Przyczyny krwawienia z nosa – co wywołuje krwotok nosowy

Krwawienie z nosa, zwane medycznie epistaxis, to bardzo częste zjawisko, które dotyka około 60% populacji w ciągu życia¹. Choć większość krwotoków nosowych jest łagodna i samoograniczająca się, zrozumienie ich przyczyn jest kluczowe dla skutecznej prewencji i leczenia. Etiologia krwawienia z nosa jest złożona i obejmuje szeroki zakres czynników – od najczęstszych przyczyn lokalnych po rzadsze schorzenia systemowe².

Najczęstsze przyczyny krwawienia z nosa

Dominującą przyczyną krwawienia z nosa jest suche powietrze, które powoduje wysychanie i pękanie delikatnej błony śluzowej wyścielającej jamę nosową³⁴. Problem ten nasila się szczególnie w miesiącach zimowych, gdy ogrzewanie domowe dodatkowo obniża wilgotność powietrza⁵. Drugą najczęstszą przyczyną jest drapanie w nosie (manipulacja cyfrowa), które mechanicznie uszkadza kruche naczynia krwionośne znajdujące się tuż pod powierzchnią błony śluzowej⁴⁶.

Inne częste przyczyny miejscowe obejmują gwałtowne wydmuchiwanie nosa, infekcje górnych dróg oddechowych, reakcje alergiczne oraz urazy mechaniczne nosa i twarzy²³. Szczególnie podatne na krwawienie jest miejsce zwane splotem Kiesselbaha, zlokalizowane w przedniej części przegrody nosowej, gdzie zbiegają się liczne naczynia krwionośne⁷.

Przyczyny związane z lekami i substancjami

Znaczną grupę czynników etiologicznych stanowią leki wpływające na krzepnięcie krwi. Do najważniejszych należą niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) takie jak aspiryna i ibuprofen, antykoagulanty jak warfaryna oraz leki przeciwpłytkowe²⁸. Leki te nie powodują bezpośrednio krwawienia, ale znacznie utrudniają jego zatrzymanie poprzez zaburzenie naturalnych mechanizmów krzepnięcia⁹.

Miejscowe leki donosowe, szczególnie steroidy i leki przeciwhistaminowe, mogą również przyczyniać się do krwawienia poprzez wysuszanie błony śluzowej nosa³¹⁰. Nadużywanie substancji psychoaktywnych, szczególnie kokainy wdychanej przez nos, powoduje uszkodzenie naczyń krwionośnych i jest ważną przyczyną nawracających krwotoków nosowych³.

Czynniki środowiskowe i anatomiczne

Warunki środowiskowe odgrywają kluczową rolę w etiologii krwawienia z nosa. Niska wilgotność powietrza, charakterystyczna dla klimatu suchego lub pomieszczeń ogrzewanych w zimie, prowadzi do odwodnienia błony śluzowej i zwiększa ryzyko krwawienia¹⁰¹¹. Problem ten nasila się w miesiącach zimowych, kiedy częstość występowania krwotoków nosowych znacznie wzrasta¹².

Wady anatomiczne, takie jak skrzywienie przegrody nosowej, zaburzają normalny przepływ powietrza przez nos, prowadząc do miejscowego wysychania i zwiększonego ryzyka krwawienia¹⁰. Podobnie działają perforacje przegrody nosowej, które często są miejscem tworzenia się strupów i nawracających krwotoków¹⁰. Dodatkowe informacje o wpływie czynników anatomicznych znajdziesz w szczegółowym omówieniu Zobacz więcej: Miejscowe przyczyny krwawienia z nosa - urazy i wady anatomiczne.

Infekcje i stany zapalne

Infekcje bakteryjne, wirusowe oraz alergiczne zapalenie błony śluzowej nosa powodują obrzęk i zwiększoną kruchość naczyń krwionośnych¹³. Przeziębienia, zapalenia zatok przynosowych oraz reakcje alergiczne nie tylko bezpośrednio uszkadzają błonę śluzową, ale również prowadzą do częstego wydmuchiwania nosa, co dodatkowo zwiększa ryzyko krwawienia³.

Choroby ziarniniakowe, takie jak sarkoidoza, ziarniniakowatość Wegenera czy gruźlica, mogą prowadzić do tworzenia się strupów i zwiększonej kruchości błony śluzowej, co predysponuje do nawracających krwotoków nosowych¹³. Te rzadsze przyczyny wymagają szczegółowej diagnostyki i specjalistycznego leczenia.

Choroby systemowe wpływające na krzepnięcie

Rzadsze, ale poważniejsze przyczyny krwawienia z nosa obejmują zaburzenia krzepnięcia krwi. Do wrodzonych koagulopatii należą hemofilia A i B oraz choroba von Willebranda, które charakteryzują się deficytami odpowiednio czynnika VIII, IX lub czynnika von Willebranda¹³¹⁴. Pacjenci z tymi schorzeniami mają skłonność do długotrwałych i trudnych do opanowania krwotoków nosowych.

Nabyte zaburzenia krzepnięcia mogą wynikać z chorób wątroby, które prowadzą do zmniejszonej produkcji czynników krzepnięcia, lub z małopłytkowości związanej z chorobami szpiku kostnego czy chorobami autoimmunologicznymi¹⁵. Białaczka i inne nowotwory hematologiczne również mogą manifestować się nawracającymi krwawieniami z nosa¹⁶.

Nadciśnienie tętnicze i choroby naczyniowe

Rola nadciśnienia tętniczego w etiologii krwawienia z nosa jest często niewłaściwie rozumiana. Samo nadciśnienie rzadko jest bezpośrednią przyczyną krwotoku nosowego, jednak może przyczyniać się do przedłużenia krwawienia i utrudnić jego zatrzymanie¹⁵¹⁷. Podwyższone ciśnienie krwi częściej obserwuje się u pacjentów z krwawieniem z nosa z powodu stresu i niepokoju związanego z tym stanem.

Choroby naczyniowe, takie jak miażdżyca tętnic, mogą predysponować do krwawienia, szczególnie u osób starszych¹⁵. Wrodzona teleangiektazja krwotoczna dziedziczna (HHT, zespół Oslera-Webera-Rendu) to rzadka choroba genetyczna charakteryzująca się nieprawidłową budową naczyń krwionośnych, która manifestuje się nawracającymi, często ciężkimi krwawieniami z nosa¹⁴¹⁵. Szczegółowe omówienie systemowych przyczyn krwawienia znajdziesz Zobacz więcej: Systemowe przyczyny krwawienia z nosa - choroby i leki.

Nowotwory i inne rzadkie przyczyny

Chociaż rzadkie, nowotwory nosa i zatok przynosowych mogą być przyczyną nawracających krwotoków nosowych, szczególnie jednostronnych¹³¹⁸. Zarówno łagodne (polipy nosowe), jak i złośliwe guzy mogą powodować krwawienie, często w połączeniu z innymi objawami, takimi jak jednostronna niedrożność nosa czy ból².

W około 10% przypadków krwawienia z nosa nie udaje się zidentyfikować konkretnej przyczyny nawet po dokładnej diagnostyce¹⁹. Takie krwawienia idiopatyczne wymagają obserwacji i objawowego leczenia, a w przypadku nawracających epizodów – dalszej diagnostyki w kierunku rzadszych przyczyn systemowych.

Czynniki predysponujące związane z wiekiem i płcią

Krwawienie z nosa wykazuje charakterystyczny rozkład wiekowy z dwoma szczytami zachorowań – u dzieci poniżej 10 roku życia oraz u dorosłych powyżej 50 roku życia¹. U dzieci dominują przyczyny mechaniczne, głównie drapanie w nosie, podczas gdy u osób starszych częściej występują przyczyny związane z chorobami towarzyszącymi i przyjmowanymi lekami.

Kobiety w ciąży są szczególnie narażone na krwawienia z nosa z powodu zwiększonej objętości krwi krążącej i zmian hormonalnych, które wpływają na naczynia krwionośne⁸²⁰. Zmiany te powodują rozszerzenie naczyń i zwiększają ich skłonność do pękania pod wpływem nawet niewielkich urazów.