmie oraz zaburzeniami w procesach naprawczych tkanek.

Otyłość stanowi kolejny istotny czynnik ryzyka, szczególnie w przypadku ścięgien kończyn dolnych. Nadmierna masa ciała zwiększa obciążenie mechaniczne ścięgien oraz może wpływać na zaburzenia metaboliczne sprzyjające rozwojowi tendinopatii⁸¹¹.

Rola leków w etiologii tendinopatii

Niektóre grupy leków mogą znacząco zwiększać ryzyko rozwoju tendinopatii. Szczególnie dobrze udokumentowane jest działanie antybiotyków z grupy fluorochinolonów, takich jak ciprofloksacyna czy lewofloksacyna⁶¹². Leki te mogą prowadzić do osłabienia struktury ścięgien, a w skrajnych przypadkach nawet do ich pęknięcia. Ryzyko jest szczególnie wysokie przy jednoczesnym stosowaniu kortykosteroidów¹².

Inne leki zwiększające ryzyko tendinopatii to statyny (leki obniżające cholesterol), kortykosteroidy oraz inhibitory aromatazy stosowane w leczeniu nowotworów¹⁰¹³. Mechanizmy działania tych leków na ścięgna nie są w pełni poznane, ale prawdopodobnie wiążą się z zaburzeniami syntezy kolagenu i procesów naprawczych.

Czynniki biomechaniczne i anatomiczne

Nieprawidłowa biomechanika ruchu stanowi istotną przyczynę rozwoju tendinopatii. Błędna technika wykonywania ćwiczeń, niewłaściwa postawa ciała czy zaburzenia w chodzeniu mogą prowadzić do nierównomiernego obciążenia ścięgien³¹⁴. Szczególnie narażone są osoby z dysbalansamimięśniowymi, które kompensują słabość jednych grup mięśniowych nadmiernym obciążeniem innych struktur.

Anatomiczne nieprawidłowości, takie jak różnice w długości kończyn, płaskostopie czy wady postawy, mogą predysponować do rozwoju tendinopatii poprzez zmianę rozkładu sił działających na ścięgna¹⁵¹⁶. Również ostrogi kostne czy inne zmiany strukturalne w obrębie stawów mogą prowadzić do mechanicznego drażnienia ścięgien Zobacz więcej: Czynniki ryzyka i predyspozycje do rozwoju tendinopatii.

Czynniki środowiskowe i stylu życia

Szereg czynników związanych ze stylem życia może wpływać na ryzyko rozwoju tendinopatii. Palenie tytoniu znacząco pogarsza ukrwienie tkanek i spowalnia procesy gojenia, co zwiększa podatność ścięgien na uszkodzenia¹⁷. Nikotyna zaburza dostarczanie tlenu i składników odżywczych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania ścięgien.

Stres psychiczny również może odgrywać rolę w etiologii tendinopatii poprzez wpływ na poziom hormonów stresowych, takich jak adrenalina, które mogą wpływać na zdrowie stawów i ścięgien¹⁸. Dodatkowo, przewlekły stres może prowadzić do napięcia mięśniowego i nieprawidłowych wzorców ruchowych.

Czynniki hormonalne, szczególnie u kobiet w okresie menopauzy i ciąży, mogą wpływać na elastyczność i wytrzymałość ścięgien⁸¹⁷. Zmiany hormonalne mogą prowadzić do rozluźnienia struktur łącznotkankowych, co zwiększa ryzyko uszkodzeń.

Predyspozycje genetyczne

Coraz więcej badań wskazuje na istotną rolę czynników genetycznych w rozwoju tendinopatii. Obserwacje kliniczne pokazują, że schorzenie to często występuje rodzinnie, co sugeruje istnienie genetycznej predyspozycji¹¹⁹. Choć nie zidentyfikowano jeszcze konkretnego genu odpowiedzialnego za tendinopatię, prawdopodobnie jest to schorzenie poligeniczne, w którym interakcja wielu genów wpływa na podatność na rozwój choroby.

Czynniki genetyczne mogą wpływać na strukturę kolagenu, zdolność regeneracyjną tkanek, reakcję na stres mechaniczny oraz inne aspekty funkcjonowania ścięgien. Zrozumienie tych mechanizmów może w przyszłości umożliwić opracowanie bardziej spersonalizowanych strategii prewencji i leczenia tendinopatii.