Leczenie choroby Addisona – hormonalna terapia zastępcza

Choroba Addisona, znana również jako pierwotna niewydolność nadnerczy, wymaga kompleksowego leczenia opartego na hormonalnej terapii zastępczej¹². Podstawą terapii jest zastąpienie hormonów, których gruczoły nadnercza nie są w stanie wytwarzać w odpowiednich ilościach, głównie kortyzolu i aldosteronu³⁴.

Główne cele leczenia

Leczenie choroby Addisona ma na celu kontrolę objawów poprzez przywrócenie prawidłowego poziomu hormonów steroidowych w organizmie⁵. Terapia pozwala pacjentom na prowadzenie aktywnego życia, choć wielu z nich nadal musi radzić sobie z przewlekłym zmęczeniem¹. Przy odpowiednim leczeniu większość osób z chorobą Addisona może żyć normalnie i prowadzić pełne życie⁶.

Hormonalna terapia zastępcza

Podstawę leczenia stanowi doustna terapia zastępcza glikokortykosteroidami i mineralokortykosteroidami¹. Leki te zazwyczaj przyjmuje się w postaci tabletek 2-3 razy dziennie⁸. Dawkowanie jest dostosowywane indywidualnie do potrzeb każdego pacjenta².

Zastąpienie kortyzolu odbywa się najczęściej za pomocą hydrokortyzonu, który jest najbardziej podobny do naturalnego hormonu produkowanego przez nadnercza¹³. Alternatywnie można stosować prednizolon lub deksametazon, choć są one używane rzadziej¹. Aldosteron zastępuje się syntetycznym mineralokortykosteroidem zwanym fludrokortyzonem¹³.

Dostosowywanie dawek w sytuacjach stresowych

Jednym z kluczowych aspektów leczenia jest umiejętność dostosowywania dawek leków w sytuacjach zwiększonego stresu fizycznego lub psychicznego⁹¹⁰. Pacjenci muszą zwiększyć dawkę hydrokortyzonu podczas infekcji, urazów, zabiegów chirurgicznych lub innych stresujących sytuacji¹¹¹². Jest to niezbędne, ponieważ u osób z chorobą Addisona gruczoły nadnercza nie mogą naturalnie zwiększyć produkcji kortyzolu w odpowiedzi na stres¹².

Endokrynolog może dostarczyć pacjentom szczegółowe instrukcje dotyczące tzw. „zasad chorych dni”, które określają, kiedy i jak zwiększać dawki leków⁹. Nieprzestrzeganie tych zasad może prowadzić do wystąpienia kryzysu nadnerczowego⁹.

Zarządzanie kryzysem nadnerczowym

Kryzys nadnerczowy stanowi zagrażającą życiu sytuację medyczną wymagającą natychmiastowego leczenia¹³¹⁴. W takich przypadkach konieczne jest niezwłoczne podanie dożylnych iniekcji hydrokortyzonu oraz płynów zawierających sól fizjologiczną i glukozę³¹⁵. Leczenie szpitalne obejmuje intensywną resuscytację płynową i monitorowanie stanu pacjenta¹⁶.

Pacjenci oraz ich najbliżsi powinni zostać przeszkoleni w zakresie podawania doraźnych iniekcji hydrokortyzonu¹⁵. Każdy pacjent z chorobą Addisona powinien posiadać zestaw do iniekcji awaryjnych zawierający hydrokortyzon i być gotowy do jego użycia w sytuacji kryzysowej⁵. Szczegółowe informacje na temat postępowania w kryzysie nadnerczowym znajdziesz Zobacz więcej: Kryzys nadnerczowy - postępowanie awaryjne w chorobie Addisona.

Monitorowanie i kontrola leczenia

Skuteczne leczenie choroby Addisona wymaga regularnego monitorowania przez specjalistę endokrynologa¹⁷¹⁸. Wizyty kontrolne odbywają się zazwyczaj co 6-12 miesięcy w celu oceny skuteczności terapii i ewentualnego dostosowania dawek leków¹⁸. Podczas kontroli wykonywane są badania laboratoryjne, w tym oznaczenie poziomu sodu, potasu, morfologii krwi oraz aktywności reniny osocza¹⁷.

Dodatkowe aspekty terapii

Oprócz podstawowej hormonalnej terapii zastępczej, niektórzy pacjenci mogą skorzystać z dodatkowych form leczenia. Część osób przyjmuje dehydroepiandrosteron (DHEA) w celu poprawy witalności i libido⁴⁹. DHEA nie jest dostępne w ramach refundacji publicznej, ale można je uzyskać na prywatną receptę⁹.

Lekarz może również zalecić zwiększenie spożycia soli w diecie, szczególnie w gorące dni lub po intensywnych ćwiczeniach fizycznych¹². Jest to szczególnie ważne dla pacjentów przyjmujących fludrokortyzon. Więcej informacji na temat specjalistycznych metod leczenia znajdziesz Zobacz więcej: Specjalistyczne metody leczenia choroby Addisona.

Rokowanie i jakość życia

Przy odpowiednim leczeniu rokowanie dla pacjentów z chorobą Addisona jest bardzo dobre⁵. Większość osób może prowadzić pełne, aktywne życie z niewielkimi ograniczeniami⁶⁸. Kluczowe znaczenie ma regularne przyjmowanie przepisanych leków, przestrzeganie zaleceń lekarskich oraz umiejętność rozpoznawania sytuacji wymagających zwiększenia dawek¹⁸.