Diagnostyka cukrzycy typu 2 – badania i kryteria rozpoznania

Diagnostyka cukrzycy typu 2 stanowi kluczowy element w wykrywaniu i leczeniu tej przewlekłej choroby metabolicznej. Proces diagnostyczny opiera się przede wszystkim na badaniach krwi, które mierzą poziom glukozy w różnych warunkach¹². Wczesne rozpoznanie cukrzycy typu 2 jest niezwykle istotne, ponieważ pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i zapobieganie poważnym powikłaniom zdrowotnym³.

Główne badania diagnostyczne

Lekarze wykorzystują kilka rodzajów testów do diagnozowania cukrzycy typu 2. Każdy z nich ma swoje specyficzne zastosowanie i wymaga określonych warunków przeprowadzenia⁴. W większości przypadków konieczne jest potwierdzenie diagnozy poprzez powtórzenie badania w innym dniu, chyba że pacjent ma wyraźne objawy hiperglikemii⁵.

Test hemoglobiny glikowanej A1C

Test hemoglobiny glikowanej A1C jest obecnie najważniejszym badaniem diagnostycznym w cukrzycy typu 2¹. Badanie to mierzy średni poziom glukozy we krwi w ciągu ostatnich 2-3 miesięcy poprzez ocenę ilości cukru związanego z hemoglobiną w czerwonych krwinkach⁶. Główną zaletą tego testu jest to, że nie wymaga on zachowania postu przed badaniem⁷.

Wynik A1C wyrażany jest w procentach, a cukrzyca typu 2 jest rozpoznawana, gdy poziom A1C wynosi 6,5% lub więcej²⁸. Wartości między 5,7% a 6,4% wskazują na stan przedcukrzycowy, który oznacza zwiększone ryzyko rozwoju pełnoobjawowej cukrzycy typu 2⁹. Test A1C jest także wykorzystywany do monitorowania kontroli glikemicznej u pacjentów już zdiagnozowanych, przy czym powinien być wykonywany co najmniej dwa razy w roku¹⁰.

Badanie glukozy na czczo

Badanie glukozy na czczo polega na pomiarze poziomu cukru we krwi po okresie przynajmniej 8-godzinnego postu⁶. Jest to proste i powszechnie dostępne badanie, które daje wiarygodny obraz metabolizmu glukozy w organizmie. Pacjent nie może spożywać niczego oprócz wody przez co najmniej 8 godzin przed badaniem, dlatego najczęściej wykonuje się je rano¹¹.

Cukrzyca typu 2 jest rozpoznawana, gdy poziom glukozy na czczo wynosi 126 mg/dl (7,0 mmol/l) lub więcej¹²¹³. Wartości między 100-125 mg/dl (5,6-6,9 mmol/l) wskazują na stan przedcukrzycowy⁶¹¹. Badanie to jest szczególnie przydatne ze względu na swoją prostotę i stosunkowo niski koszt, jednak wymaga odpowiedniego przygotowania pacjenta.

Doustny test tolerancji glukozy

Doustny test tolerancji glukozy (OGTT) jest bardziej złożonym badaniem, które ocenia reakcję organizmu na obciążenie glukozą⁸. Test rozpoczyna się od badania glukozy na czczo, następnie pacjent wypija roztwór zawierający 75 gramów glukozy, a kolejne pomiary wykonuje się po godzinie i dwóch godzinach¹⁴.

Cukrzyca typu 2 jest rozpoznawana, gdy poziom glukozy po dwóch godzinach wynosi 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub więcej¹⁸. Wartości między 140-199 mg/dl (7,8-11,0 mmol/l) wskazują na nieprawidłową tolerancję glukozy, czyli stan przedcukrzycowy⁸. Test OGTT jest szczególnie przydatny w przypadkach wątpliwych, gdy inne badania dają niejednoznaczne wyniki Zobacz więcej: Doustny test tolerancji glukozy w diagnostyce cukrzycy typu 2.

Badanie losowego poziomu glukozy

Badanie losowego poziomu glukozy we krwi może być wykonane w dowolnym momencie dnia, niezależnie od ostatniego posiłku¹. Jest to przydatne narzędzie diagnostyczne, szczególnie gdy pacjent zgłasza się z wyraźnymi objawami hiperglikemii, takimi jak nadmierne pragnienie, częste oddawanie moczu czy niewyjaśniona utrata masy ciała¹⁵.

Cukrzyca typu 2 może być rozpoznana na podstawie losowego pomiaru glukozy wynoszącego 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub więcej, szczególnie gdy występują charakterystyczne objawy choroby¹²¹³. W przypadku braku objawów konieczne jest potwierdzenie diagnozy drugim badaniem wykonanym w innym dniu⁵.

Kryteria diagnostyczne i interpretacja wyników

Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne ustaliło precyzyjne kryteria diagnostyczne dla cukrzycy typu 2, które są powszechnie przyjęte na całym świecie¹⁶. Diagnoza może być postawiona na podstawie któregokolwiek z następujących kryteriów: poziom A1C 6,5% lub wyższy, glukoza na czczo 126 mg/dl lub wyżej, glukoza po dwóch godzinach w OGTT 200 mg/dl lub wyżej, lub losowa glukoza 200 mg/dl lub wyżej u pacjenta z objawami hiperglikemii¹⁷.

Interpretacja wyników badań wymaga uwzględnienia kontekstu klinicznego pacjenta. Jeśli wyniki różnych testów są sprzeczne, zaleca się powtórzenie badania, które wykazało wartości powyżej progu diagnostycznego¹⁸. Ważne jest także rozróżnienie między cukrzycą typu 1 a typu 2, co może wymagać dodatkowych badań, takich jak oznaczenie przeciwciał lub poziomu peptydu C Zobacz więcej: Różnicowanie cukrzycy typu 1 i 2 - dodatkowe badania diagnostyczne.

Zalecenia dotyczące badań przesiewowych

Badania przesiewowe w kierunku cukrzycy typu 2 są zalecane dla wszystkich dorosłych w wieku 35 lat i starszych, niezależnie od obecności czynników ryzyka¹³¹⁹. Wcześniej zalecane było rozpoczynanie badań przesiewowych od 45. roku życia, jednak w 2022 roku Amerykańskie Towarzystwo Diabetologiczne obniżyło ten wiek do 35 lat²⁰.

Osoby młodsze powinny być badane, jeśli mają czynniki ryzyka, takie jak nadwaga lub otyłość, siedzący tryb życia, obciążenie rodzinne cukrzycą, wcześniejszą cukrzycę ciążową, nadciśnienie tętnicze lub choroby serca¹⁹. U osób bez czynników ryzyka i z prawidłowymi wynikami badań przesiewowych zaleca się powtarzanie testów co trzy lata²¹.

Znaczenie wczesnej diagnostyki

Wczesna diagnostyka cukrzycy typu 2 ma kluczowe znaczenie dla zdrowia pacjenta i rokowania długoterminowego. Cukrzyca typu 2 często rozwija się bezobjawowo przez wiele lat, dlatego regularne badania przesiewowe są tak istotne²²²³. Wczesne wykrycie choroby pozwala na wdrożenie odpowiedniego leczenia i modyfikacji stylu życia, co może zapobiec lub opóźnić rozwój poważnych powikłań, takich jak choroby serca, uszkodzenie nerek, neuropatia czy retinopatia cukrzycowa¹⁴.

Ponadto, wczesne rozpoznanie umożliwia identyfikację stanu przedcukrzycowego, który może być odwracalny poprzez zmiany stylu życia, w tym redukcję masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej i modyfikację diety²³. Stan przedcukrzycowy stanowi ważny sygnał ostrzegawczy, który daje możliwość zapobieżenia rozwojowi pełnoobjawowej cukrzycy typu 2 poprzez odpowiednie interwencje profilaktyczne²⁴.