Objawy dysmorfofobii – jak rozpoznać cielesne zaburzenie dysmorficzne

Dysmorfofobia, znana również jako cielesne zaburzenie dysmorficzne, to poważne zaburzenie psychiczne charakteryzujące się obsesyjnym skupianiem się na domniemanych wadach lub defektach wyglądu¹. Osoby cierpiące na to schorzenie intensywnie koncentrują się na swoim wyglądzie i obrazie ciała, wielokrotnie sprawdzając się w lustrze, dbając o higienę lub szukając zapewnień, czasami przez wiele godzin dziennie¹.

Główne objawy dysmorfofobii

Najważniejszym objawem dysmorfofobii jest nadmierna preokupacja jedną lub kilkoma domniemanymi wadami wyglądu, które dla innych osób są niewidoczne lub wydają się nieznaczące². Pacjenci mogą spędzać od 3 do 8 godzin dziennie na myśleniu o tych domniemanych defektach³. Te natrętne myśli są trudne do kontrolowania i powodują znaczący dystres emocjonalny.

Objawy behawioralne obejmują szereg kompulsywnych zachowań mających na celu sprawdzenie, ukrycie lub „naprawienie” domniemanej wady. Należą do nich: nadmierne sprawdzanie się w lustrze lub całkowite ich unikanie, obsesyjne pielęgnowanie ciała, próby ukrycia domniemanej wady za pomocą makijażu, ubrań lub fryzury, częste porównywanie swojego wyglądu z innymi osobami oraz ciągłe poszukiwanie zapewnień od innych o swoim wyglądzie⁴.

Obszary ciała będące przedmiotem obsesji

Dysmorfofobia może dotyczyć dowolnej części ciała, jednak najczęściej pacjenci skupiają się na twarzy, włosach i skórze⁵. Szczególnie często obsesje dotyczą cech twarzy takich jak nos, oczy, usta, broda czy ogólny kształt twarzy. Inne często poruszane obszary to skóra (trądzik, blizny, przebarwienia), włosy (zarówno na głowie jak i na ciele), mięśnie, genitalia czy piersi⁶.

Warto zauważyć, że u mężczyzn często występuje szczególna forma dysmorfofobii zwana dysmorfią mięśniową, w której pacjent jest przekonany, że jego muskulatura jest zbyt mała lub niewystarczająca⁷. Ta forma zaburzenia może prowadzić do nadmiernych ćwiczeń, stosowania sterydów anabolicznych i innych niebezpiecznych zachowań mających na celu zwiększenie masy mięśniowej Zobacz więcej: Dysmorfofobia mięśniowa - objawy i zachowania u mężczyzn.

Objawy emocjonalne i psychologiczne

Dysmorfofobia wywołuje intensywne reakcje emocjonalne, które znacząco wpływają na codzienne funkcjonowanie. Pacjenci doświadczają silnego niepokoju, wstydu, depresji i obrzydzenia związanego z domniemaną wadą wyglądu⁸. Nawet jeśli ich obawy dotyczące wyglądu nie są zauważalne przez innych, ich cierpienie jest bardzo realne i głębokie.

Charakterystyczne są również zaburzenia nastroju obejmujące lęk, smutek lub obniżony nastrój, niską samoocenę oraz poczucie bezwartościości. Pacjenci często czują się obrzydzeni sobą i przekonani, że są brzydcy, zdeformowani lub defektywni⁹. Te negatywne emocje mogą być tak intensywne, że prowadzą do całkowitej izolacji społecznej.

Wpływ na funkcjonowanie społeczne i zawodowe

Objawy dysmorfofobii mają devastujący wpływ na różne obszary życia pacjenta. Z powodu zwiększonej świadomości własnego wyglądu i lęku przed oceną innych, osoby z tym zaburzeniem często zaczynają unikać sytuacji społecznych⁸. W najcięższych przypadkach może to prowadzić do całkowitego unikania wychodzenia z domu lub nawet z pokoju.

Zaburzenie znacząco wpływa na wydajność w pracy i szkole, ponieważ czasochłonne myśli o wyglądzie utrudniają koncentrację na zadaniach. Pacjenci mogą mieć problemy z ukończeniem prac domowych lub przystąpieniem do egzaminów z powodu preokupacji swoim wyglądem¹⁰. Relacje interpersonalne również cierpią, gdyż osoby z dysmorfofobią mogą unikać bliskich kontaktów z innymi lub być nadmiernie skoncentrowane na swoim wyglądzie podczas interakcji społecznych Zobacz więcej: Objawy społeczne i emocjonalne dysmorfofobii - izolacja i unikanie.

Zachowania kompulsywne i rytuały

Wszyscy pacjenci z dysmorfofobią wykazują w pewnym momencie choroby zachowania powtarzalne, które mają na celu złagodzenie psychicznego stresu związanego z natrętymi myślami³. Te kompulsje mogą obejmować ukrywanie, kamuflowanie, sprawdzanie w lustrze, nadmierne pielęgnowanie, zmianę ubrań, nadmierne ćwiczenia, oględziny oraz uzyskiwanie zapewnień o wyglądzie danej części ciała.

Typowe rytuały obejmują wielogodzinne sprawdzanie się w lustrze, obsesyjne pielęgnowanie (układanie włosów, nakładanie kosmetyków, zmiana ubrań), dotykanie lub mierzenie domniemanej wady, skubanie skóry palcami lub pęsetą w celu jej „wygładzenia”, oraz nadmierne ćwiczenia lub kulturystyka¹¹. Te zachowania są czasochłonne, trudne do kontrolowania i powodują dodatkowy dystres.

Poszukiwanie rozwiązań medycznych

Pacjenci z dysmorfofobią często poszukują rozwiązań chirurgicznych dla swoich domniemanych defektów fizycznych. Mogą wielokrotnie odwiedzać dermatologów, chirurgów plastycznych i innych specjalistów, domagając się zabiegów kosmetycznych³. Niestety, takie podejście chirurgiczne zazwyczaj nie jest skuteczne, a pacjenci pozostają niezadowoleni z rezultatów, co może prowadzić do kolejnych zabiegów.

Badania wskazują, że nawet po przeprowadzeniu chirurgii kosmetycznej, ponad 90% pacjentów z dysmorfofobią doświadcza podobnych lub gorszych objawów¹². Zamiast poprawy, często następuje przeniesienie obsesji na inne części ciała lub niezadowolenie z wykonanego zabiegu.

Ryzyko samobójstwa i powikłania

Dysmorfofobia wiąże się z wyjątkowo wysokim ryzykiem myśli i zachowań samobójczych. Według badań, nawet 80% osób z tym zaburzeniem ma myśli samobójcze, a 25% podejmuje próby samobójcze¹³. Ryzyko śmierci przez samobójstwo u osób z dysmorfofobią jest 45 razy wyższe niż w populacji ogólnej.

Bez odpowiedniego leczenia dysmorfofobia zazwyczaj się pogarsza z czasem, prowadząc do nasilenia lęku, rozległych kosztów medycznych, ciężkiej depresji, a nawet myśli i zachowań samobójczych⁷. Wczesna diagnoza i leczenie są szczególnie ważne u osób, które rozwijają dysmorfofobię przed 18. rokiem życia.