Miejscowe przyczyny krwawienia z nosa – urazy i wady anatomiczne

Miejscowe przyczyny krwawienia z nosa stanowią zdecydowaną większość przypadków epistaxis i związane są bezpośrednio z uszkodzeniem struktur anatomicznych jamy nosowej. Zrozumienie tych przyczyn jest kluczowe dla skutecznej prewencji i leczenia nawracających krwotoków nosowych¹².

Urazy mechaniczne i manipulacja cyfrowa

Najczęstszą miejscową przyczyną krwawienia z nosa jest drapanie w nosie (manipulacja cyfrowa), które bezpośrednio uszkadza delikatną błonę śluzową i kruche naczynia krwionośne znajdujące się tuż pod jej powierzchnią¹³. Problem ten jest szczególnie częsty u dzieci, które mają naturalną skłonność do eksploracji jamy nosowej palcami⁴.

Gwałtowne wydmuchiwanie nosa, szczególnie podczas infekcji górnych dróg oddechowych, prowadzi do gwałtownego wzrostu ciśnienia w jamie nosowej i może spowodować pęknięcie naczyń krwionośnych³⁵. Podobnie działają intensywne kichanie oraz kaszel, które generują wysokie ciśnienie w układzie oddechowym.

Bezpośrednie urazy zewnętrzne nosa, takie jak uderzenia podczas uprawiania sportu, wypadki komunikacyjne czy upadki, mogą powodować zarówno natychmiastowe krwawienie, jak i predysponować do późniejszych nawracających krwotoków przez uszkodzenie struktury naczyń krwionośnych⁴⁶.

Wady anatomiczne przegrody nosowej

Skrzywienie przegrody nosowej to jedna z najważniejszych anatomicznych przyczyn nawracających krwawień z nosa. Wada ta prowadzi do nierównomiernego przepływu powietrza przez jamę nosową, powodując miejscowe wysychanie błony śluzowej po stronie węższego przewodu nosowego⁷⁸. Miejsca krwawienia najczęściej lokalizują się w okolicy występów kostnych (ostrogi) przegrody nosowej, gdzie turbulentny przepływ powietrza dodatkowo nasila proces wysychania.

Perforacje przegrody nosowej, niezależnie od ich przyczyny (urazy, zabiegi chirurgiczne, nadużywanie substancji psychoaktywnych), stanowią częste miejsce tworzenia się strupów i nawracających krwawień⁷. Brzegi perforacji są szczególnie podatne na uszkodzenia mechaniczne i infekcje bakteryjne.

Wrodzone wady rozwojowe nosa oraz nabyte deformacje po przebytych urazach czy zabiegach chirurgicznych mogą również predysponować do krwawień poprzez zaburzenie normalnej anatomii i fizjologii jamy nosowej¹.

Czynniki środowiskowe i klimatyczne

Suche powietrze jest jedną z najważniejszych przyczyn środowiskowych krwawienia z nosa. Niska wilgotność względna, szczególnie poniżej 30%, prowadzi do odwodnienia błony śluzowej nosa i utraty jej naturalnych właściwości ochronnych⁷⁹. Problem ten nasila się znacznie w miesiącach zimowych, gdy systemy ogrzewania dodatkowo obniżają wilgotność powietrza w pomieszczeniach.

Nagłe zmiany temperatury i wilgotności powietrza, charakterystyczne dla klimatu kontynentalnego, mogą prowadzić do gwałtownych zmian w ukrwieniu błony śluzowej nosa i predysponować do krwawień¹⁰. Badania epidemiologiczne wykazują wyraźną sezonowość występowania krwotoków nosowych z maksimum w miesiącach zimowych i wczesną wiosną.

Ekspozycja na drażniące substancje chemiczne, takie jak dym tytoniowy, opary chemiczne w miejscu pracy czy silne zapachy środków czyszczących, może prowadzić do przewlekłego podrażnienia błony śluzowej i zwiększonej skłonności do krwawień⁸¹¹.

Infekcje i stany zapalne

Ostre infekcje górnych dróg oddechowych, w tym przeziębienia, grypa oraz zapalenia zatok przynosowych, prowadzą do obrzęku i zwiększonej kruchości błony śluzowej nosa³¹². Proces zapalny powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i zwiększa ich przepuszczalność, co czyni je bardziej podatnymi na pękanie.

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych oraz przewlekłe alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa prowadzą do długotrwałego podrażnienia i zwiększonej wrażliwości naczyń krwionośnych¹². Pacjenci z tymi schorzeniami często doświadczają nawracających, choć zazwyczaj niewielkich krwawień, które manifestują się jako krwista wydzielina z nosa.

Infekcje bakteryjne, szczególnie Staphylococcus aureus, mogą prowadzić do tworzenia się strupów w jamie nosowej, których mechaniczne usuwanie (świadome lub nieświadome) powoduje krwawienie¹³. Problem ten jest szczególnie częsty u dzieci, które mają skłonność do drapania w nosie.

Ciała obce i czynniki iatrogenne

Obecność ciał obcych w jamie nosowej jest częstą przyczyną krwawienia, szczególnie u małych dzieci, które mają skłonność do wprowadzania różnych przedmiotów do nosa³¹¹. Ciała obce powodują mechaniczne podrażnienie błony śluzowej, wtórne infekcje oraz reakcję zapalną, która może prowadzić do krwawienia.

Przewlekłe używanie kaniuli tlenowych przez nos, zgłębników nosowo-żołądkowych czy innych urządzeń medycznych może prowadzić do przewlekłego ucisku i podrażnienia błony śluzowej, predysponując do krwawień¹⁴.

Zabiegi chirurgiczne w obrębie nosa i zatok przynosowych, takie jak septoplastyka, operacje endoskopowe zatok czy biopsje, mogą powodować zarówno bezpośrednie pooperacyjne krwawienia, jak i predysponować do późniejszych nawracających krwotoków przez zmianę anatomii i fizjologii jamy nosowej¹⁴.

Miejscowe stosowanie leków

Nadużywanie donosowych leków zwężających naczynia (dekongesty) może prowadzić do zjawiska zwanego rhinitis medicamentosa – przewlekłego obrzęku błony śluzowej nosa z towarzyszącym wysychaniem i zwiększoną skłonnością do krwawień⁷¹¹. Długotrwałe stosowanie tych preparatów powoduje uszkodzenie naturalnych mechanizmów regulacji przepływu krwi przez błonę śluzową.

Miejscowe kortykosteroidy donosowe, stosowane w leczeniu alergicznego zapalenia błony śluzowej nosa, mogą w niektórych przypadkach prowadzić do miejscowego wysychania i zwiększonej kruchości błony śluzowej, szczególnie gdy są aplikowane bezpośrednio na przegrodę nosową zamiast na ściany boczne jamy nosowej⁷¹⁵.

Niektóre leki przeciwhistaminowe o działaniu wysuszającym mogą również przyczyniać się do zwiększonej suchości błony śluzowej nosa i predysponować do krwawień, szczególnie w połączeniu z innymi czynnikami ryzyka¹¹.

Guzy i zmiany nowotworowe

Chociaż rzadkie, łagodne i złośliwe nowotwory jamy nosowej i zatok przynosowych mogą manifestować się nawracającymi krwawieniami z nosa¹¹². Szczególnie podejrzane są jednostronne, nawracające krwawienia u osób starszych, którym towarzyszą inne objawy, takie jak niedrożność nosa, ból czy zaburzenia węchu.

Polipy nosowe, będące łagodnymi zmianami zapalnymi, mogą również powodować krwawienia, szczególnie gdy ulegają urazu podczas wydmuchiwania nosa czy zabiegów diagnostycznych¹⁴. Duże polipy mogą również mechanicznie uszkadzać okoliczne struktury i predysponować do krwawień.

Naczyniak krwawniczy (granuloma pyogenicum) to łagodny guz naczyniowy, który może rozwijać się w jamie nosowej i charakteryzuje się skłonnością do spontanicznych krwawień¹⁶. Zmiany te są szczególnie częste u kobiet w ciąży z powodu zmian hormonalnych.