Małopłytkowość immunologiczna (ITP) – epidemiologia i częstość występowania

Małopłytkowość immunologiczna (ITP), znana także jako samoistna plamica małopłytkowa, stanowi jedno z częstszych schorzeń hematologicznych charakteryzujących się obniżoną liczbą płytek krwi. Dane epidemiologiczne dotyczące tej choroby różnią się w zależności od regionu geograficznego, wieku pacjentów oraz metodologii badań¹².

Częstość występowania ITP na świecie

Zgodnie z danymi z różnych krajów europejskich i amerykańskich, roczna częstość występowania małopłytkowości immunologicznej wynosi od 1,6 do 3,9 przypadków na 100 000 osób²³. Niektóre źródła podają nieco wyższe wartości, szacując częstość na około 5 przypadków na 100 000 dzieci i 2 przypadki na 100 000 dorosłych rocznie³. Warto podkreślić, że dane te prawdopodobnie nie odzwierciedlają rzeczywistej skali problemu, ponieważ opierają się głównie na przypadkach objawowych, które wymagały hospitalizacji¹.

W badaniu populacyjnym przeprowadzonym w Algierii odnotowano częstość występowania ITP na poziomie 0,85 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie, przy prevalencji wynoszącej 5,65 na 100 000 populacji⁴. Z kolei francuskie badania wskazują na częstość 2,9 przypadków na 100 000 osób rocznie³⁵.

Różnice między populacją dziecięcą a dorosłą

Epidemiologia małopłytkowości immunologicznej wykazuje istotne różnice w zależności od wieku pacjentów. U dzieci roczna częstość występowania szacowana jest na 1-6,4 przypadków na 100 000¹⁶, podczas gdy u dorosłych wynosi 1-6 przypadków na 100 000 osób rocznie⁷. Szczyt zachorowań u dzieci przypada na wiek 2-5 lat oraz okres dojrzewania¹⁸.

Charakterystyczne dla pediatrycznej postaci ITP jest jej ostry przebieg, często poprzedzony infekcją wirusową. Większość dzieci – około 70-80% – doświadcza samoistnego wyleczenia w ciągu 3-6 miesięcy bez konieczności stosowania leczenia¹⁹. Jedynie około 25% dzieci w Stanach Zjednoczonych rozwija postać przewlekłą lub uporczywą choroby¹⁰.

U dorosłych sytuacja przedstawia się odmiennie – ITP ma zazwyczaj charakter przewlekły, a czynnik wywołujący pozostaje często nieznany¹⁰. Prevalencja u dorosłych wynosi około 12 przypadków na 100 000 osób, co jest wyższe niż częstość występowania ze względu na przewlekły charakter choroby w tej grupie wiekowej¹⁰. Szczyt zachorowań u dorosłych występuje około 60. roku życia, przy czym częstość wzrasta wraz z wiekiem⁸¹⁰.

Rozkład według płci i wieku

Małopłytkowość immunologiczna wykazuje charakterystyczny rozkład według płci, który zmienia się wraz z wiekiem pacjentów Zobacz więcej: Rozkład płciowy i wiekowy małopłytkowości immunologicznej. U dzieci w okresie niemowlęcym i wczesnym dzieciństwie choroba częściej dotyka chłopców niż dziewczęta¹⁸. Sytuacja odwraca się w okresie dojrzewania i u młodych dorosłych (18-45 lat), gdzie przeważają kobiety¹.

Przewaga kobiet w grupie dorosłych jest szczególnie wyraźna i wiąże się z działaniem estrogenów, które mogą promować reakcje autoimmunologiczne¹. W badaniu brazylijskim odnotowano stosunek kobiet do mężczyzn na poziomie 4,7:1 wśród dorosłych pacjentów¹¹. Po 60. roku życia różnice między płciami stają się mniej wyraźne¹⁰.

Różnice regionalne i etniczne

Dane epidemiologiczne wskazują na istotne różnice w częstości występowania ITP w zależności od regionu geograficznego i pochodzenia etnicznego pacjentów Zobacz więcej: Różnice regionalne i etniczne w epidemiologii ITP. Badania przeprowadzone w różnych krajach pokazują zmienność w częstości występowania – od 0,85/100 000 w Algierii⁴ do nawet 6,1/100 000 w niektórych regionach Stanów Zjednoczonych¹².

Interesujące obserwacje poczyniono w badaniu brazylijskim, gdzie profil demograficzny pacjentów z ITP wykazywał podobieństwa do populacji francuskiej, szczególnie w zakresie przewagi płci żeńskiej i rozkładu wiekowego. Autorzy sugerują, że podobieństwa te mogą być związane z dziedzictwem genetycznym, biorąc pod uwagę 56,8% udział europejskiego pochodzenia w puli genetycznej populacji regionu Ceará oraz historyczne powiązania z imigrantami z południowej Europy¹³.

Sezonowość i czynniki środowiskowe

Badania epidemiologiczne wykazują sezonową zmienność w częstości występowania ITP, szczególnie u dzieci. Wzrost liczby przypadków obserwuje się wiosną i wczesnym latem, kiedy częstsze są infekcje wirusowe⁷¹⁰. Francuskie badania potwierdziły sezonową zmienność z szczytem zachorowań zimą i najniższą częstością latem³. Obserwacje te wspierają hipotezę o roli infekcji wirusowych jako czynnika wyzwalającego rozwój ITP.

Prognozy epidemiologiczne

Wraz ze wzrostem częstości występowania chorób autoimmunologicznych w populacji ogólnej obserwuje się również tendencję wzrostową w przypadku ITP. Według danych z różnych krajów, liczba diagnozowanych przypadków małopłytkowości immunologicznej systematycznie wzrasta, co może być związane zarówno z lepszą diagnostyką, jak i rzeczywistym wzrostem zachorowalności¹⁴. Prognozy wskazują na dalszy wzrost liczby przypadków w nadchodzących latach, co będzie miało istotne implikacje dla systemów opieki zdrowotnej i planowania kosztów leczenia.