Przyczyny mięsaka nabłonkopodobnego – co powoduje rozwój choroby

Mięsak nabłonkopodobny jest rzadkim nowotworem tkanek miękkich, którego dokładne przyczyny pozostają nieznane¹². Pomimo intensywnych badań naukowcy nie zidentyfikowali jednoznacznego czynnika wywołującego tę chorobę. Większość przypadków rozwija się spontanicznie, bez widocznych przyczyn zewnętrznych³.

Zrozumienie mechanizmów prowadzących do powstania mięsaka nabłonkopodobnego jest kluczowe dla lepszego poznania tej choroby i opracowania skutecznych metod leczenia. Chociaż nie można wskazać jednej konkretnej przyczyny, badacze zidentyfikowali kilka czynników, które mogą zwiększać ryzyko rozwoju tego nowotworu.

Główny mechanizm molekularny – mutacje genu SMARCB1

Najważniejszym odkryciem w badaniach nad etiologią mięsaka nabłonkopodobnego jest identyfikacja mutacji genu SMARCB1 (znanego również jako INI-1)⁴. Ten gen odgrywa kluczową rolę w kontroli wzrostu komórek, a jego nieprawidłowe funkcjonowanie występuje u około 90% pacjentów z tym nowotworem⁵⁶.

Białko INI-1 kodowane przez gen SMARCB1 jest elementem kompleksu remodelującego chromatynę, który jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania komórek⁷. Utrata funkcji tego białka prowadzi do zaburzeń w regulacji genów odpowiedzialnych za różnicowanie komórek i kontrolę ich wzrostu⁸.

Inaktywacja genu SMARCB1 skutkuje nadmierną aktywacją kompleksu PRC2, co prowadzi do metylacji histonów, promocji proliferacji komórek i wyciszania genów odpowiedzialnych za różnicowanie⁸. Ten złożony mechanizm molekularny wyjaśnia, dlaczego komórki nowotworowe tracą zdolność do normalnego dojrzewania i kontrolowanego wzrostu Zobacz więcej: Mechanizmy molekularne mięsaka nabłonkopodobnego na poziomie komórki.

Czynniki ryzyka rozwoju choroby

Chociaż większość przypadków mięsaka nabłonkopodobnego rozwija się bez określonych przyczyn, zidentyfikowano kilka czynników, które mogą nieznacznie zwiększać ryzyko zachorowania. Najważniejszym z nich jest wcześniejsza radioterapia stosowana w leczeniu innych nowotworów⁴⁹.

Pacjenci, którzy przeszli radioterapię z powodu innych nowotworów, mają nieco podwyższone ryzyko rozwoju mięsaka nabłonkopodobnego. Dotyczy to szczególnie osób, które otrzymywały wysokie dawki promieniowania jonizującego¹⁰. Ryzyko to pozostaje jednak bardzo niskie – mniej niż 1 na 100 pacjentów poddanych radioterapii rozwinie w przyszłości mięsaka¹¹.

Kolejnym czynnikiem ryzyka jest ekspozycja na określone substancje chemiczne. Badania wskazują, że długotrwały kontakt z herbicydami, dioksynami lub arsenem może zwiększać prawdopodobieństwo rozwoju nowotworów tkanek miękkich⁹¹². Szczególnie wymieniane są polichlorofenole i 2,3,7,8-tetrachlorodibenzo-para-dioksyna jako związki o ograniczonych dowodach na wywoływanie mięsaków tkanek miękkich¹².

Dziedziczne zespoły genetyczne

Niektóre rzadkie zespoły genetyczne mogą predysponować do rozwoju mięsaka nabłonkopodobnego, choć dotyczy to niewielkiej liczby przypadków⁴. Do najważniejszych należą:

• Zespół Li-Fraumeni – dziedziczne zaburzenie zwiększające ryzyko wielu typów nowotworów⁹¹²
• Neurofibromatoza typu 1 i 2 – genetyczne zaburzenie układu nerwowego⁴¹³
• Zespół Gardnera – autosomalnie dominująca choroba z mnogimi polipami w przewodzie pokarmowym⁴¹³
• Stwardnienie guzowate – rzadka choroba genetyczna prowadząca do wzrostu guzów w różnych częściach ciała⁹¹³
• Zespół Wernera – genetyczne zaburzenie powodujące przedwczesne starzenie się⁴¹³

Osoby z rodzinną historią tych zespołów mają nieco podwyższone ryzyko rozwoju mięsaka nabłonkopodobnego, choć nadal jest to bardzo rzadkie zjawisko. Ważne jest, aby pacjenci z takimi predyspozycjami pozostawali pod stałą opieką medyczną i regularnie wykonywali badania kontrolne Zobacz więcej: Dziedziczne zespoły genetyczne a ryzyko mięsaka nabłonkopodobnego.

Rola urazów i innych czynników

W niektórych badaniach odnotowano związek między wcześniejszymi urazami a miejscem wystąpienia mięsaka nabłonkopodobnego. Według różnych źródeł, u 20-73% pacjentów w wywiadzie występował uraz w okolicy, gdzie później rozwinął się nowotwór⁷¹⁴¹⁵.

Jednak eksperci podkreślają, że prawdopodobnie jest to zbieg okoliczności, a nie rzeczywista przyczyna choroby. Urazy kończyn, szczególnie rąk i stóp, gdzie najczęściej występuje mięsak nabłonkopodobny, są bardzo częste w codziennym życiu⁷. Badania nie dostarczają przekonujących dowodów na to, że urazy mogą być bezpośrednią przyczyną rozwoju tego nowotworu¹²¹⁶.

Wiek również odgrywa pewną rolę – mięsak nabłonkopodobny najczęściej dotyka młodych dorosłych, szczególnie w wieku 20-40 lat¹⁷¹⁸. Istnieje również niewielka przewaga zachorowań wśród mężczyzn (stosunek 1,8:1)¹⁷.

Niemożność zapobiegania chorobie

Ze względu na nieznane przyczyny mięsaka nabłonkopodobnego, obecnie nie ma skutecznych metod zapobiegania tej chorobie¹⁹²⁰. Zachorowanie nie jest związane z dietą, stylem życia czy czynnikami środowiskowymi, na które pacjent mógłby mieć wpływ²⁰.

Jedyne, co można zrobić, to unikanie niepotrzebnej ekspozycji na promieniowanie jonizujące i szkodliwe substancje chemiczne oraz pozostawanie pod opieką medyczną w przypadku posiadania dziedzicznych zespołów genetycznych zwiększających ryzyko. Najważniejsza jest jednak wczesna diagnoza i leczenie, gdy choroba już się rozwinie.

Brak możliwości zapobiegania tej chorobie nie oznacza bezradności. Rozwój wiedzy o mechanizmach molekularnych mięsaka nabłonkopodobnego otwiera nowe możliwości terapeutyczne, szczególnie w zakresie leczenia celowanego, które wykorzystuje specyficzne cechy komórek nowotworowych do ich zwalczania.