Opieka nad pacjentem z cholerą – kompleksowe wytyczne

Cholera to ostra choroba zakaźna wywołana przez bakterię Vibrio cholerae, która może prowadzić do śmierci w ciągu kilku godzin, jeśli nie zostanie odpowiednio leczona¹. Właściwa opieka nad pacjentem z cholerą jest kluczowa dla jego przeżycia i zapobiegania rozprzestrzenianiu się infekcji. Podstawowym elementem opieki jest szybkie nawodnienie organizmu, które może uratować życie chorego².

Podstawowe zasady opieki nad chorym na cholerę

Opieka nad pacjentem z cholerą opiera się na kilku kluczowych elementach. Najważniejszym z nich jest natychmiastowe rozpoczęcie terapii nawadniającej¹. Przy prawidłowym nawodnieniu ponad 99% pacjentów z cholerą przeżywa¹. Choroba charakteryzuje się gwałtowną utratą płynów przez biegunkę i wymioty, co może doprowadzić do odwodnienia i wstrząsu w ciągu kilku godzin³.

Podstawą leczenia jest podawanie płynów ustnych w postaci soli nawadniających (ORS – Oral Rehydration Solution)¹. Te gotowe mieszanki soli i minerałów należy rozpuścić w przegotowanej lub uzdatnionej wodzie¹. Wielu pacjentów może zostać całkowicie nawodnionych poprzez picie ORS¹. W przypadku ciężkiego odwodnienia może być konieczne podawanie płynów dożylnie, ale pacjent powinien jednocześnie otrzymywać ORS jak najszybciej¹.

Monitorowanie stanu pacjenta

Właściwe monitorowanie stanu chorego jest niezbędne dla skutecznej opieki⁴. Należy regularnie sprawdzać oznaki odwodnienia, w tym kolor i temperaturę skóry, napięcie skóry, stan błon śluzowych, oczu, ciemiączka u niemowląt, temperaturę ciała, tętno, oddech oraz zachowanie pacjenta⁵. Ważne jest również codzienne ważenie chorego, które jest wskaźnikiem ogólnego stanu płynowego i odżywczego⁴.

Monitorowanie objawów obejmuje obserwację biegunki – należy zwracać uwagę na nagły atak biegunki, gorączkę, brak apetytu, wymioty, nudności, skurcze brzucha oraz zwiększone odgłosy jelit⁵. Stolce występują ponad 3 razy dziennie, mają płynną konsystencję i mogą zawierać śluz lub krew⁵. Szczególnie ważne jest monitorowanie w pierwszych 24 godzinach choroby, gdy gwałtowne przeczyszczenia i wymioty mogą się utrzymywać⁶.

Nawodnienie i żywienie

Terapia nawadniająca jest podstawą leczenia cholery i ma na celu przywrócenie prawidłowego stanu nawodnienia w ciągu pierwszych 4 godzin⁷. Po początkowym nawodnieniu następuje faza podtrzymująca, której celem jest utrzymanie prawidłowego stanu nawodnienia poprzez uzupełnianie bieżących strat⁷. Pacjenci z cholerą muszą otrzymać płyny w ilości 350 ml/kg masy ciała w ciągu pierwszych 24 godzin⁸.

W przypadku niemowląt karmionych piersią matka powinna kontynuować karmienie naturalne⁹. Jeśli dziecko jest karmione wyłącznie piersią, należy dodatkowo podawać ORS lub 100-200 ml czystej wody⁹. Dzieci niekarmione wyłącznie piersią powinny otrzymywać płyny na bazie żywności, takie jak woda ryżowa i zupy, lub ORS⁹. Zaleca się podawanie częstych, małych łyków czystej wody lub ORS z kubka⁹.

Leczenie farmakologiczne w opiece

Antybiotyki mogą być zalecane w przypadku ciężko chorych pacjentów oraz innych w zależności od objawów i stanu zdrowia¹⁰. Antybiotyki mogą pomóc skrócić czas trwania choroby, jednak powinny być stosowane wraz z agresywną terapią nawadniającą¹⁰. Leczenie przeciwbakteryjne jest zalecane dla pacjentów z ciężkim odwodnieniem w wieku powyżej 2 lat¹¹.

Dzieci w wieku od 6 miesięcy do 5 lat z podejrzeniem cholery powinny natychmiast rozpocząć suplementację cynkiem¹⁰. Suplementacja cynkiem przez 10-14 dni skraca czas trwania biegunki i zmniejsza liczbę epizodów biegunkowych⁶. Ważne jest, aby unikać leków przeciwbiegunkowych, które mogą pogorszyć objawy cholery¹² Zobacz więcej: Leczenie farmakologiczne cholery - antybiotyki i suplementy.

Higiena i zapobieganie zakażeniom

Przestrzeganie zasad higieny jest kluczowe w opiece nad pacjentem z cholerą ze względu na wysoką zakaźność choroby¹⁴. Pacjenci powinni być izolowani w celu zapobiegania rozprzestrzenianiu się infekcji, ponieważ stolce i wymioty są wysoce zakaźne¹⁴. Personel medyczny powinien często myć ręce wodą z mydłem, szczególnie po korzystaniu z toalety i przed przygotowywaniem posiłków¹⁴.

Ważne jest mycie rąk lub używanie środka dezynfekującego przed i po kontakcie z pacjentem¹⁴. Personel medyczny powinien nosić rękawiczki podczas obsługi pacjentów lub udzielania opieki choremu¹⁵. W ośrodkach leczenia cholery pacjenci, opiekunowie i personel medyczny mają kontrolowane wejścia, wyjścia i obszary dekontaminacji, gdzie są spryskiwani chlorem¹⁶ Zobacz więcej: Higiena i zapobieganie zakażeniom w opiece nad chorym na cholerę.

Opieka nad rodziną i edukacja

Edukacja rodziny jest istotnym elementem kompleksowej opieki nad pacjentem z cholerą⁵. Należy ocenić poziom wiedzy rodziny na temat postępowania z biegunką w domu, wiedzy dietetycznej oraz zapobiegania nawrotom biegunki⁵. Rodzina powinna zostać poinstruowana o właściwym przygotowywaniu i podawaniu płynów nawadniających¹⁷.

Chorzy powinni unikać bezpośredniego kontaktu ze stolcami i wymiotami osoby chorej na cholerę¹⁷. Płyny należy wylewać do latryny, a naczynia starannie czyścić i dezynfekować¹⁷. Rodzina musi być świadoma, że cholera może spowodować śmierć z powodu odwodnienia w ciągu godzin, jeśli nie zostanie leczona¹⁷, ale przy odpowiednim leczeniu większość osób w pełni wyzdrowieje¹⁸.

Prognoza i wyniki opieki

Przy odpowiedniej opiece nad pacjentem z cholerą rokowanie jest bardzo dobre¹⁹. Mniej niż 1% pacjentów z cholerą umiera, gdy są szybko nawodnieni¹⁹. Bez leczenia śmiertelność może sięgać 50%, ale przy odpowiedniej opiece medycznej spada do około 0,2%²⁰. Odpowiednia terapia nawadniająca redukuje śmiertelność ciężkiej cholery z ponad 10% do mniej niż 0,5%²¹.

Ludzie z łagodnymi do umiarkowanych przypadkami cholery zwykle wracają do zdrowia w ciągu tygodnia¹². Nawet osoby z ciężkimi przypadkami cholery w pełni wyzdrowieją w ciągu tygodnia lub około tego, jeśli otrzymają opiekę medyczną¹². Kluczem do sukcesu jest wczesne rozpoznanie objawów i natychmiastowe rozpoczęcie odpowiedniej opieki, szczególnie terapii nawadniającej¹⁸.