Blastocystoza – przyczyny powstania i mechanizmy zakażenia

Blastocystoza to zakażenie wywołane przez mikroskopijnego pierwotniaka Blastocystis hominis, który należy do jednych z najczęściej wykrywanych pasożytów jelitowych u ludzi na całym świecie¹. Ten jednokomórkowy organizm wywołuje chorobę zwaną blastocystoza, której etiologia i mechanizmy patogenne pozostają przedmiotem intensywnych badań naukowych².

Charakterystyka czynnika etiologicznego

Blastocystis hominis jest mikroskopijnym pasożytem pierwotniakowym o złożonej strukturze genetycznej³. Badania molekularne wykazały istnienie licznych podtypów tego organizmu, z których co najmniej 17 różnych wariantów może infekować ludzi⁴. Każdy z podtypów charakteryzuje się różną specyficznością względem żywiciela oraz potencjalnymi zdolnościami chorobotwórczymi⁵.

Pasożyt wykazuje niską specyficzność żywicielską, co oznacza, że wiele różnych gatunków Blastocystis może infekować człowieka⁶. Współczesne konwencje taksonomiczne uznają różnorodne gatunki i podtypy w obrębie rodzaju Blastocystis, co wskazuje na złożoną historię ewolucyjną i skomplikowane relacje pasożyt-żywiciel⁴.

Główne drogi transmisji

Podstawowym mechanizmem przenoszenia Blastocystis hominis jest droga fekalno-oralna⁷. Zakażenie następuje przez przypadkowe spożycie form cystowych pasożyta, które są odpowiedzialne za transmisję⁸. Formy cystowe charakteryzują się grubą ścianą, która zapewnia im przetrwanie poza organizmem żywiciela przez długi czas⁹.

Główne źródła zakażenia obejmują skażoną żywność i wodę pitną¹¹⁰. Badania wskazują, że ryzyko infekcji wzrasta w obszarach wykorzystujących nieodpowiednie urządzenia sanitarne, gdzie brak jest sanitarnego oddzielenia odpadów ludzkich od kontaktu z człowiekiem¹⁰. Materiały fekalne w wodzie pitnej lub żywności prawdopodobnie stanowią najbardziej prawdopodobną drogę zakażenia⁸.

Transmisja między ludźmi i zwierzętami

Blastocystis hominis może być przenoszony między ludźmi, jak również od zwierząt do ludzi¹. Pasożyt żyje w jelitach zakażonych ludzi lub zwierząt, takich jak koty, psy, świnie, konie czy bydło⁹. Miliony drobnoustrojów mogą być uwalniane podczas jednego wypróżnienia zakażonej osoby lub zwierzęcia⁹.

Większe ryzyko zakażenia Blastocystis stwierdzono u osób mających bliski kontakt ze zwierzętami¹¹. To zwiększone narażenie na pasożyta potwierdza zoonotyczny charakter Blastocystis¹¹. Badania przeprowadzone przez Narodowy Uniwersytet Singapuru sugerują, że większość podtypów Blastocystis ma charakter zoonotyczny, co oznacza możliwość przenoszenia od zwierząt do ludzi¹².

Czynniki ryzyka zakażenia

Istnieje szereg czynników zwiększających prawdopodobieństwo zakażenia Blastocystis hominis. Podstawowym czynnikiem ryzyka są złe warunki sanitarne i nieodpowiednia higiena osobista¹³¹⁴. Zakażenie może nastąpić przez kontakt ustno-fekalny, który występuje na przykład wtedy, gdy osoba nie myje dokładnie rąk po skorzystaniu z toalety, a następnie przygotowuje jedzenie¹⁵.

Czynniki związane z podróżami i środowiskiem

Podróżowanie do regionów o złych warunkach sanitarnych i skażonych źródłach wody zwiększa ryzyko zakażenia¹⁷. Występowanie pasożyta w krajach o klimacie umiarkowanym jest generalnie związane z niedawnymi podróżami do krajów tropikalnych oraz spożywaniem nieoczyszczonej wody pitnej¹⁶. Wskazuje to na możliwość transmisji drogą oralną i większe prawdopodobieństwo wystąpienia zakażenia w zatłoczonych i niesanitarnych warunkach¹⁶.

Czynniki zawodowe i osobnicze

Niektóre zawody, takie jak praca w służbie zdrowia lub kontakt ze zwierzętami, mogą wiązać się ze zwiększonym ryzykiem zakażenia¹⁷. Osoby z osłabionym układem odpornościowym mogą być bardziej podatne na infekcję⁷¹⁷. Badania wykazały, że osoby z gorszymi systemami odpornościowymi mają wyższe wskaźniki identyfikacji Blastocystis w stolcu⁷.

Epidemiologia i rozpowszechnienie

Blastocystis należy do nielicznych pasożytów jelitowych, których rozpowszechnienie często przekracza 5% w populacji ogólnej krajów uprzemysłowionych i może sięgać 30-60% w krajach rozwijających się¹⁸. W krajach rozwijających się szacuje się, że ponad 21% populacji ma tego pasożyta w przewodzie pokarmowym¹⁹.

Badania przeprowadzone w laboratoriach mikrobiologii klinicznej wskazują na częstość występowania w zakresie 10-18%, jednak częstość zachorowań jest bardzo niska²⁰. Badania przeprowadzone w Afryce wykazały, że B. hominis może być główną przyczyną biegunek w obszarach związanych z nieodpowiednimi warunkami sanitarnymi i niskimi standardami higieny²⁰.

Kontrowersje dotyczące patogenności

Rola Blastocystis hominis w powodowaniu chorób u ludzi pozostaje przedmiotem debat naukowych¹². Większość osób noszących tego organizmu nie wykazuje żadnych objawów, ale pasożyt jest również znajdowany u osób z biegunką i innymi problemami trawiennymi¹. Ta zmienność może wynikać z kilku czynników Zobacz więcej: Czynniki wpływające na patogenność Blastocystis hominis.

Chociaż rola Blastocystis hominis w chorobach człowieka jest często określana jako kontrowersyjna, systematyczne badanie przeprowadzone przez 11 specjalistów od chorób zakaźnych z dziewięciu krajów wykazało, że ponad 95% prac opublikowanych w ciągu 10 lat identyfikowało go jako powodujący choroby u osób z prawidłową odpornością⁶¹³.

Znaczenie kliniczne i badania przyszłości

Coraz więcej badań wskazuje na potencjalną rolę Blastocystis hominis w różnych zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, w tym w zespole jelita drażliwego¹⁸. Badania in vitro i in vivo rzucają nowe światło na chorobotwórczy potencjał tego pasożyta, sugerując związek z różnorodnymi zaburzeniami przewodu pokarmowego¹⁸.

Pasożyt może być również powiązany ze zmianami skórnymi, takimi jak pokrzywka¹⁸. Rosnąca liczba badań cytuje Blastocystis jako powstający patogen¹⁸, co podkreśla potrzebę dalszych badań nad jego rzeczywistą rolą w medycynie.