Leczenie bólu gardła – metody terapii i domowe sposoby

Leczenie bólu gardła jest procesem, który zależy przede wszystkim od przyczyny wywołującej dolegliwości. Większość przypadków bólu gardła ma charakter samoograniczający się i wynika z infekcji wirusowych, które nie wymagają specjalistycznego leczenia przyczynowego¹². W takich sytuacjach postępowanie koncentruje się na łagodzeniu objawów i zapewnieniu komfortu pacjentowi do czasu naturalnego wygojenia.

Infekcje wirusowe, które stanowią około 85-95% przypadków bólu gardła, zazwyczaj ustępują samoistnie w ciągu 5-7 dni¹³. Antybiotyki nie są skuteczne w leczeniu infekcji wirusowych i ich niepotrzebne stosowanie może prowadzić do rozwoju oporności bakteryjnej oraz powodować niepożądane skutki uboczne⁴⁵.

Leczenie objawowe bólu gardła

Podstawą leczenia objawowego bólu gardła jest zastosowanie leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych dostępnych bez recepty. Najczęściej stosowanymi preparatami są paracetamol (acetaminofen), ibuprofen oraz naproxen⁶⁷. Leki te nie tylko zmniejszają ból, ale również obniżają gorączkę, która często towarzyszy infekcjom gardła.

Ibuprofen, jako lek z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ), może być szczególnie skuteczny, ponieważ dodatkowo redukuje stan zapalny, który jest główną przyczyną bólu gardła⁸⁹. Paracetamol jest bezpieczną alternatywą, szczególnie u pacjentów, którzy nie mogą stosować NLPZ, oraz u dzieci¹⁰.

Miejscowe środki przeciwbólowe, takie jak pastylki do ssania zawierające anestetyki miejscowe (benzokaina, lidokaina) lub antyseptyki, mogą zapewnić szybkie, choć krótkotrwałe złagodzenie bólu¹³¹⁴. Spraye do gardła zawierające podobne składniki aktywne również mogą być pomocne, choć ich skuteczność nie zawsze przewyższa efekt ssania zwykłych cukierków¹³.

Domowe metody łagodzenia bólu gardła

Płukanie gardła słoną wodą jest jedną z najstarszych i najbardziej rozpowszechnionych metod łagodzenia bólu gardła. Zaleca się przygotowanie roztworu z 1/4 do 1/2 łyżeczki soli na szklankę (około 240 ml) ciepłej wody¹¹⁵. Płukanie należy wykonywać kilka razy dziennie, ponieważ sól pomaga zmniejszyć obrzęk tkanek, wyciąga nadmiar płynu z zapalonych obszarów i może działać bakteriobójczo¹⁶¹⁷.

Odpowiednie nawodnienie organizmu odgrywa kluczową rolę w procesie zdrowienia. Picie dużych ilości płynów pomaga utrzymać wilgotność gardła, co zmniejsza uczucie suchości i podrażnienia¹⁴¹⁸. Ciepłe napoje, takie jak herbata z miodem, bulion czy ciepła woda z cytryną, mogą przynieść dodatkową ulgę¹⁵¹⁹. Miód ma udokumentowane właściwości przeciwzapalne, antybakteryjne i łagodzące⁸¹⁷.

Nawilżanie powietrza w pomieszczeniach, szczególnie w sypialni, może znacznie poprawić komfort pacjenta. Suche powietrze dodatkowo podrażnia już i tak zapalony śluzówkę gardła¹⁸¹⁹. Można wykorzystać nawilżacze powietrza, parowniki lub po prostu wdychać parę wodną podczas gorącego prysznica²⁰.

Leczenie infekcji bakteryjnych

Gdy ból gardła jest spowodowany zakażeniem bakteryjnym, szczególnie paciorkowcem beta-hemolizującym grupy A (Streptococcus pyogenes), konieczne jest zastosowanie antybiotykoterapii¹⁶. Paciorkowcowe zapalenie gardła (angina) wymaga leczenia antybiotykami w celu skrócenia czasu trwania objawów, zmniejszenia ryzyka powikłań oraz ograniczenia zakaźności²¹²².

Lekiem pierwszego wyboru w leczeniu paciorkowcowego zapalenia gardła jest penicylina V podawana doustnie przez 10 dni lub amoksycylina, szczególnie u dzieci ze względu na lepszy smak i wygodniejsze dawkowanie⁹²³²⁴. U pacjentów uczulonych na penicylinę stosuje się antybiotyki alternatywne, takie jak erytromycyna, klarytromycyna, azytromycyna lub cefaleksyna²⁵²⁶.

Bardzo ważne jest dokończenie pełnego kursu antybiotykoterapii, nawet jeśli objawy ustąpią wcześniej. Przedwczesne przerwanie leczenia może prowadzić do nawrotu infekcji, rozwoju oporności bakteryjnej oraz zwiększa ryzyko powikłań, takich jak gorączka reumatyczna czy zapalenie nerek¹²⁷²⁸.

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem

Większość przypadków bólu gardła można leczyć w warunkach domowych, jednak istnieją sytuacje wymagające konsultacji medycznej Zobacz więcej: Kiedy skonsultować ból gardła z lekarzem - objawy alarmowe. Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy mogące wskazywać na poważniejsze zakażenie lub powikłania.

Pilnej opieki medycznej wymagają pacjenci z bardzo silnym bólem gardła, trudnościami w połykaniu lub oddychaniu, wysoką gorączką powyżej 38,5°C utrzymującą się przez kilka dni, powiększonymi węzłami chłonnymi szyi, wysypką skórną lub objawami odwodnienia²²⁹³⁰.

U dzieci szczególnie niepokojące są objawy takie jak nadmierne ślinienie, trudności w oddychaniu, odmowa jedzenia i picia oraz letarg³¹³². W takich przypadkach konieczna jest natychmiastowa ocena medyczna w celu wykluczenia poważnych powikłań.

Postępowanie wspomagające i zapobieganie

Odpoczynek jest fundamentalnym elementem leczenia bólu gardła, niezależnie od jego przyczyny. Organizm potrzebuje energii do walki z infekcją, a odpoczynek głosu pomaga zregenerować podrażnione tkanki gardła¹³³. Pacjenci powinni unikać krzyku, śpiewu i nadmiernego mówienia do czasu ustąpienia objawów.

Unikanie czynników drażniących, takich jak dym tytoniowy, zanieczyszczenia powietrza czy bardzo gorące lub kwaśne pokarmy, może przyspieszyć proces gojenia Zobacz więcej: Postępowanie wspomagające w leczeniu bólu gardła. Zaleca się spożywanie miękkich, łagodnych pokarmów i unikanie produktów, które mogą dodatkowo podrażnić gardło¹⁰³⁴.

Regularna higiena rąk, unikanie dzielenia się naczyniami i sztućcami oraz ograniczenie kontaktu z osobami chorymi to podstawowe metody zapobiegania infekcjom gardła³⁴³⁵. W przypadku zakażenia paciorkowcowego, pacjent pozostaje zakaźny do czasu zastosowania antybiotykoterapii przez co najmniej 24 godziny³⁶³⁷.