Objawy biegunki – jak rozpoznać i kiedy zgłosić się do lekarza

Biegunka to jeden z najczęściej występujących problemów zdrowotnych, który dotyka osoby w każdym wieku¹. Charakteryzuje się luźnymi, wodnistymi stolcami występującymi co najmniej trzy razy w ciągu doby²³. Choć w większości przypadków biegunka jest łagodna i ustępuje samoistnie w ciągu kilku dni, ważne jest rozpoznanie objawów, które mogą wskazywać na poważniejsze problemy zdrowotne wymagające interwencji lekarskiej.

Główne objawy biegunki

Podstawowym objawem biegunki jest zmiana konsystencji i częstotliwości wypróżnień¹. Stolce stają się luźne, wodnisteog i mogą występować znacznie częściej niż zwykle. Pacjenci często opisują swoje wypróżnienia jako płynne lub półpłynne, które przyjmują kształt naczynia, w którym się znajdują⁴.

Oprócz zmian w stolcu, biegunka często towarzyszy szereg innych objawów. Do najczęściej występujących należą skurcze lub ból brzucha, który zazwyczaj lokalizuje się w środkowej lub dolnej części brzucha¹⁵. Pacjenci mogą również doświadczać wzdęć brzucha, które powodują uczucie pełności i dyskomfortu⁵.

Nudności i wymioty to kolejne objawy, które mogą towarzyszyć biegunce¹⁵. Te dolegliwości często występują jednocześnie, szczególnie gdy biegunka jest spowodowana infekcją żołądkowo-jelitową lub zatruciem pokarmowym. Wymioty mogą dodatkowo nasilać ryzyko odwodnienia, ponieważ uniemożliwiają uzupełnianie płynów drogą doustną.

Objawy towarzyszące różnym typom biegunki

W zależności od przyczyny biegunki mogą występować różne objawy towarzyszące Zobacz więcej: Objawy biegunki infekcyjnej - jak rozpoznać zakażenie bakteryjne i wirusowe. Gdy biegunka ma podłoże infekcyjne, często pojawia się gorączka, która może być jednym z pierwszych sygnałów ostrzegawczych³⁵. Temperatura ciała może wzrosnąć powyżej 38°C, co wskazuje na aktywną walkę organizmu z patogenami.

Szczególnie niepokojące są przypadki, gdy w stolcu pojawia się krew lub śluz¹⁵. Te objawy mogą wskazywać na poważniejsze schorzenia, takie jak infekcje bakteryjne, choroby zapalne jelit czy nawet nowotwory. Krew w stolcu może mieć różny wygląd – od świeżej, czerwonej krwi po ciemne, smolistego wyglądu stolce, które mogą wskazywać na krwawienie z górnych odcinków przewodu pokarmowego.

Objawy odwodnienia – najpoważniejsze powikłanie

Odwodnienie to najczęstsze i najpoważniejsze powikłanie biegunki⁵⁶. Szczególnie narażone na to powikłanie są dzieci, osoby starsze oraz osoby z osłabioną odpornością⁶. Wczesne objawy odwodnienia obejmują nadmierne pragnienie, suchość błon śluzowych jamy ustnej oraz zmniejszenie częstotliwości oddawania moczu⁷.

W miarę postępu odwodnienia objawy stają się bardziej poważne. Pacjenci mogą odczuwać osłabienie, zawroty głowy lub uczucie omdlenia, szczególnie przy zmianie pozycji z leżącej na stojącą⁷. Skóra może stracić swoją elastyczność – test „namiotu skórnego” polega na uchwyceniu fałdu skóry na grzbiecie dłoni i obserwowaniu, jak szybko powraca do pierwotnego kształtu. U osób odwodnionych skóra powraca wolniej do normalnego położenia.

Mocz u osób odwodnionych staje się ciemnożółty lub bursztynowy, a jego ilość znacznie się zmniejsza⁷. W ciężkich przypadkach odwodnienia może dojść do całkowitego zaprzestania oddawania moczu, co jest sygnałem wymagającym natychmiastowej interwencji medycznej.

Objawy biegunki u dzieci – specjalne uwagi

U dzieci objawy biegunki mogą rozwijać się szybciej i być bardziej nasilone niż u dorosłych Zobacz więcej: Objawy biegunki u dzieci - jak rozpoznać i kiedy zgłosić się do pediatry. Szczególnie niemowlęta i małe dzieci są narażone na szybkie odwodnienie z powodu mniejszej masy ciała i większej powierzchni ciała w stosunku do masy⁶.

U niemowląt objawy odwodnienia obejmują zapadalność ciemiączka, brak łez podczas płaczu oraz suchość jamy ustnej i języka⁷. Dzieci mogą również wykazywać oznaki senności, drażliwości lub braku reakcji na bodźce zewnętrzne. Szczególnie niepokojący jest brak mokrej pieluszki przez więcej niż 3 godziny u małych dzieci⁷.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Większość przypadków biegunki ustępuje samoistnie w ciągu 2-3 dni i nie wymaga specjalistycznego leczenia². Jednak istnieją sytuacje, w których konieczna jest konsultacja lekarska. U dorosłych powodem do niepokoju jest biegunka trwająca dłużej niż 2 dni⁶⁸.

Natychmiastowej pomocy medycznej wymagają sytuacje, gdy biegunka towarzyszy wysokiej gorączce powyżej 38°C, krwi w stolcu, intensywnemu bólowi brzucha lub wyraźnym objawom odwodnienia⁶⁸. Szczególną uwagę należy zwrócić na stolce czarne i smolisteog, które mogą wskazywać na krwawienie z górnych odcinków przewodu pokarmowego.

U dzieci próg interwencji lekarskiej jest niższy – jeśli biegunka u dziecka nie ustępuje w ciągu 24 godzin lub towarzyszy jej którykolwiek z wymienionych objawów alarmujących, należy niezwłocznie skonsultować się z pediatrą⁶.

Przewlekła biegunka – objawy długotrwałe

Biegunka trwająca dłużej niż 4 tygodnie jest klasyfikowana jako przewlekła i może wskazywać na poważniejsze schorzenia²⁹. Przewlekła biegunka może mieć charakter ciągły lub występować napadowo, z okresami poprawy i zaostrzeń.

Oprócz typowych objawów ostrej biegunki, w przypadku przewlekłej formy mogą wystąpić dodatkowe objawy, takie jak nieumyślna utrata masy ciała, przewlekłe zmęczenie oraz zaburzenia wchłaniania składników odżywczych⁹. Pacjenci mogą również doświadczać biegunki nocnej, która budzi ich ze snu – jest to szczególnie charakterystyczne dla organicznych przyczyn biegunki¹⁰.

Monitorowanie objawów i prowadzenie dzienniczka

Dla osób cierpiących na nawracającą lub przewlekłą biegunkę pomocne może być prowadzenie dzienniczka objawów. Należy odnotowywać częstotliwość wypróżnień, ich konsystencję, obecność krwi lub śluzu, towarzyszące objawy oraz potencjalne czynniki wyzwalające, takie jak spożyte pokarmy czy stresujące sytuacje.

Takie dokumentowanie objawów może pomóc lekarzowi w ustaleniu diagnozy i dobraniu odpowiedniego leczenia. Szczególnie ważne jest odnotowywanie, czy objawy występują w związku ze spożyciem określonych pokarmów, co może wskazywać na nietolerancje pokarmowe lub alergie.