Etiologia brodawek – przyczyny powstawania i mechanizm zakażenia HPV

Brodawki, potocznie nazywane kurzajkami, są łagodnymi zmianami skórnymi, które powstają w wyniku zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV – human papillomavirus). Zrozumienie przyczyn powstawania tych zmian jest kluczowe dla skutecznej prewencji i leczenia¹².

Wirus HPV jako główna przyczyna brodawek

Ludzki wirus brodawczaka (HPV) jest dwuniciowym wirusem DNA, który stanowi główną przyczynę powstawania brodawek. Naukowcy zidentyfikowali ponad 150 różnych typów HPV, jednak tylko niektóre z nich są odpowiedzialne za powstawanie brodawek na skórze¹³.

Najczęstsze typy HPV wywołujące brodawki to typy 1, 2, 3, 4, 10, 27, 29 i 57. Każdy z tych typów ma tendencję do wywoływania określonych rodzajów brodawek w konkretnych lokalizacjach na ciele¹⁴:

• Brodawki zwykłe – najczęściej wywoływane przez HPV typu 2 i 4, następnie typy 1, 3, 27, 29 i 57³
• Brodawki płaskie – powodowane głównie przez typy 3, 10 i 28³
• Brodawki podeszwowe – najczęściej wywoływane przez typ 1, następnie typy 2, 3, 4, 27 i 57³
• Brodawki rzeźnickie – specyficznie powodowane przez HPV typu 7, występujące u osób zawodowo narażonych na zimne i wilgotne środowisko¹

Mechanizm zakażenia i rozwoju brodawek

Wirus HPV infekuje komórki warstwy podstawnej naskórka poprzez drobne uszkodzenia skóry, takie jak zadrapania, skaleczenia czy pęknięcia. Po wniknięciu do komórek skóry wirus rozpoczyna proces replikacji, wykorzystując naturalny cykl życiowy komórek naskórka⁵⁶.

HPV powoduje nadmierny wzrost keratyny – twardego białka znajdującego się w górnej warstwie skóry. To prowadzi do pogrubienia i stwardnienia zewnętrznej warstwy skóry, co skutkuje powstaniem charakterystycznej brodawki⁷⁸. Proces ten sprawia, że skóra w miejscu zakażenia staje się grubsza i twardsza od otaczających tkanek.

Okres inkubacji wirusa może być bardzo długi – od kilku tygodni do nawet dwunastu miesięcy, w zależności od ilości wirusa, który dostał się do organizmu, oraz od stanu układu odpornościowego osoby zakażonej¹⁹. Ta długa inkubacja sprawia, że często trudno jest określić dokładne źródło zakażenia.

Sposoby przenoszenia wirusa HPV

HPV może być przenoszony na kilka różnych sposobów, co czyni brodawki stosunkowo łatwymi do rozprzestrzeniania się¹⁰. Szczegółowe informacje na temat mechanizmów transmisji znajdziesz Zobacz więcej: Sposoby przenoszenia HPV - jak dochodzi do zakażenia brodawkami.

Najważniejszymi sposobami zakażenia są kontakt bezpośredni skóra-skóra z osobą mającą brodawki oraz kontakt pośredni poprzez skażone powierzchnie. Wirus szczególnie dobrze przetrwa w ciepłych i wilgotnych środowiskach, takich jak baseny, szatnie czy łaźnie publiczne¹¹¹².

Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia

Niektóre osoby są bardziej narażone na zakażenie HPV i rozwój brodawek niż inne. Istnieje kilka kluczowych czynników ryzyka, które znacząco wpływają na prawdopodobieństwo wystąpienia tych zmian skórnych⁹. Szczegółowe omówienie wszystkich czynników ryzyka znajdziesz Zobacz więcej: Czynniki ryzyka brodawek - kto jest najbardziej narażony na HPV.

Do najważniejszych czynników zwiększających ryzyko należą: osłabiony układ odpornościowy, uszkodzenia skóry, kontakt z wilgotnymi powierzchniami w miejscach publicznych oraz młody wiek. Dzieci i młodzi dorośli są szczególnie narażeni, ponieważ ich układ odpornościowy nie wykształcił jeszcze odporności na różne typy HPV¹²¹³.

Rodzaje brodawek a typy HPV

Różne typy HPV powodują powstawanie charakterystycznych rodzajów brodawek w określonych lokalizacjach. Brodawki zwykłe najczęściej pojawiają się na dłoniach i palcach, podczas gdy brodawki podeszwowe rozwijają się na stopach, szczególnie w miejscach największego nacisku¹⁴¹⁵.

Brodawki płaskie charakteryzują się gładszą powierzchnią i często występują na twarzy, udach czy ramionach, szczególnie u młodych osób. Z kolei brodawki rzeźnickie to specyficzny typ brodawek występujący u osób pracujących w zimnych i wilgotnych warunkach, takich jak rzeźnicy czy osoby często mające kontakt z surowym mięsem¹⁷.

Rola układu odpornościowego w rozwoju brodawek

Układ odpornościowy odgrywa kluczową rolę w kontrolowaniu zakażenia HPV i rozwoju brodawek. Każda osoba reaguje na kontakt z wirusem w różny sposób, dlatego nie wszyscy, którzy mają kontakt z HPV, rozwijają brodawki²¹⁶.

Osoby z osłabionym układem odpornościowym, takie jak pacjenci po przeszczepieniu narządów, osoby z HIV/AIDS, czy poddawane chemioterapii, są znacznie bardziej narażone na rozwój brodawek. U tych pacjentów brodawki mogą być większe, bardziej rozprzestrzeniające się i trudniejsze w leczeniu¹⁷¹⁸.

Odporność komórkowa, szczególnie związana z limfocytami T CD8+, jest kluczowa dla eliminacji ustalonego zakażenia HPV. Jednak także sprawna odporność humoralna może zapewniać ochronę przed zakażeniem HPV¹⁷.

Znaczenie kliniczne i rokowanie

Większość brodawek ma charakter łagodny i może ustępować samoistnie, szczególnie u osób z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym. Około dwóch trzecich brodawek znika bez leczenia w ciągu dwóch lat¹⁹²⁰.

Należy jednak pamiętać, że niektóre typy HPV, szczególnie typy 5, 8, 20 i 47, mogą mieć potencjał nowotworowy u osób z dysplazją brodawkowatą skóry (epidermodysplasia verruciformis). Jest to jednak bardzo rzadkie schorzenie genetyczne¹⁸²¹.

Warto podkreślić, że typy HPV wywołujące zwykłe brodawki skóry różnią się od tych, które powodują brodawki narządów płciowych i mogą prowadzić do nowotworów, takich jak rak szyjki macicy. Zwykłe brodawki skórne nie zwiększają ryzyka rozwoju nowotworów⁸²².