Rozpoznanie pęknięcia śledziony - metody diagnostyczne i obrazowanie

Pęknięta śledziona to nagły stan medyczny wymagający natychmiastowej diagnostyki i interwencji1. Szybkie i precyzyjne rozpoznanie tego schorzenia ma kluczowe znaczenie dla przeżycia pacjenta, ponieważ może prowadzić do zagrażającego życiu krwawienia wewnętrznego2. Proces diagnostyczny musi być dostosowany do stanu hemodynamicznego pacjenta oraz okoliczności wystąpienia objawów.

Ocena kliniczna i badanie fizykalne

Pierwszy etap diagnostyki pękniętej śledziony rozpoczyna się od szczegółowego wywiadu medycznego i badania fizykalnego. Lekarz dokładnie pyta o okoliczności wystąpienia objawów, zwłaszcza o ewentualne urazy brzucha lub lewej strony klatki piersiowej3. Szczególną uwagę zwraca się na ból w lewym nadbrzuszu oraz możliwe występowanie bólu promieniującego do lewego barku, znanego jako objaw Kehra.

Podczas badania fizykalnego lekarz ocenia wielkość śledziony przez palpację brzucha, sprawdzając czy jest ona powiększona i bolesna4. Brzuch może być twardy i wydęty z powodu nagromadzenia krwi w jamie brzusznej5. Jeśli doszło do znacznej utraty krwi ze śledziony, pacjent może mieć niskie ciśnienie krwi i przyspieszoną częstość akcji serca. Nagłe obniżenie ciśnienia krwi u osoby z podejrzeniem urazu śledziony, szczególnie u młodego człowieka, jest oznaką szczególnie ciężkiego stanu wymagającego natychmiastowej operacji5.

Ważne: Uszkodzenie śledziony może nie zawsze być klinicznie oczywiste, a samoistne pęknięcie śledziony lub patologiczne pęknięcie może wystąpić po nieznacznym urazie lub niewielkich zdarzeniach6. Dlatego należy zachować wysoką czujność diagnostyczną nawet przy pozornie drobnych objawach.

Metody obrazowania w diagnostyce

Badania obrazowe stanowią podstawę diagnostyki pękniętej śledziony i pozwalają na potwierdzenie rozpoznania oraz ocenę stopnia uszkodzenia. Wybór odpowiedniej metody obrazowania zależy przede wszystkim od stanu hemodynamicznego pacjenta i dostępności sprzętu diagnostycznego Zobacz więcej: Metody obrazowania w diagnostyce pękniętej śledziony.

Tomografia komputerowa (TK) brzucha z kontrastem jest obecnie złotym standardem w diagnostyce uszkodzeń śledziony u pacjentów stabilnych hemodynamicznie7. Badanie to dostarcza szczegółowych informacji o stopniu uszkodzenia śledziony oraz ocenie innych narządów jamy brzusznej. TK może wykryć nawet niewielkie ilości krwi w jamie brzusznej – około 100 centymetrów sześciennych, co odpowiada mniej więcej jednej trzeciej puszki napoju8.

Ultrasonografia, szczególnie w technice FAST (Focused Assessment with Sonography for Trauma), jest przydatnym narzędziem diagnostycznym, zwłaszcza u pacjentów niestabilnych hemodynamicznie9. Badanie to pozwala na szybkie wykrycie obecności płynu w jamie otrzewnowej, co może wskazywać na uszkodzenie narządów miąższowych, w tym śledziony. Ultrasonografia może być bardzo pomocna i wysoce dokładna w diagnozie znaczących uszkodzeń śledziony, ale ma ograniczenia w wykrywaniu aktywnego krwawienia, tętniaków rzekonych czy we wczesnej ocenie, gdy utrata krwi jest minimalna6.

Badania laboratoryjne

Badania laboratoryjne stanowią ważny element diagnostyki, choć ich wyniki mają zazwyczaj charakter uzupełniający Zobacz więcej: Badania laboratoryjne w diagnostyce pękniętej śledziony. Morfologia krwi lub poziom hemoglobiny rzadko są pomocne w początkowej diagnostyce podejrzewanego uszkodzenia śledziony9. Badania te są jednak przydatne w dostarczaniu wartości wyjściowych i, gdy wykonywane są seryjnie, w diagnozowaniu trwającej utraty krwi lub hemodylucji spowodowanej resuscytacją płynową.

Badania krwi oceniają takie czynniki jak liczba płytek krwi i zdolność krzepnięcia krwi4. W przypadku niektórych rodzajów guzów śledziony często występują niskie płytki krwi i inne czynniki niezbędne do krzepnięcia, dlatego wykonuje się testy koagulacyjne w celu określenia, czy pacjent jest narażony na ryzyko poważnych problemów krwotocznych10.

Uwaga: Jeśli pacjent jest stabilny i nie wymaga operacji w trybie nagłym, badania laboratoryjne takie jak morfologia krwi lub poziom hemoglobiny mogą być wykonywane w regularnych odstępach czasu w celu kontroli utraty krwi11. Pozwala to na monitorowanie stanu pacjenta i podejmowanie decyzji o dalszym postępowaniu.

Klasyfikacja stopnia uszkodzenia

Uszkodzenia śledziony są klasyfikowane według standardów opublikowanych przez Komisję Skalowania Uszkodzeń Narządów Amerykańskiego Stowarzyszenia Chirurgii Urazowej (AAST)12. Kategorie obejmują zakres od stopnia I (niewielkie) do stopnia V (znaczne) i korelują z potrzebą laparotomii. Ta klasyfikacja opiera się na wynikach tomografii komputerowej i pomaga lekarzom w podejmowaniu decyzji o odpowiednim postępowaniu terapeutycznym.

Uszkodzenie śledziony potwierdza się za pomocą TK u pacjentów stabilnych oraz za pomocą ultrasonografii wykonanej przy łóżku pacjenta lub laparotomii zwiadowczej u pacjentów niestabilnych13. Stopień uszkodzenia ma kluczowe znaczenie dla wyboru metody leczenia – od obserwacji po interwencję chirurgiczną.

Wczesne rozpoznanie i znaczenie czasu

Wczesne rozpoznanie pękniętej śledziony ma kluczowe znaczenie, niezależnie od tego, czy leczenie będzie wymagało operacji czy nie8. Opóźnienie w diagnostyce i leczeniu może prowadzić do poważniejszych powikłań lub śmierci14. Śmiertelność w tym stanie jest zasadniczo związana z opóźnieniami w diagnostyce i leczeniu, a także z ryzykiem związanym ze stanem ogólnym pacjenta i ciężkością podstawowej patologii15.

Spontaniczne pęknięcie śledziony jest rzadkie, ale zagrażające życiu16. Czułość ultrasonografii i tomografii komputerowej z kontrastem w diagnostyce atraumatycznego pęknięcia śledziony wynosi odpowiednio 57,1% i 85,7%16. Te dane podkreślają znaczenie wyboru odpowiedniej metody diagnostycznej w zależności od sytuacji klinicznej.

Postępowanie w sytuacjach nagłych

W sytuacjach nagłych zespół medyczny może zastosować ultrasonografię lub pobrać próbkę płynu z żołądka za pomocą igły4. Jeśli próbka ujawni krew w żołądku, pacjent może zostać skierowany na operację w trybie nagłym. Jeśli rozpoznanie nie jest jasne, lekarz może zalecić tomografię komputerową żołądka, ewentualnie z barwnikiem kontrastowym, lub inne badanie obrazowe w celu poszukiwania innych możliwych przyczyn objawów.

Pacjenci mogą mieć okresowe kontrolne badania TK w celu sprawdzenia, czy śledziona się zagoiła lub czy potrzebna jest operacja4. To systematyczne monitorowanie pozwala na dostosowanie strategii leczenia do aktualnego stanu pacjenta i ewolucji procesu chorobowego.

Pytania i odpowiedzi

Jakie badanie jest najlepsze do rozpoznania pękniętej śledziony?

Tomografia komputerowa (TK) brzucha z kontrastem jest złotym standardem diagnostyki u pacjentów stabilnych hemodynamicznie. U pacjentów niestabilnych stosuje się ultrasonografię FAST.

Czy można wykryć pękniętą śledzionę przez badanie fizykalne?

Badanie fizykalne może wskazywać na pęknięcie śledziony poprzez palpację bolesnej i powiększonej śledziony oraz ocenę objawów krwotoku wewnętrznego, ale wymaga potwierdzenia badaniami obrazowymi.

Jak szybko trzeba postawić diagnozę pękniętej śledziony?

Diagnoza powinna być postawiona jak najszybciej, ponieważ pęknięta śledziona to stan zagrażający życiu. Opóźnienie może prowadzić do poważniejszych powikłań lub śmierci.

Czy badania krwi mogą pomóc w diagnostyce pękniętej śledziony?

Morfologia krwi rzadko jest pomocna w początkowej diagnostyce, ale przydaje się do monitorowania utraty krwi i oceny zdolności krzepnięcia. Badania wykonywane seryjnie pomagają śledzić stan pacjenta.

Co to jest klasyfikacja AAST w przypadku uszkodzeń śledziony?

To system klasyfikacji uszkodzeń śledziony od stopnia I (niewielkie) do V (znaczne), oparty na wynikach TK, który pomaga lekarzom w podejmowaniu decyzji o metodzie leczenia.

REKLAMA