Epidemiologia syncytialnego wirusa oddechowego – częstość występowania

Syncytialny wirus oddechowy (RSV) należy do najważniejszych patogenów układu oddechowego na całym świecie, stanowiąc szczególne zagrożenie dla niemowląt, małych dzieci oraz osób starszych. Epidemiologia tego wirusa charakteryzuje się wyraźnymi wzorcami sezonowymi i różnicami geograficznymi, które mają kluczowe znaczenie dla planowania strategii prewencyjnych i terapeutycznych¹.

Globalny zasięg występowania RSV

Na skalę światową RSV stanowi jedną z najczęstszych przyczyn ostrych infekcji dolnych dróg oddechowych u dzieci. Każdego roku wirus ten powoduje ponad 3,6 miliona hospitalizacji i około 100 tysięcy zgonów dzieci poniżej 5. roku życia¹. Szczególnie niepokojący jest fakt, że 97% zgonów pediatrycznych z powodu RSV występuje w krajach o niskich i średnich dochodach, gdzie dostęp do odpowiedniej opieki medycznej jest ograniczony¹.

Niemal wszystkie dzieci zakaża się RSV do ukończenia drugiego roku życia, przy czym połowa z nich doświadczy dwukrotnej infekcji w tym okresie². Ta powszechność występowania czyni z RSV istotny problem zdrowia publicznego wymagający szczególnej uwagi ze strony systemów opieki zdrowotnej na całym świecie³.

Epidemiologia RSV w Stanach Zjednoczonych

W Stanach Zjednoczonych RSV wywiera znaczący wpływ na system opieki zdrowotnej. Każdego roku prowadzi do około 2,1 miliona wizyt ambulatoryjnych u dzieci poniżej 5. roku życia oraz 58-80 tysięcy hospitalizacji w tej grupie wiekowej⁴. Równocześnie u dorosłych powyżej 60. roku życia RSV powoduje 100-150 tysięcy hospitalizacji rocznie⁴⁵.

RSV jest wirusem sezonowym, którego aktywność w większości regionów Stanów Zjednoczonych rozpoczyna się jesienią, osiąga szczyt zimą i kończy wiosną. Początek sezonu RSV waha się od połowy września do połowy listopada, szczyt przypada między końcem grudnia a połową lutego, a koniec sezonu następuje między połową kwietnia a połową maja⁴. Wyjątek stanowi Floryda, gdzie sezon RSV rozpoczyna się wcześniej i trwa dłużej niż w pozostałych regionach kraju⁶.

Wpływ pandemii COVID-19 na epidemiologię RSV

Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na wzorce epidemiologiczne RSV na całym świecie. W 2020 roku wiele krajów odnotowało brak cyrkulacji RSV w tradycyjnym sezonie epidemiologicznym ze względu na wprowadzone środki niemedyczne, takie jak dystans społeczny, noszenie masek i promocja mycia rąk⁷.

Po początkowym zmniejszeniu cyrkulacji RSV, w miarę łagodzenia restrykcji pandemicznych, obserwowano pozasezonowe wzrosty zachorowań. Ten nowy trend epidemiczny dotyczył nie tylko dzieci – w drugiej połowie 2021 roku odnotowano międzysezonowy wzrost przypadków RSV również u młodych dorosłych, podczas gdy u starszych dorosłych wzrost obserwowano nieco później⁷.

W Stanach Zjednoczonych sezon 2021-22 rozpoczął się 21 tygodni wcześniej (w maju), osiągnął szczyt w lipcu i trwał 33 tygodnie do stycznia 2022 roku. Sezon 2022-23 rozpoczął się w czerwcu, osiągnął szczyt w listopadzie i był wyższy (19%) niż w sezonach przedpandemicznych⁸. Sezon 2023-2024 powrócił do wzorców czasowych typowych sprzed pandemii COVID-19⁹.

Grupy wysokiego ryzyka i czynniki demograficzne Zobacz więcej: Grupy wysokiego ryzyka w infekcji syncytialnym wirusem oddechowym

Najwyższe ryzyko ciężkiego przebiegu infekcji RSV występuje u niemowląt poniżej 6 miesięcy życia, osób powyżej 65. roku życia oraz osób z osłabioną odpornością lub współistniejącymi schorzeniami¹⁰. Szczególnie narażone są dzieci urodzone przedwcześnie, u których wskaźniki hospitalizacji mogą być nawet 8-krotnie wyższe niż w populacji ogólnej¹¹.

Chłopcy są około dwukrotnie częściej hospitalizowani z powodu RSV niż dziewczynki, podczas gdy łagodniejsze formy choroby dotykają równie często oba płcie¹². Wszystkie rasy wydają się być podatne na RSV, wykazując podobne wzorce chorobowe¹².

Regionalne różnice w epidemiologii RSV

W klimacie umiarkowanym RSV powoduje epidemie sezonowe, które zwykle występują późną jesienią i zimą, ze średnim czasem trwania podwyższonej cyrkulacji wirusa wynoszącym pięć miesięcy¹³. W półkuli północnej wirus zwykle rozprzestrzenia się między listopadem a marcem, z szczytami w styczniu i lutym, podczas gdy na półkuli południowej sezon RSV przypada zazwyczaj między czerwcem a wrześniem².

W klimacie tropikalnym i subtropikalnym wzorce sezonowe są mniej wyraźne, a epidemie zwykle związane są z porą deszczową. Szczyty epidemiczne nie są tak ostre jak w klimacie umiarkowanym, a w niektórych regionach RSV może być izolowany nawet przez osiem miesięcy w roku¹⁴.

Systemy nadzoru epidemiologicznego Zobacz więcej: Systemy nadzoru epidemiologicznego syncytialnego wirusa oddechowego

Monitorowanie epidemiologii RSV odbywa się poprzez różnorodne systemy nadzoru na całym świecie. W Stanach Zjednoczonych CDC utrzymuje kilka systemów monitorujących choroby układu oddechowego, w tym RSV. Krajowy System Nadzoru Wirusów Oddechowych i Jelitowych (NREVSS) to system oparty na laboratoriach, który monitoruje sezony i wzorce cyrkulacji RSV oraz innych wirusów¹⁵.

WHO w 2015 roku uruchomiła globalny projekt nadzoru RSV wykorzystując istniejącą platformę WHO Global Influenza Surveillance and Response System (GISRS). Projekt ten ma na celu zwiększenie rozpoznawalności RSV wśród niemowląt i małych dzieci, skupiając się na ciężkich chorobach wymagających hospitalizacji¹³.

Aktualne trendy i perspektywy przyszłości

Rzeczywiste obciążenie RSV w populacji może być nadal niedoszacowane z powodu czynników takich jak niska świadomość, nieoptymalna czułość diagnostyczna u dorosłych, brak solidnych systemów nadzoru RSV oraz rzadkie stosowanie testów diagnostycznych¹⁶. Obecne szacunki wskazują, że roczna częstość ataków RSV w populacji ogólnej dorosłych wynosi od 1 do 7%, zwiększając się do około 4-10% wśród osób starszych i grup wysokiego ryzyka¹⁶.

Pandemia COVID-19 dostarczyła unikalnej okazji do lepszego poznania transmisji RSV i innych wirusów oddechowych oraz projektowania przyszłych strategii prewencyjnych. Monitorowanie sezonowości RSV jest niezbędne dla pediatrycznej opieki zdrowotnej w celu planowania odpowiedniego czasu strategii prewencyjnych¹⁷.