Objawy ospy wietrznej – jak rozpoznać chorobę u dzieci i dorosłych

Ospa wietrzna to wysoce zakaźna choroba wirusowa, która objawia się charakterystyczną kombinacją symptomów ogólnoustrojowych i zmian skórnych¹. Choroba wywołana przez wirus ospy wietrznej-półpaśca (varicella-zoster virus) przebiega w charakterystyczny sposób, przechodzi przez kilka faz rozwoju i może różnić się pod względem nasilenia w zależności od wieku pacjenta.

Fazy rozwoju choroby i pierwsze objawy

Ospa wietrzna rozwija się stopniowo, a jej objawy pojawiają się zwykle w okresie od 10 do 21 dni po kontakcie z zakażoną osobą²³. Choroba rozpoczyna się fazą wstępną, w której mogą wystąpić objawy przypominające przeziębienie lub grypę.

W początkowej fazie choroby dzieci mogą odczuwać łagodne objawy, podczas gdy u nastolatków i dorosłych objawy prodromalne bywają bardziej nasilone⁵. Mogą to być bóle mięśni, nudności, zmniejszony apetyt i ból głowy, po których następuje wysypka i owrzodzenia w jamie ustnej.

Charakterystyczna wysypka ospy wietrznej

Głównym i najbardziej charakterystycznym objawem ospy wietrznej jest swędząca wysypka skórna, która przechodzi przez kilka charakterystycznych stadiów rozwoju⁶. Zmiany skórne pojawiają się zazwyczaj 1-2 dni po pierwszych objawach ogólnych i stanowią klasyczny obraz tej choroby.

Wysypka rozwija się w trzech następujących po sobie fazach⁷:

• Faza pierwsza: Małe czerwone guzki podobne do pryszczy lub ukąszeń owadów
• Faza druga: Pęcherzyki wypełnione płynem o cienkich ściankach
• Faza trzecia: Otwarte ranki, które ostatecznie pokrywają się strupami

Charakterystyczną cechą ospy wietrznej jest to, że wszystkie trzy stadia zmian występują jednocześnie na ciele chorego². Nowe wysypy pojawiają się przez kolejne 4-5 dni, dlatego na skórze można obserwować jednocześnie świeże czerwone plamy, pęcherzyki oraz strupy w różnych fazach gojenia.

Rozmieszczenie i charakterystyka zmian skórnych

Wysypka ospy wietrznej ma charakterystyczne rozmieszczenie na ciele. Zwykle zaczyna się na twarzy, klatce piersiowej i plecach, a następnie rozprzestrzenia się na pozostałe części ciała²⁸. Zmiany mogą pojawić się także w miejscach szczególnie wrażliwych, takich jak skóra głowy, jama ustna, powieki czy narządy płciowe Zobacz więcej: Wysypka ospy wietrznej - charakterystyka i lokalizacja zmian skórnych.

Liczba pęcherzyków może się znacznie różnić między pacjentami – od zaledwie kilku do nawet 500 zmian na całym ciele⁸. Większość dzieci rozwija od 400 do 500 charakterystycznych zmian skórnych⁷. Pęcherzyki są zwykle okrągłe, mają średnicę około 5-10 milimetrów i są otoczone czerwoną obwódką⁹.

Różnice w objawach między dziećmi a dorosłymi

Objawy ospy wietrznej mogą znacząco różnić się w zależności od wieku pacjenta. U dzieci choroba zazwyczaj przebiega łagodniej, podczas gdy u dorosłych może być bardziej nasilona i wiązać się z większym ryzykiem powikłań¹¹¹².

U dzieci ospa wietrzna często rozpoczyna się bezpośrednio od wysypki, bez wyraźnych objawów prodromalnych⁵. Gorączka jest zwykle łagodna, a ogólny stan dziecka może być tylko nieznacznie pogorszony. Dzieci mogą odczuwać zmęczenie i drażliwość, ale objawy ogólne są zazwyczaj dobrze tolerowane.

U dorosłych objawy prodromalne są bardziej nasilone i mogą trwać dłużej⁴. Dorośli częściej doświadczają wysokiej gorączki, silnych bólów głowy, bólów mięśniowych i znacznego osłabienia. Wysypka może być bardziej rozprzestrzeniona, a ryzyko powikłań, szczególnie zapalenia płuc, jest wyższe Zobacz więcej: Objawy ospy wietrznej u dorosłych - cięższy przebieg i powikłania.

Czas trwania objawów i zakaźność

Ospa wietrzna trwa zazwyczaj od 4 do 7 dni, choć pełne wygojenie wszystkich zmian może potrwać do 2-3 tygodni¹¹³. Nowe pęcherzyki pojawiają się przez pierwsze 4-5 dni choroby, a następnie stopniowo wysychają i pokrywają się strupami.

Pacjent pozostaje zakaźny od 1-2 dni przed pojawieniem się wysypki aż do momentu, gdy wszystkie pęcherzyki pokryją się strupami¹⁴. Zwykle zajmuje to około tygodnia od pojawienia się pierwszych zmian skórnych. W tym okresie chory powinien pozostać w izolacji domowej, aby nie zarażać innych osób.

Łagodne formy choroby u osób szczepionych

Osoby, które zostały zaszczepione przeciwko ospie wietrznej, mogą nadal zachorować, ale choroba przebiega u nich znacznie łagodniej¹. U zaszczepionych pacjentów wysypka może być mniej nasilona, z mniejszą liczbą pęcherzyków lub tylko z czerwonymi plamami bez tworzenia się pęcherzyków. Gorączka może być łagodna lub w ogóle nie występować.

Taka łagodna forma choroby nadal jest zakaźna, ale okres zakaźności kończy się, gdy plamy wyblakną i przez 24 godziny nie pojawiają się nowe zmiany¹⁵. To pokazuje skuteczność szczepienia w zmniejszaniu nasilenia objawów, nawet jeśli nie zapobiega całkowicie zakażeniu.

Kiedy zwrócić się o pomoc medyczną

Chociaż ospa wietrzna zazwyczaj przebiega łagodnie, istnieją sytuacje, w których konieczna jest konsultacja lekarska. Niepokojące objawy to wysoka gorączka powyżej 38,9°C trwająca dłużej niż 4 dni, duszność, kaszel, ból w klatce piersiowej czy oznaki odwodnienia¹⁶.

Szczególnej uwagi wymagają oznaki wtórnego zakażenia bakteryjnego zmian skórnych, takie jak nasilające się zaczerwienienie wokół pęcherzyków, ropna wydzielina czy zwiększona bolesność¹⁷. U dorosłych, kobiet w ciąży oraz osób z obniżoną odpornością ryzyko powikłań jest wyższe i wymaga szczególnego nadzoru medycznego.