Diagnostyka bezsenności – jak rozpoznać zaburzenia snu

Diagnostyka bezsenności stanowi kluczowy etap w procesie leczenia zaburzeń snu. W przeciwieństwie do wielu innych schorzeń, bezsenność nie może być zdiagnozowana za pomocą pojedynczego testu laboratoryjnego czy badania obrazowego¹. Proces diagnostyczny opiera się głównie na szczegółowym wywiadzie z pacjentem oraz ocenie objawów i ich wpływu na codzienne funkcjonowanie².

Rozpoznanie bezsenności wymaga spełnienia trzech podstawowych kryteriów: uporczywe trudności ze snem, odpowiednia możliwość spania oraz związane z tym zaburzenia funkcjonowania w ciągu dnia³⁴. Według kryteriów DSM-5, bezsenność definiowana jest jako przeważająca skarga na niezadowolenie z ilości lub jakości snu, związana z trudnościami zasypiania, utrzymania snu lub przedwczesnym budzeniem się z niemożnością powrotu do snu⁵.

Kryteria diagnostyczne bezsenności

Aby można było rozpoznać zaburzenie bezsenności, objawy muszą występować co najmniej 3 noce w tygodniu przez okres minimum 3 miesięcy⁶⁷. Bezsenność uważana jest za przewlekłą (długotrwałą), gdy występuje 3 lub więcej nocy w tygodniu i trwa 3 miesiące lub dłużej⁶. W przypadku, gdy objawy trwają krócej niż 3 miesiące, mówi się o bezsenności krótkotrwałej lub ostrej⁸.

Kluczowe czynniki diagnostyczne obejmują skargi partnera sypialnego, opóźnione zasypianie oraz wielokrotne lub długie wybudzenia⁵. Lekarz może postawić diagnozę bezsenności, jeśli niektóre lub wszystkie z następujących warunków mają zastosowanie: zasypianie trwa więcej niż 30 minut, wybudzenia w nocy z trudnościami powrotu do snu, przedwczesne budzenie się bez możliwości ponownego zaśnięcia, dostępność co najmniej 7 godzin na sen każdej nocy w cichej, ciemnej i wygodnej sypialni⁹.

Proces diagnostyczny

Podstawą diagnostyki bezsenności jest szczegółowy wywiad lekarski⁵¹⁰. Lekarz prowadzący będzie chciał poznać objawy pacjenta, czynniki ryzyka, historię choroby oraz rodzinną historię zdrowotną⁶. Podczas wywiadu lekarz może zapytać o różne aspekty związane ze snem i funkcjonowaniem w ciągu dnia Zobacz więcej: Wywiad lekarski w diagnostyce bezsenności - kluczowe pytania.

Badanie fizykalne jest niezbędne w celu wykluczenia innych problemów medycznych, które mogłyby wpływać na sen⁶. Lekarz może również zlecić badania krwi w celu sprawdzenia problemów z tarczycą lub innych schorzeń, które mogą być związane ze złym snem²⁶.

Narzędzia diagnostyczne

W procesie diagnostycznym wykorzystuje się różne narzędzia pomocnicze. Jednym z najważniejszych jest dziennik snu, który pacjent prowadzi przez kilka tygodni². Dziennik ten pomaga lekarzowi zrozumieć wzorce snu pacjenta i może dostarczyć dodatkowych informacji potrzebnych do postawienia diagnozy¹¹.

Lekarz może również poprosić o wypełnienie kwestionariusza, który pokaże wzorzec sen-czuwanie oraz poziom senności w ciągu dnia². Skala senności Epworth to kwestionariusz wypełniany przez pacjenta, szacujący prawdopodobieństwo zaśnięcia w różnych sytuacjach, co pozwala na znormalizowaną subiektywną ocenę senności w ciągu dnia¹¹.

Badania dodatkowe

W większości przypadków bezsenności nie są potrzebne specjalistyczne badania do postawienia diagnozy¹⁰. Jednak w niektórych sytuacjach lekarz może zalecić dodatkowe testy Zobacz więcej: Badania dodatkowe w diagnostyce bezsenności - testy i procedury. Badanie snu (polisomnografia) może być konieczne, jeśli przyczyna bezsenności nie jest jasna lub jeśli występują oznaki innego zaburzenia snu, takiego jak bezdech senny czy zespół niespokojnych nóg².

Aktygrafia to kolejne narzędzie diagnostyczne, które pozwala ocenić okresy odpoczynku i aktywności oraz zmierzyć jakość snu. Wymaga noszenia małego czujnika ruchu na nadgarstku przez 3 do 14 dni⁶. Urządzenia te pomagają określić, czy istnieją zakłócenia w cyklu sen-czuwanie, które występują w wielu zaburzeniach rytmu okołodobowego¹².

Różnicowanie z innymi zaburzeniami

Ważnym aspektem diagnostyki bezsenności jest wykluczenie innych zaburzeń snu oraz schorzeń medycznych i psychiatrycznych, które mogą powodować podobne objawy. Lekarz musi rozważyć takie schorzenia jak bezdech senny, zespół niespokojnych nóg, zaburzenia rytmu okołodobowego czy parasomnie¹³.

Przybliżenie połowa wszystkich przypadków zdiagnozowanej bezsenności jest związana z zaburzeniami psychiatrycznymi¹⁴. Dlatego też lekarz przeprowadza szczegółową ocenę stanu psychicznego pacjenta, w tym obecności depresji, lęku czy innych problemów zdrowia psychicznego.

Znaczenie wczesnej diagnozy

Wczesne rozpoznanie bezsenności ma kluczowe znaczenie dla skutecznego leczenia. Bezsenność często pozostaje nierozpoznana i nieleczona, co jest niepokojące, biorąc pod uwagę że nieleczona bezsenność wiąże się z wieloma negatywnymi skutkami zdrowotnymi¹⁵. Właściwa diagnostyka i leczenie bezsenności może nie tylko poprawić zdrowie snu pacjentów, ale także ogólną jakość życia i zdrowie psychiczne¹⁶.

Jeśli problemy ze snem wpływają na codzienne funkcjonowanie, ważne jest, aby skontaktować się z lekarzem⁶. Im wcześniej pacjent zgłosi problemy ze snem do lekarza, tym łatwiej jest je rozwiązać¹⁷. Odpowiednia diagnostyka pozwala na wdrożenie skutecznego leczenia i poprawę jakości życia pacjenta.