Przyczyny bólu w klatce piersiowej – kompleksowy przegląd etiologii

Ból w klatce piersiowej stanowi jedną z najczęstszych przyczyn zgłaszania się pacjentów do lekarza i może wynikać z szerokiej gamy schorzeń o różnym stopniu zagrożenia dla zdrowia¹². Zrozumienie etiologii tego objawu jest kluczowe dla właściwej oceny stanu pacjenta i podjęcia odpowiednich działań medycznych. Choć wiele osób automatycznie kojarzy ból w klatce piersiowej z zawałem serca, rzeczywistość jest znacznie bardziej złożona – tylko około 5,5% wszystkich przypadków bólu w klatce piersiowej zgłaszanych na oddziały ratunkowe kończy się rozpoznaniem poważnego problemu kardiologicznego¹.

Klasyfikacja przyczyn bólu w klatce piersiowej

Przyczyny bólu w klatce piersiowej można podzielić na kilka głównych kategorii, które różnią się mechanizmem powstawania, lokalizacją oraz stopniem zagrożenia dla pacjenta³. Podstawowy podział obejmuje przyczyny sercowe i pozasercowe, przy czym te drugie stanowią większość przypadków w praktyce ambulatoryjnej⁴. Wśród dorosłych najczęstsze przyczyny bólu w klatce piersiowej to problemy żołądkowo-jelitowe (42%), choroba wieńcowa (31%), przyczyny mięśniowo-szkieletowe (28%), zapalenie osierdzia (4%) oraz zatorowość płucna (2%)³.

Przyczyny sercowe bólu w klatce piersiowej

Schorzenia serca pozostają jednymi z najpoważniejszych przyczyn bólu w klatce piersiowej, wymagających natychmiastowej diagnostyki i leczenia⁵. Główne mechanizmy powstawania bólu sercowego związane są z niedokrwieniem mięśnia sercowego, zapaleniem struktur serca lub problemami z dużymi naczyniami krwionośnymi⁶. Dławica piersiowa powstaje w wyniku zmniejszonego przepływu krwi do mięśnia sercowego, najczęściej z powodu zwężenia tętnic wieńcowych przez blaszki miażdżycowe⁵. Ból ten charakteryzuje się uczuciem ściśnięcia, ucisku lub palenia w klatce piersiowej i może promieniować do ramion, szyi, żuchwy czy brzucha⁷.

Zawał serca występuje, gdy przepływ krwi do mięśnia sercowego zostaje całkowicie zablokowany, prowadząc do martwicy tkanki sercowej⁵. W przeciwieństwie do dławicy, ból zawałowy nie ustępuje po zaprzestaniu wysiłku ani po zastosowaniu nitrogliceryny i może trwać godzinami⁸. Inne sercowe przyczyny bólu to zapalenie osierdzia, które wywołuje ostry, kłujący ból nasilający się przy głębokim oddychaniu lub położeniu płaskim⁹, oraz zapalenie mięśnia sercowego, które może powodować objawy podobne do zawału⁶ Zobacz więcej: Sercowe przyczyny bólu w klatce piersiowej - mechanizmy i schorzenia.

Przyczyny trawienne

Schorzenia układu pokarmowego stanowią najczęstszą przyczynę bólu w klatce piersiowej, przy czym choroba refluksowa żołądkowo-przełykowa (GERD) jest odpowiedzialna za większość przypadków⁴. W tej chorobie kwas żołądkowy cofa się do przełyku, powodując charakterystyczne uczucie palenia w klatce piersiowej, zwane zgagą⁹. Ból refluksowy może być trudny do odróżnienia od bólu sercowego, dlatego przed postawieniem ostatecznej diagnozy GERD należy wykluczyć ostry zespół wieńcowy².

Inne przyczyny trawienne obejmują skurcze przełyku, które mogą wywołać silny ból przypominający zawał serca, oraz zapalenie przełyku¹⁰. Problemy z pęcherzem żółciowym, takie jak kamica żółciowa, mogą powodować ból w prawej części klatki piersiowej promieniujący do prawego ramienia¹¹. Zapalenie trzustki również może manifestować się bólem w dolnej części klatki piersiowej, który nasila się w pozycji leżącej i łagodzi przy pochyleniu do przodu¹¹ Zobacz więcej: Pozasercowe przyczyny bólu w klatce piersiowej - przegląd etiologii.

Przyczyny płucne

Schorzenia płuc mogą powodować różnorodne rodzaje bólu w klatce piersiowej, od łagodnych infekcji po zagrażające życiu stany¹². Zatorowość płucna powstaje, gdy skrzep krwi blokuje tętnicę płucną, powodując ostry ból w klatce piersiowej, który nasila się przy głębokim oddychaniu⁹. Stan ten wymaga natychmiastowego leczenia ze względu na zagrożenie życia¹⁰.

Zapalenie opłucnej powoduje ostry, kłujący ból nasilający się przy oddychaniu i kaszlu¹². Zapalenie płuc może wywoływać ból w klatce piersiowej wraz z gorączką, kaszlem i trudnościami oddechowymi¹⁰. Odma opłucnowa, szczególnie odma prężna, stanowi nagły stan zagrażający życiu, charakteryzujący się ostrym bólem w klatce piersiowej i dusznością¹³. Astma może również powodować uczucie ucisku w klatce piersiowej wraz z świszczącym oddechem i kaszlem¹⁴.

Przyczyny mięśniowo-szkieletowe

Problemy z układem mięśniowo-szkieletowym stanowią bardzo częstą przyczynę bólu w klatce piersiowej w praktyce ambulatoryjnej¹⁵. Zapalenie chrząstek żebrowych (costochondritis) to jeden z najczęstszych problemów tego typu, charakteryzujący się bólem odtwarzalnym przy ucisku okolicy połączenia żeber z mostkiem⁹. Ból ten może przypominać ból sercowy, ale różni się tym, że nasila się przy ruchach klatki piersiowej i głębokim oddychaniu¹².

Urazy żeber, takie jak złamania czy stłuczenia, powodują ostry ból nasilający się przy oddychaniu i ruchach¹⁰. Nadwerężenie mięśni klatki piersiowej może wystąpić po intensywnym wysiłku fizycznym lub nawet po silnym kaszlu¹⁶. Półpasiec może powodować ostry, przenikający ból w klatce piersiowej, który pojawia się przed charakterystyczną wysypką¹⁷. Problemy z kręgosłupem, takie jak ucisk korzeni nerwowych, również mogą manifestować się bólem promieniującym do klatki piersiowej¹⁸.

Przyczyny psychogenne

Zaburzenia psychiczne, szczególnie ataki paniki i lęk, mogą powodować ból w klatce piersiowej bardzo podobny do objawów zawału serca¹⁹. Podczas ataku paniki pacjent może odczuwać intensywny strach wraz z bólem w klatce piersiowej, przyspieszonym biciem serca, szybkim oddychaniem, nadmiernym poceniem się i dusznością¹⁹. Objawy te mogą być tak intensywne, że trudno je odróżnić od zawału serca¹⁷.

Przewlekły stres i zespoły lękowe również mogą manifestować się bólem w klatce piersiowej²⁰. U niektórych pacjentów ból w klatce piersiowej może być jedynym objawem zaburzeń psychicznych, co dodatkowo komplikuje diagnostykę²¹. Ważne jest, aby zawsze wykluczyć przyczyny organiczne przed rozpoznaniem psychogennej etiologii bólu w klatce piersiowej.

Rzadkie ale istotne przyczyny

Niektóre rzadkie przyczyny bólu w klatce piersiowej mogą stanowić poważne zagrożenie dla życia i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej²². Rozwarstwienie aorty to stan, w którym dochodzi do pęknięcia wewnętrznej warstwy głównej tętnicy organizmu, powodując nagły, rozdzierający ból w klatce piersiowej promieniujący do pleców⁵. Stan ten wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej.

Perforacja przełyku może wystąpić po intensywnych wymiotach lub zabiegach endoskopowych i charakteryzuje się nagłym, silnym bólem w klatce piersiowej¹¹. Tamponada serca, będąca powikłaniem zapalenia osierdzia, może prowadzić do zagrażającego życiu upośledzenia funkcji serca²³. Nowotwory płuc w zaawansowanym stadium mogą powodować ból w klatce piersiowej poprzez naciekanie okolicznych struktur¹⁴.

Czynniki wpływające na etiologię

Prawdopodobieństwo różnych przyczyn bólu w klatce piersiowej zależy od wieku, płci pacjenta oraz obecności czynników ryzyka¹⁵. U dzieci ból w klatce piersiowej rzadko ma podłoże sercowe i najczęściej wynika z przyczyn mięśniowo-szkieletowych (76-89%), astmy wysiłkowej (4-12%) lub problemów żołądkowo-jelitowych (8%)³. U osób starszych oraz z czynnikami ryzyka choroby wieńcowej wzrasta prawdopodobieństwo sercowej etiologii bólu.

Płeć również wpływa na prezentację objawów – kobiety częściej niż mężczyźni mogą mieć nietypowe objawy zawału serca, takie jak duszność, słabość, nudności czy palpitacje zamiast klasycznego bólu w klatce piersiowej²⁴. U diabetyków może również występować bezbólowy zawał serca ze względu na uszkodzenie nerwów²⁵.

Znaczenie prawidłowej diagnostyki etiologicznej

Ustalenie właściwej przyczyny bólu w klatce piersiowej ma kluczowe znaczenie dla wyboru odpowiedniego leczenia i rokowania²⁶. Błędna interpretacja objawów może prowadzić do pominięcia zagrażających życiu stanów lub niepotrzebnego leczenia łagodnych schorzeń. Dlatego każdy przypadek bólu w klatce piersiowej wymaga systematycznego podejścia diagnostycznego z uwzględnieniem wszystkich możliwych przyczyn².

Współczesne podejście do diagnostyki bólu w klatce piersiowej opiera się na stratyfikacji ryzyka, która pozwala na identyfikację pacjentów wymagających natychmiastowej interwencji oraz tych, u których można bezpiecznie przeprowadzić dalszą diagnostykę ambulatoryjną²¹. Wykorzystanie sprawdzonych skal ryzyka i algorytmów diagnostycznych znacznie poprawia skuteczność rozpoznawania przyczyn bólu w klatce piersiowej i optymalizuje wykorzystanie zasobów medycznych.