Patogeneza łokcia golfisty – mechanizm rozwoju schorzenia

Łokieć golfisty, znany medycznie jako nadkłykć przyśrodkowy, rozwija się w wyniku złożonych procesów patofizjologicznych zachodzących w obrębie ścięgien mięśni zginaczy przedramienia. Zrozumienie mechanizmów prowadzących do powstania tego schorzenia jest kluczowe dla właściwego leczenia i prewencji¹.

Podstawowy mechanizm powstawania choroby

Patogeneza łokcia golfisty opiera się na przewlekłym, powtarzającym się obciążeniu mięśni zginaczy nadgarstka i mięśnia okrężnego prostego. Te mięśnie przyczepiają się do nadkłykcia przyśrodkowego kości ramiennej poprzez wspólne ścięgno zginacza¹. Gdy aktywność fizyczna przekracza zdolności adaptacyjne tkanek, dochodzi do powstania mikrourazów w strukturze ścięgna.

Powtarzające się działania koncentryczne i ekscentryczne mięśni zginaczy nadgarstka i mięśnia okrężnego prostego prowadzą do powstawania zmian angiofibrobastycznych. Ciągła aktywność powoduje nawracające mikropęknięcia w obrębie ścięgna, a następnie rozwój tendinozy¹². Proces ten różni się znacząco od klasycznego stanu zapalnego, co ma istotne implikacje terapeutyczne.

Zmiany strukturalne w ścięgnach

W miarę postępu choroby dochodzi do charakterystycznych zmian w architekturze ścięgna. Następuje przebudowa włókien kolagenowych oraz wzrost ilości substancji podstawowej śluzowatej³. Te zmiany prowadzą do osłabienia wytrzymałości ścięgna na rozciąganie, co zwiększa podatność na dalsze uszkodzenia.

Może dochodzić do ogniskowej nekrozy lub zwapnień w obrębie ścięgna. W konsekwencji siła kolagenu maleje, co prowadzi do zwiększonej kruchości tkanki, powstawania tkanki bliznowatej i pogrubienia ścięgna³. Proces ten jest samonapędzający się – osłabione ścięgno staje się bardziej podatne na kolejne mikrourazy przy kontynuowaniu obciążających aktywności.

Proces degeneracyjny versus zapalny

Współczesne badania histopatologiczne wykazują, że w przewlekłym łokciu golfisty dominuje proces degeneracyjny zwany tendinozą, a nie klasyczny stan zapalny (zapalenie ścięgna)⁴. Badania mikroskopowe przewlekle uszkodzonych ścięgien nie wykazują znaczącego nasilenia procesów zapalnych, stąd coraz częściej stosuje się określenia „tendinoza” lub „tendinopatia” zamiast „zapalenie ścięgna”.

Gdy ścięgna są powtarzanie używane bez odpowiednich okresów odpoczynku, nie mają czasu na adaptację i gojenie, przez co stają się zdezorganizowane i ulegają degeneracji. Przewlekły łokieć golfisty wynika raczej z nieudanej odpowiedzi gojącej przeciążonego ścięgna niż z procesu zapalnego⁴.

Czynniki sprzyjające rozwojowi choroby

Patogeneza łokcia golfisty jest wieloczynnikowa i obejmuje zarówno czynniki wewnętrzne (intrinsic), jak i zewnętrzne (extrinsic)⁵. Do czynników wewnętrznych należą: wiek, masa ciała, stan odżywienia, płeć, warianty anatomiczne, rozluźnienie stawów, choroby ogólnoustrojowe, osłabienie lub nierównowaga mięśniowa oraz unaczynienie tkanek.

Czynniki zewnętrzne obejmują aktywności wymagające powtarzającego się, silnego użycia grup mięśniowych zginaczy-pronatorów. Dotyczy to sportów takich jak golf i baseball, a także czynności zawodowych jak szuflowanie, praca w ogrodzie czy wbijanie gwoździ⁵. Kluczowe znaczenie ma nieodpowiedni czas regeneracji między aktywnościami obciążającymi.

Konsekwencje zmian patologicznych

Zdezorganizowane tworzenie się kolagenu i powstawanie blizn prowadzi do dominacji kolagenu typu III, który jest najczęściej związany z procesem gojenia ran. Następuje pogrubienie ścięgna i zmniejszenie jego wytrzymałości na rozciąganie, co powoduje osłabienie grup mięśniowych zginaczy-pronatorów⁵.

W ramach odpowiedzi gojącej dochodzi do wzrostu nerwów w obrębie uszkodzonej tkanki. Nerwy miejscowe zostają uciskane przez pogrubione ścięgno, a nociceptory (receptory bólu) w ścięgnie ulegają aktywacji. Ponieważ nerw łokciowy przechodzi przez kanał łokciowy w sąsiedztwie nadkłykcia przyśrodkowego, mogą wystąpić parestezje łokciowe w strukturach unerwianych dystalnie od kanału łokciowego⁵⁶.

Stopniowanie zaawansowania choroby

Nasilenie łokcia golfisty można podzielić na różne stopnie w zależności od wpływu na codzienne aktywności pacjenta. Łagodna tendinopatia pozwala na kontynuowanie większości aktywności z niewielkim bólem. Umiarkowana tendinopatia wymaga modyfikacji niektórych aktywności, podczas gdy ciężka tendinopatia znacząco wpływa na codzienne czynności pacjenta z powodu silnego bólu⁶.

Proces patologiczny może być częściowo odwracalny, ale ma charakter degeneracyjny związany z nadużywaniem i niedostatecznym używaniem ścięgna. W odpowiedzi na drobne urazy, a czasem bez wyraźnej przyczyny, miejsce przyczepu ścięgna staje się bolesne i może wykazywać cechy stanu zapalnego⁷.

Znaczenie dla terapii

Zrozumienie patogenezy łokcia golfisty ma kluczowe znaczenie dla wyboru właściwej strategii terapeutycznej. Ponieważ dominuje proces degeneracyjny, a nie zapalny, metody leczenia ukierunkowane na walkę z zapaleniem mogą być mniej skuteczne. Zamiast tego, terapia powinna koncentrować się na stymulowaniu naturalnych procesów gojenia ścięgna i stopniowym przywracaniu jego prawidłowej struktury i funkcji⁸.